Bedirxan

Ziman, tarîfa zimên û hin rastiyên girêdayê zimên. lêkolînên li ser ziman



Şerê azadî û serwebûnê rastî û dewlemendiyek yeker û çendalî ye. Sersarî û xweşemirandina aliyekî, bandêrê li aliyen din jî dike û dibe sebeba qelsiyên mezin.
Aliyê rêxistinî, siyasî û eskerî hene. Aliyên wêjeyî, kulturî û folklorî hene. Û aliyê zimên û pirsên zimên hene. Di vê lêkolînê de em dê li ser zimên, tarîfa zimên, cîh û şûna zimên rawestin.
Şerê serxwebûna welêt, zehf girêdayê parastin û xwedîderketina li zimên e. Tevger û rêberiya cihê layiq û pêwist nede zimên û pêdaketina bi zimanê kurdî, ji xwe re neke stûneke prensîpî, teqez dê berkêm, bêkêr û bi aliyekî xwe netemam û nîvrê bimîne.
Di şertên diyar û ji awureke ilmî de ziman û netewe du cewher û nirxên bi hevûdû ne û yek bê ya din nabe. Temamker û bi gotineke latînî atrîbûtên hev in.
Çekoslovakiyên zemanekî digotin: neteweyek heta xwediyê zimanê xwe be, heye. Ji bo neteweyekî ziman mercê hebûnê ye. Dereceya ilmîbûna vê dîtinê ne bênîqaş be jî, belê rastiyekê destnîşan dike ku nîqaşê naxwaze. Ew jî ji bo neteweyekî giringiya ziman e.
Zimanzan û fîlozofên Elman jî, vê dîtinê ji aliyekî din de digrin dest û rol û wezneke hê girantir didin zimên. “Bi wundabûna zimên re, zû ya dereng doz û dawa neteweyî jî koça xwe bar dike” dibêjin.
“ Em hemû dizanin ku îro zimanê kurdî, di talûkê de ye. Zimanên resmî / tirkî, erebî, farisî/ bi riya xwendegeh, qişle, radiyo û televizyonan ketine bajarok û gundên welatê me…. “ “Roj bi roj axaftina bi kurdî, di nav neslên nuh de, paşve dice. Îro em ketine rewşek wulo ku pirîcar hêzên welatparêzên , Kurd, têkoşerên Kurd, di civînên xwe de, di nav hev de bi tirkî diaxivin, bi tirkî dinîvisînin. “
“Welatparêzên ku bi salan ji bo doza kurdî di zîndanan de mane, zimanên xwe hînî zaroyên xwe nekirine, zimanê ku ji bav û kalên xwe fêrbûne, negihandine neslên nuh.”
“Hin welatiyên me yên ku bi salan li derveyî welat mane, çend zimanên Ewropayî hînbûne, lê serên xwe neêşandine di nav serbestî û azadiya Ewropa de zimanê xwe hîn nebûne.
“Ev meşa han ku pêşî lê neyê girtin, dikare di nav çil pêncî salan de, me têxe rewşeke trajîktir: neteweyek nê bê dewlet, bindest û bêxweyî, lê wusa jî bê zar û ziman, mehkûmê ku ji rûpelên dîrokê rabe “ / Kovara Hêvî hejmar 1, rûpel 7-8/
“ Zimanê Kurdî wek mirovê cane wî ji birînên xedar dagirtiye di rewşek dijwar û talûke de ye. Birînên vî canî pêwiste bêne rapêçan û merhem kirin. Bê şik ev jî, bê xebatek sîstematîk nabe. Yana mesafa nav zimanê kurdî û yên gelên cîran, dê kûrtir û dirêjtir bibe û emê her bêjin bi zimanê kurdî raman berpê kirin dijwar û ne mumkun e.” / Jîn: Cild 1, r.65/
Bê zar û zimanî, tirajedî û felaketeke mezine. Zimanekî xwurt û zexim armancek aktûel, erkeke dîrokî û beşekî bingehîn ji çalkiyên me yên siyasî û kulturî ye.
