11-12-2006, 04:31 PM
|
#1 (permalink) | |||||||||||||
|
KÜRTÇE'de ZAMANLAR....ZAMAN EĞİTİMİ..!!!
ZAMANLAR (DEM)
Kürtçe de dört zaman vardır. 1-ŞİMDİKİ ZAMAN (DEMA NIHA) 2-GELECEK ZAMAN (DEMA BÊ / DEMA DAHATÛ) 3-YAKIN GELECEK ZAMAN (DEMA BÊ /DEMA DAHATÛ YA NÊZÎK) 4-GEÇMİŞ ZAMAN (DEMA BORÎ) 1-ŞİMDİKİ ZAMAN (DEMA NIHA) Şimdiki zaman adından da anlaşılacağı gibi şu içerisinde bulunulan zamanda yapılan iş veya bulunulan durumu ifade eder. Kürtçe de şimdiki zamanı belirten ek 'di' önekidir. Ayrıca fiil bitişik zamirî ekini de alır. Bitişik zamirleri geçen derste görmüştük. Ez dikim: Ben yapıyorum Tu dikî: Sen yapıyorsun Ew dike: O yapıyor Em dikin: Biz yapıyoruz Hûn dikin: Siz yapıyorsunuz Ew dikin: Onlar yapıyorlar Ez dixwim: Ben yiyiyorum Tu dixwî: Sen yiyiyorsun Ew dixwe: O yiyiyor Em dixwin: Biz yiyiyoruz Hûn dixwin: Siz yiyiyorsunuz Ew dixwin: Onlar yiyiyorlar Ez digrim: Ben kapatıyorum Tu digrî: Sen kapatıyorsun Ew digre: O kapatıyor Em digrin: Biz kapatıyoruz Hûn digrin: Siz kapatıyorsunuz Ew digrin: Onlar kapatıyor Fiilin başına 'di' önekini getirerek oluşturulur. Kürtçe'de birçok yardımcı fiil vardır. Bu yardımcı fiillerin bulunduğu eylemlerde zaman çekimleri farklı olur. İster bileşik, ister türemiş fiil olsun, bu tür fiillerde 'di' öneki esas fiil ile yardımcı fiil arasına konur. "Rakirin, vêxistin, dagirtin fillerini örnek olarak verecek olursak: Ez radikim: Ben kaldırıyorum Tu radikî: Sen kaldırıyorsun Ew radike: O kaldırıyor Em radikin: Biz kaldırıyoruz Hûn radikin: Siz kaldırıyorsunuz Ew radikin: Onlar kaldırıyorlar Ez vêdixim: Ben içiyorum Tu vêdixî: Sen içiyorsun Ew vêdixe: O içiyor Em vêdixin: Biz içiyoruz Hûn vêdixin: Siz içiyorsunuz Ew vêdixin: Onlar içiyorlar Ez dadigrim: Ben dolduruyor Tu dadigrî: Sen dolduruyorsun Ew dadigre: O dolduruyor Em dadigrin: Biz dolduruyoruz Hûn dadigrin: Siz dolduruyorsunuz Ew dadigrin: Onlar dolduruyorlar Yukarıdaki örneklerde verilen fiillerin başındaki esas fiiller kendi başlarında kullanıldıklarında hiçbir anlamları yoktur. Bunlar bileşik fiillerdir. Bir tür bileşik filler dışında isim ve fiillerden oluşan bileşik fiiller de vardır bunların çekimlerini de "barkirin, maf xwarin, jangirtin" fiilleri üzerinden yaparsak: Ez bar dikim: Ben yüklüyorum Tu bar dikî: Sen yüklüyorsun Ew bar dike: O yüklüyor Em bar dikin: Biz yüklüyoruz Hûn bar dikin: Siz yüklüyorsunuz Ew bar dikin: Onlar yüklüyorlar Ez maf dixwim: Ben hak yiyorum Tu maf dixwî: Sen hak yiyorsun Ew maf dixwe: O hak yiyor Em maf dixwin: Biz hak yiyoruz Hûn maf dixwin: Siz hak yiyorsunuz Ew maf