Cebhe û aliyê zimên, pêwiste mina cebhe û eniyên eskerî, siyasî û rêxistinî ciddî bê girtin û ji niha ve tiştên ev cebhe dixwaze bêne cîh.
Mirov nikare bêje xebata ji bo ziman bila bimîne piştî “ çêbûna dewleteke kurdî”.
Gelo çima dewletên deshelatdar zimanê kurdî qedexe dikin, çima ewçendî ji jiyan û xwurtbûna zimanê Kurdî ditirsin û cardî ji ber çi xwe ewqasî dêşînin ku zimanê kurdî wunda bikin. Ev ne sebebek e, ji bo ku em bi her çar lepan rahêjin pirsa zimên ?
Di ware zimanê kurdî de îro tevgerek xwurt li dar e. Ev roj bi roj baştir dixwiye. Pirtûk, kovar û rojnameyên bi kurdî derdikevin, navend û enstîtuyên kurdî vedibin. Hejmara malperan bûye bi sedan.
Ji îro û pêde bihayê axaftin, nivîsandin, semîner û her awe weşanekê, dê hinekî jî girêdayî bersiva vê pirsê be: bi kîjan zimanî ye.
Piştî du-sê bîranînên pêwist, îcar em bipirsin, ziman çiye, di vî alî de alim û zanayên navdar çi dibêjin ?
Di nav kadro û militanên siyasî, nemaze yên Bakurê Kurdistanê de tarîfek ziman û pirr naskirî û bêj hema sîh salên dawî tê dubarekirin heye. Tarif ev e:
“ ziman arac e, wasite ye”. Çi gava dengekî kurdî bê, yan jî behsa giringî û pêwistiya zimanê zikmakî bibe, ev tarif, nîqaşê qut dibire: “Ziman arac e. Heta Kurd nebin dewlet û pirsgirêka kurdan çareser nebe, pirsgirêka ziman jî dê çareser nebe” û Hwd.
Me gotina “ ziman arac e” pirr bihîstiye. Û ev gotin pirr caran dibe rêlêgirê lêkolînên ilmî, sersarî û bêxemiyê di mesela ziman de.
Gotina “ ziman arac e” abstiraksiyonek e, tarîfeke kevnar e û rastiya zimên bi temamî nagre. Di pratîkê de ilmîbûna xwe xistiye, mihafezekar e û dînamîzma xwe wunda kiriye.
Çima ? ev tarif pirsgirêk û dabaşê gelekî besît û mekanîk dike. zimên ji qîmetê xwe dixe, mirovên sersar û kêmberpirsiyarî çêdike, nasname û kesayetiya neteweyî lewaz dike, kosmopolît e û di encamê de dibe ardû û aşê xwebixwe asimîlekirinê.
Komên zehmetkêş, rêncber û bi milyonan jinên Kurd ku ji Kurdî pêve bi ti zimanên din nizanin nagre ber çav û perçebûna gelê Kurd xwurt dike.
Dewletên militarist û dagîrker mina giş meselên din, di mesela ilmê zimên û rola zimên de jî, ji me zanatir û li pêştir in. Ji ber vê yekê ji bo zimanê me ewqas bêtehemul û ne barbuhêr in.
Madem serdest û deshelatdar li dijê zimanê me ne, naxwe di vê dijayetiyê de kerametek heye, dive hebe. Û ev jî bes e ji bo xwedîderketina me li zimên.
Me got ziman, diyardeyek dewlemend, pirrfonksiyon û pirralî ye. Tarif û navandineke ku zimên bi giş dewlemendiya xwe bihundurîne ne hesan e Rastiya zimên di tarîfeke tenê, kurt û kin de nayê zeftê.
Bi tarîfeke giştî û pirr fireh ziman, tevahiya giş wan peyv û gotinan e, ku kesek di dema beyankirina ramanên xwe de, xwe hewcedarê wan dibîne û wan dixe kar. Ji vê awurê ziman; “ ji peyvan tê pê û danûstandinek bi peyvan e” / Wiliam Dwight Whitney/
Peyv ango bêje zerazengekî dengan e. Her seriye-dengek xweser, beramberê rewşeke xweser e. Peyv û hevok bi wateyan barkirî ne. fikirkirin û avakirina îfadeyekê, bêje û hevokan dixwaze, ku ew jî li gora qeydeyên zimên li qalibên xwe dikevin.
Bi gotinin din mefhûm di peyvan de bikinc dibin. Mirov ewil difikire û piştre bi alîkariya peyv û hevokan ramanên xwe dirjîne malikên wan.
Peyv, ne tişt û ne jî nesnan bi xwe, belê îşaret û navê wan neqil dike.
Her nav di serê mirov de mefhûmekî ango wateyekê bican dike. Her wateyek jî canekî dide navê xwe. Ji ber vê, wate bê nav nabe.
“ Naxwe ziman, rêzika îşaret û dengên wan nesna ne ku di aqlê mirov de di peyvan de têne pê, neqil û dehfî aqlê yekî din dike û di xeyala mirov de wan bi laş û gewd dike. / Perr Linnel/
Ziman, lihevsiwarkirina deng û wateyê, bi awayekî xweser e. xeleka girêdana nav naverokê û form, îfade û nivîsandinê ye.
Ziman, system e, sîstemê yekîtî û dendikên asmanî /abstirak/ ye ku bi hev re girêdayî û di nav pêwendiyên pirralî de ne.
Ziman, herk û bûyerek e ku tê de kesek bi nivîsandin, yan jî bi axaftinê bandêrê li mirovê xwendevan û guhdar dike.
Ziman, buyer û qewmandinek e ku di nav vê qewmandinê bi xwe de tê hole.
Ji bo xwepêşandan û xwediyarkirina zimanekî axaftin û nivîsandin du îfadeyên esasî ne.
Ziman aletê ragihandin û guhestina dîtin û bahweriyan e. Ew ziman baştirîn ziman e ku raman û dîtinan baş û rast radighîne.
Gava ji awura kapasîtê lê bê nerîn, ziman xebitandin û bikaranînek bê sînor bi aletên nas û sînorkirî ye.
Ziman, mekanîzim û aşek e ku nesne û tiştan kodifîze dike, li gora nêr û mê wan dike birr, awayê dîtina mirov li ser jin û mêran bi rê dixe û hê ji serî de xêzka van dîtinan dikêşe. / Peter Trudgil/
Qodên zimên, ji norm, qalib û kilîlan hatine pê. Ev norm ji bo rûniştvan û şêniyên welatekî nas û hevbeş in.
Têkiliyên di nav mirovan de, bi xêr û saya van qodan kar dikin. Di bîr û hişê herkesî/ ê de ev qod hene. Di katê pêwist de ji mirov re dibin alîkar û berdewam di xizmeta mirov de ne.
Ziman, sîstemê îşaret û sembolan e. Ev sembol nişmî û pêşketî ne. Sîstem konvansiyonel e. Bi gotinin din ji aliyê civatê hatiye pejirandin û pesinandin.
Sembol û tiştê ku sembol sembolîze dike, ne girêdayê nesna xwe ye. Sembol li himberê nesne û tiştên xwe serbixwe ye / Hayakawa/
Ziman, rastiyek civakî ye. Mirovan organîze dike. Xerca avahiya civakekê, çimentoyê lihevragirtina mirovan û nîşana neteweyî ye.
Zimanê mirov pê diaxive, welatê mirov jê ye, neteweyê mirov endamekî/e wî/ê ye, coxrafya mirov tê de mezin bûye û pirê caran jî, ew gurûbê sosyal û civakî ku mirov ferdekî wî ye dide nasandin.
Ziman, xezîna meyil û armancên tevayî ango hevbeş e. ”Dewlemendiya hiş, hest û nerînên xelkê nîşan dide.Şahidê zîrekî û şehrezayîya gelekî; neynika giyan û bîra wî ye. Ziman, sermaya dîrokî û mîrasek kulturî ye / Hêvî hejm. 1/
Ziman, ne tenê axaftin e yan jî, tiştên li ser kaxetê ye. Herk û ceryaneke bican û jîndar e. mîna avekê bi pêl e, hildikşe û dadikeve, xwurt û qels dibe.