dixwin: Onlar hak yiyorlar Ez jan digrim: Ben sancılanıyorum Tu jan digrî: Sen sancılanıyorsun Ew jan digre: O sancılanıyor Em jan digrin: Biz sancılanıyoruz Hûn jan digrin: Siz sancılanıyorsunuz Ew jan digrin: Onlar sancılanıyorlar Şimdiki zamanın olumsuzu ise 'di' önekinin yerine 'na' getirme ile elde edilir. Başka hiç bir eyleme gerek yoktur. Ez betal nakim: Ben iptal etmiyorum Tu betal nakî: Sen iptal etmiyorsun Ew betal nake: O iptal etmiyor Em betal nakin: Biz iptal etmiyoruz Hûn betal nakin: Siz iptal etmiyorsunuz Ew betal nakin: Onlar iptal etmiyorlar Ez baz nadim: Ben koşmuyorum Tu baz nadî: Sen koşmuyorsun Ew baz nade: O koşmuyor Em baz nadin: Biz koşmuyoruz Hûn baz nadin: Siz koşmuyorsunuz Ew baz nadin: Onlar koşmuyorlar 2-GELECEK ZAMAN (DEMA BÊ/ DEMA DAHATÛ) Gelecekte yapılması düşünülen iş veya gelecekte olması beklenen durumu ifade eder. Yani henüz bu olay gerçekleşmemiş veya bu durum içerisinde bulunulmamaktadır. Kürtçe'de gelecek zamanı gösteren ekler; "-ê, dê, wê" dir. Gelecek zamanda fiilin önüne 'bi' öneki getirilerek gelecek zaman oluşturulur. 'Bi' öneki şimdiki zamanın fiil köküne eklenir. Şimdiki zamandaki 'di' önekini kaldırıp yerine 'bi' getirirsek gelecek zamana dönüşür. Ayrıca yine şimdiki zamanda olduğu gibi yardımcı fiillerle oluşturulan bileşik veya türemiş fiilerde de durum aynıdır. 'di'yı kaldırır yerine 'bi'yı eklersek (tabi -ê, wê, dê eklerini unutmadan) gelecek zamanı oluşturmuş oluruz. Ezê bikim: Ben yapacağım Tuyê bikî: Sen yapacaksın Ewê bike: O yapacak Emê bikin: Biz yapacağız Hûnê bikin:Siz yapacaksınız Ewê bikin: Onlar yapacaklar Ezê bixwim: Ben yiyeceğim Tuyê bixwî: Sen yiyeceksin Ewê bixwe: O yiyecek Emê bixwin: Biz yiyeceğiz Hûnê bixwin: Siz yiyeceksiniz Ewê bixwin: Onlar yiyecekler Ezê dabigrim: Ben yükleyeceğim Tuyê dabigrî: Sen yükleyeceksin Ewê dabigre: O yükleyecek Emê dabigrin: Biz yükleyeceğiz Hûnê dabigrin: Siz yükleyeceksiniz. Ewê dabigrin: Onlar yükleyecekler. Olumsuz hali ise 'bi' yerine 'ne' konulmasıyla elde edilir. Ezê negrim: Ben kapatmayacağım Tuyê negrî: Sen kapatmayacaksın Ewê negre: O kapatmayacak Emê negrin: Biz kapatmayacağız Hûnê negrin: Siz kapatmayacaksınız Ewê negrin: Onlar kapatmayacaklar Ezê ranexînim: Ben sermeyeceğim Tuyê ranexînî: Sen sermeyeceksin Ewê ranexîne: O sermeyecek Emê ranexînin: Biz sermeyeceğiz Hûnê ranexînin: Siz sermeyeceksiniz Ewê ranexînin: Onlar sermeyecekler 'Dê' bazı yörelerde kullanılır ve '-ê' yerine kullanılır. Ayrıca 'wê' nin kullanıldığı yerlerde de 'dê' kullanılabilinir. Yazılma açısından 'Dê' ve 'wê' nin '-ê'den farkı başındaki kelimeden ayrı yazılmalarıdır. 