Ziman, ji bo naskirin û têgihiştina meseleyek konkiret û berçav, bi awayekî baştir alet e / Vigotsky/
Ziman, bi gotina hinekan ne bi tenê organekî naskirinê ye. Belê bi ya min organek e ku em pê rastiyê zeft dikin û çekek e ku em pê cîhanê ava dikin û dugherînin. / Svän Vernström/
Ziman, faktorê pêşketin û geşebûna mirov e, bê ziman pêşketin xeyal û ne mikun e / Noam Chomsky /
Li gora nasandineke sosyolojîk ziman, adet û demîneke kevin û civakî ye. Ev adet û demîn bi dirêjaya temenê civatê çêdibe.
Ziman, bi awayekî kêm tê dîtin, xwedî istîqrar û rehên kûr e. Temenê van reh û rîşeyan carna bi sedan û hin caran jî bi hezar salan in.
Di nav avahî û saziyên mirovayetiyê de ziman, bi kevnarî û qayimbûna xwe di nav cîhên serekî de tê.
Gava ji derve û sererû lê bê meyzandin, ziman weke rêz û berhevkirinek peyvan û komikên peyvan dixwuye. Belê çavên ruhnasekî dê di zimên de hin cewherên ziravtir, kûrtir, nepenîtir û veşartîtir bibîne.
Ji vê awurê ziman jî, mîna ol û toreyê heîqetek e ku di kûraniya hest û hişmendiya însên de cîh girtiye û qarbûye lê.
Ya ku dirûvên helî mayinde yên zimên hiltîne ev cîhgirî û qarbûna nependiye ku ziman jê avê vedixwe û ziman jê bi xwedî dibe.
Raman, tesewir û giş hizrên me yên helî rast û objektîf jî, ji vê kaniyê û binhişiyê ne bêpar û ne bêpişk in.
Ya ku form dide zimên, zimên diafirîne, cardî ev kanî bi xwe ye. Aliyê çêj û zewqa zimên didiyê, zimên ji ristik û rêzika îşaretan derdixe, kamiltî û şêraniyeke ku zimanzanîn û peyvrêzkirinê derbas dike û tê de hilnaye, dide ziman, ev cewherê nexwiya û nepenî ye. / Tahir Nejat Gencan/
Ziman, kilîla şaristaniyetê, arşîva huner û çalakiyên mirovayetiyê ye. Em bi saya zimên mirov in û ji lawir û jîndarên hene cihêbûne.
Bi alîkariya zimên em hev fêm dikin, raman û dozên xwe dikin yek û dîtinên xwe formûle dikin.
Ziman, cewherek binirx û bêheval e. Tevger û jiyaneke bê ziman ne mikun e. Her awe hevkarî, yeîtî û solîdarîte zehf girêdayê zimên e.
Tiştek cihê zimên danagire. Mirov şarezayî û jêhatinên xwe, daxwaz û hestên xwe, bi kurtî giş rewşenbîriya xwe bi zimên ber pê û pêşkêş dike.
Ziman, awêne û mirêka civakê ye. Zimanek ji ber xwe ve çênabe, xwurt nabe û nabe zimanê milyonan. Yên ku zimanekî li ser piyan dihêlin û diparêzin, axaftin û nivîsandin in. Ziman, berê axaftin û nivîsandinê ye.
Avahî û qesra zimanan têvel û cihê ye. Ziman henin ku çakûç û lêkirina wan di alyê fonematîk, morfolojîk û sîntaktîkî de besît in. Ziman jî henin ku bi van aliyên xwe kûrtir û aloztir in.
Di zimanê her neteweyî de hejmarek dengên ku ji dengdêr û bêdengan pêk tên hene. Her dengekî bi îşaretekê yan jî bi çend îşaretan ku em ji wan re tîp ango herf dibêjin tê navandin.
Hejmar û awayê dengan jî, li gora zimanan ferq dikin. Ziman heye ku tenê xwediyê 3 dengdêran e û ziman jî heye ku sîstemê wî di aliyê bêdengan de zehf sînorkirî ye.