'dê' ve 'wê' yî de birkaç örnekte kullanalım. Ez dê bimrim: Ben öleceğim Tu dê werî: sen geleceksin Ew dê baz bide: O koşacak Em dê negihijin: Biz yetişemeyeceğiz Hûn dê herin: Siz gideceksiniz Ew dê bizivirin: Onlar dönecekler Kevok wê azad bifirin: Güvercinler özgürce uçacak Mar wê biteve de: Yılan seni sokacak Roj wê derkeve: Güneş doğacak Em jî wê rojek bimrin: biz de bir gün öleceğiz. ALIŞTIRMALAR: Aşağıdaki fiilleri altta verdiğimiz örnek çerçevesinde şimdiki zaman ve gelecek zamana göre çekimleyiniz ve Türkçe karşılığını yazınız. Rabûn (kalkmak), sitendin (satın almak), nimêj kirin (namaz kılmak), firîn (uçmak), birîn (kesmek), nîşandan (göstermek), kuştin (öldürmek), derketin (çıkmak) Ez dibînim: Ben görüyorum Tu………………… Ew…………………….. Ez nabînim: Ben görmüyorum Tu………………… Ew…………………….. Ezê bibînim: Ben göreceğim Tu………………… Ew…………………….. Ezê nebînim: Ben görmeyeceğim Tu………………… Ew…………………….. EZBERLENMESİ GEREKEN KELİMELER Taştê: Kahvaltı Navroj: Öğle Yem. Şîv: Akşam Yem. Paşîv: Sahur Şewitîn: Yanmak Gerîn: Dolaşmak Birin: Götürmek Anîn: Getirmek Kirin: Yapmak Şewutandin: Yakmak Mêrdîn: Mardin Sêrt: Siirt Bidlîs: Bitlis Şirnex: Şırnak Qers: Kars Wan: Van Zebeş: Karpuz Petêx: Kavun Hirmî: Armut Biyok: Ayva Hinar: Nar Arûng/Êrûg: Erik Gir: İri Hûrik: Minik Nêz: Yakın Dûr: Uzak Pêşeroj: Gelecek Paşeroj: Geçmiş Beden: Vücut Serî: Baş Çav: Göz Poz: Burun Dev: Ağız Ziman: Dil Xwirînî: Kahvaltı öncesi atıştırma Aşağıdaki boşluğu doğru zamir eki ile doldurunuz. Min tu girtî: Ben seni yakaladım Te ew girt : Sen onu yakaladın Wî em girtin: O (er) bizi yakaladı Wê hûn girtin: O (d) sizi yakaladı Wan tu girtî : Onlar seni yakaladı We ez girtim: Siz beni yakaladınız Me ew girtin: Biz onları yakaladık Bu mesaj en son " 11-12-2006 " tarihinde saat 04:39 PM itibariyle PCkopat tarafından düzenlenmiştir.... |
|||||||||||||
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçları | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Yanıt | Son Mesaj |
| Delphide zaman fonksiyonları... | PCkopat | Pascal - Delphi | 7 | 16-12-2007 11:23 PM |
| ZAMAN DENEYLERİ...çok guzel valla | PCkopat | İlginç Konular | 5 | 31-10-2007 03:09 PM |
| ZAMAN NEDİR ZAMAN uzerine | PCkopat | İlginç Konular | 6 | 22-11-2006 08:33 PM |
| ((bediirxana destek))// tüm boyutlarıyla GÖRELİLİK TEORİSİ... | PCkopat | Genel Kültür | 15 | 08-08-2006 07:47 PM |
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Şuan saat: 02:53 AM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