Her ziman ji diyalektên xwe tê pê. Diyalekt û devok di şertên sitewyayî û gihayî de bi wext re radibin û cihê xwe didin zimanê neteweyî, ango jiyana xwe mîna dewlemendiyek zimanê yekgirtî di nav tevayîya ziman de di form û kombînasyonek rengarengtir û bi şewqtir de didomînin.
” Heger zimanê welêt, ew şêwezimane ku di çarçewa sînorên welatekî de li her derê derbas dibe û pere dike, diyalekt jî, zimanê navçakê, bajarekî, birekekê ye. / Bertil Malmberg/
Zimanê welatgir û standart li ser bingehê zarava û devokan ava dibe, xwe dihûne û xwe dirêse.
Riknên zimanekî: Riknên zimanekî li ser nivîsandinê, kişandina lêkeran, awayê hevoksaziyê û wateyê ava dibe. / Per Linnel /
Her ziman, mûheqeq di bin bandêra zimanekî din de dimîne. Zimanekî ku ji tu zimanên li dora xwe qet peyv negirtibin yan nedabin wan tune.
Her ziman xwediyê xezneyeke peyvan e. Xezna peyvên zimanekî, mezinahî û dewlemendiya wî li gora temen, tehsîlê, ronakbîrtî û çalakiya rûhî tê guhertin.
Xezîna peyvan û terkîba wê li ser kar, pîşe û awayê jiyana mirov jî, gelek tiştan dibêje. Xezîna peyvên zimanekî li gora peyvên aktîf û pasîv dikare bê birrkirin:
Peyvên qet nayin, yan kêm têne xebitandin bê istîqrar in, bileztir ji bîra dibin. Yên her roj xwiya û aktîv in, di axaftin û di nivîsandinê de têne xebitandin, jibîra palpişût nabin û hesantir xwe diparêzin.
Di her zimanî de, zimanê axaftin û nivîsandinê hene. Ferqa di nav van herdû zimanan de pirr an hindik di giş zimanan de heye.
Daxwaz û hewla giştî ew e ku, ev herdû ziman li hev nêzîk bibin û rojekê bibin yek. Ev ne hesan e. Heta ji sedî sed pirr zor e.
Di axaftinê de mirov zêde bala xwe nade qeyde û qaîdeyên zimên. Di dema nivîsandinê de, baldarî û hayjêkirin diyartir e.
Dewlemendiya zimanekî. Dewlemendiya zimanekî, li gora hejmara peyvan / ferheng/, kapasîte û karîna şîrovekirina zanyariya hunermendî û teknîkî û dawî li gora karîn û kapasîta zimên ji bo navandina keşif, mekanîzim û mefhûmên nû û ji bo navandinên li pêş, qabiliyeta afirandin û sazkirina peyvên nû tê pê./Per Linnel /
Zimanzanîna zimanekî. Zimanzanîna zimanekî, fêmkirin û liberketina axaftinê û fêmkirin û liberketina tiştên bi nivîskî ye.
Di ilmê zimên de, ji vê re zimanzanîna pasîv tê gotin. Incex herdû bi hev dû re; axaftin û nivîsandin, zanebûna aktîf tînin pê.
Di dereceyeke pêşketîtir û di wateyeke tengtir de, zimanzanîna zimanekî van xalên jêrîn dixwaze:
Xwendin û nivîsandin. form û awayê xebitandina devkî qabiliyeta jihevderxistina nûansên zimên û serastkirina wan / Vetta Ruke- Dravina/
Di ziman de, xwezayîbûn heye, ango ziman, ”objeyek” e ku ne girêdayê tu kesan e, ango konvansiyonel e.
Berî însan ji diya xwe bibe û bi zimanekî re, hev nas bike qeyde û qaîdeyên zimên hene. Evqeyde û qanûn giştî ne û mirovên bi heman zimanî qise dikin girê dide.
Sîstemê zimên. Her ziman xwediyê sîstemekî ye. Giş qozîkevir û hîmên ku di riknê zimên de cîh girtine û avahiya zimên bê wan nabe, tev bi hev re sîstemê zimên tînin pê:
Hîmên semantîkî: qeydeyên wateya peyvan dinimînin û dinasînin. Ango mefhûm û hundurandinên ku di peyvan de bi kinc bûne û di ferhengan de hatine civandin û kodifîzekirin. Yên sîntaktîkî: Sîstemê formelementên ku di giramera zimên de bûne qod û ji prosedûrên sîntaktîkî / bicîhkirina: peyvan di hevokê de / hatine pê bihev ketiye.
Yên fonolojîk: sîstemê îfadeya zimên, ango zanyariya îfadê ku jê re paradîgma zimên jî tê gotin û giş ew yekîtî û fîgûrên ku di paradîgmê de kodifîzebûne. Peyv divê çawa bixwiyin, di xizmeta avakirina peyvan de kîjan perçe hene, ev perçe çawa têne kombînekirin û yên kombînebûyî dê çawa bêne bilêvkirin û îfadekirin. Bersiva van pirsan dide. / Trampe- Viberg/
Giramera zimên:
Zimanê bêgiramer tune. Giramer hindik gelek ji mihakeme û xebitandinên teqez ku di çarçeweyeke mantiqî de kar dikin û sînorê wan diyare tê pê.
Giramer, rêkûpêkî û dezgehê pêwendiya di nav wateyê û deng de ye. Ango vê pêwendiyê organîze dike, bi rê dixe û jê re rêzanî û rêberiyê dike.
Stîlîstîk / bedewî/
Di her zimanî de dabaşeke bedewî û sipehîbûnê heye. Stîlîstîk bi îmkan û qabiliyeta îfadeyên artîstîk û sipehîbûna zimên mijûl dibe.
Stîl, teqdîm û pêşkêşiya naverok û hundurandinek xweser bi awayekî xweser e. Her nivîskar, tewrekî wî yê nivîsandinê ango şêwestîlekî wî/ wê heye.
Li gora Fritz Askeberg stîl, di pozisyon û rewşek diyar de bi qasî mikun e ji bo ku peyv li hev birukubin, di cihê xwe de şîn bên û li hedefa pêwist bixin baldarî û hewil e.
Tendurustî û bijûndariya zimên: Guhertin û pêşketinên civakî, zimên, bixwenûvekirinê re tîne himber hev. Hin caran û di hin rewşan de, ziman têra îfadekirin û bi başî beyankirina ramanê nake, li paş guhertinan dimîne. Bi gotinên zimannasê Siwêdî Bertil Malmberg, raman êdî di gomlekê ku jê re rastiya zimên tê gotin hew hiltê.
” Zimanek gerek karibe bersiva nûhîtiyên jiyanê, yên ramanê û yên teknîk û zanistê bide. Yana dê ji qiram bikeve û roj ji roja din bêrûmetir bibe. Ziman ji bo karibe ziman û layiqê navê xwe be,divê erkên xwe bîne cîh. Divê ji fonksiyon nekeve.
Peyva bicanragirtin û bixwedîkirina zimên ku alim jê re ” tendurustiya zimên” dibêjin ji vir tê.
Çiye tendurustiya zimên ?
Beng Zigurd wuha bersiva vê pirsê dide: tendurustiya zimên, ji bo ku zimanek bi kêmanî rewşa xwe ya heye biparêze, ango xerabtir nebe, qels nekeve û bikêrtir kar bike, tevaya giş biryar, tedbîr, desttêwerdan û kirinên qesdî û fikirlêkirî ne”
Pirsa tendurustiya zimên pirsgirêkeke dualî ye: ” aliyek berê wê li hundur û ya din li derve ango li civakê ye. Rûyê berê wê li hundur bi avakirina zimên, awayê ger û xebata zimên dadikeve” / Beng Zigurd/
Guhertin û pêşveçûna civakî, kulturî û teknîkî li aliyekî û ziman li aliyê din di nav têkiliyek dualî de ne.
Her guhertinek berçav ji zimên û ji zimanzanan peyv, frazeolojî û navandinên nû dixwaze.
Cewher û naverokên nû, mîna ciwanê di kincên xwe de dirêj û stûrtir bibe û bedena wî /wê kincên nû bixwaze, li çeper û dîwarên zimên didin, ode û mezelên nû, ango navandinên nû dixwazin.
Hin caran peyv û navên ku hene ya zehf kêm, yan nîvrê yan jî qet nema karin cewherên nû bi nav bikin.
Di dem û rewşên wuha de, di sîstemê watê de, ango di sîstemê semantîkî yê zimên de noqsanî û têrnekirî hatiye pê. Di sîstemê zimên de cangiranî û di mekanîzmeya nav û termînolojiyê de jî emirmendebûn çêbûye.
Çare xwebinûvekirina zimên e.
Zimanê zikmakî:
Heşkere ye ku zanîna zimanekî ji bo pêşdeçûn û pêşketina mirov û kesayetiyeke rûniştî pirr şert e. Bi ya zimanzan û pedegogan, ji bo kesekî/ê xerabtirîn rewş ew e ku mirov bi ti zimanî baş nizanibe.
Bandêra li ser zimanekî û axaftina pê, ji b kesayetiyeke normal û zihniyeteke sazkar û pihêt mercekî bingehîn e.
Zarok bi riya zimanê zikmakî mefhûm û navên zimanê dayikê, dora xwe û ew dormedora ku rojekê mikun e bandêrekê lê bike nas dike û bahwerî û ewlebûnên wî/wê pêk tên.
Ev nasîn û bahwerî di nav zarok û dormedorên wî/ wê de ji yên besît, konkiret û vêl ber bi yên lihevgeriyayî, asmanî û kûr de dilive.
Mefhûmên giştî û asmanî yanî jiyaneke berztir ya raman û fikirkirinê û riya wê di nav wan bûyer û serpêhatiyên ewil ku hatine jiyandin û naskirin re derbas dibin û tên pê.
” pêwistî û hewcedariya xwendin û perwerdebûna bingehîn jî ji zimanê daykê pêve ne bi zimanekî din jî, ji vir dertê û dibe xwedî bingeh.
Li berçavnegirtina vê qaîdeya pedagojîk û bingehîn ku ji bo naskirina ya ne naskirî ya naskirî esas digre û yekê li ser ya din ava dike bêmirwetî, xeter, înkar û redda ilm e” / per Linnel/
Zarok incex di nava dormedorên ku tê de hatiye cîhanê, tê de dijî û dibe xwedî azmûn, dikare asmanî û kûr birame, di nav cîhana kultura pêşketî û pirralî de tevbigere.
Ew incex bi saya zimanê dayikê, zimanê ewil tê pê. Bêzimanê dayikê dê ev seqet û noqsan be.
Organîzekirin û perwerdekirina destpêkî, ne bi zimanê dayikê, belê bi yekî din, nemaze ku ev ziman bi temamî ji yê zikmakî ferq bike, ji bo zarokê xesarek xwedîşop û ne sivik e.
” Ji ber ku her ziman, berê avahiyeke cihê û mercên cihê yên civakî û kulturî ye. Xwendina ne li ser bingehê zimanê zikmakî, belê bi zimanekî din, rîsk û xeter e û ji nîvrêbûn û nîvçêbûnê re zemînê xweş dike” / Per Linnel /
Ji ber vê yekê yekê ye ku UNESCO bi hindikayî xwendina destpêkî bi zimanê zikmakî wek mecbûriyetek pêwist diyar dike…
Mirov bi hînbûna zimên sosyalîze ango civakî dibe. Di destpêka jidayikbûna xwe de zarok bûnewer û hebûneke biyolojîk e. piştre ku çavên xwe vedike, bi dora xwe re dilîze û hêdî hêdî diaxive, dikeve ser riya civakîbûn û sosyalîzebûnê. Di sosyalîzebûyîna mirov de ku ew jî dibe mirovbûyîna mirov, zimanê zikmakî, kevirê pêşî û esasê ewil e.

__________________

| Üye İmzalarını Görmek İçin Buraya Tıklayarak Kayıt Olabilirsiniz. |

KANLI KARTAL

__________________