Bedirxan

Berî her tiştî divê ez diyar bikim ku ez ne zimanzan im. Ez Kurdek im. Dixwazim zimanê xwe hîn bibim û di jiyana xwe ya mayî de, nemaze di warê nivîsê de, heta ji min bê rast bi kar bînim. Lewma heta ji min hat, min serê xwe di vê rê de êşand û ezê hê biêşinim.
Ez nizanim, ji ber nezaniyê ye, an jî ji ber xemsarîyê ye, ji aliyê gelek nivîskar, çapemenî û medya me de gelek çewtiyên ku divê neyên kirin, tên kirin. Mijara me li ser rastnivîsa zaravayê kurmancî ye. Ez dixwazim di çend kurte rêzegotaran de heya ji destê min bê wan çewtiyên ku di dema nivîsandinê de pêk tên, destnîşan bikim.
Pêwîst e, mirov vê yekê jî diyar bike, hin tiştên ku ez dixwazim di xala jêrîn a yekem de dest bavêjimê, bi giranî ji aliyê Mîr Celadet Bedîr Xan ve hatiye pêşniyarkirin û bikaranîn.
Di avakirina Pêşedem û Raweya Mercî(Hekînî 1-2) de bikaranîna hokerên „dê û wê“:

Gelek nivîskar di pêşedem û raweyên mercî de hokerên „dê û wê“ him ji cînavan him jî ji navan cuda dinivîsin. Celadet Bedir Xan vê mijarê wiha rawe dike:1
Mînak: Di Pêşedem 1ê de bi „lêkerên „hatin û gotin“ re.
hatin:
Bi cînavan re:
Ezê (ez dê) bêm.
Tuyê (tu dê) bêyî.
Ewê (ew dê) bê.
Emê (em dê) bên.
Hûnê (hûn dê) bên.
Ewê (ew dê) bên.

b) Bi Navdêran re:
Lezgîn dê bê.
Lezgîn û Serdar dê bên.

gotin:
Bi cînavan re:
Ezê (ez dê) bibêjim/bêjim.
Tuyê (tu dê) bibêjî/bêjî.
Ewê (ew dê) bibêje/bêje.
Emê (em dê) bibêjin/bêjinn.
Hûnê (hûn dê) bibêjin/bêjin.
Ewê (ew dê) bibêjin/bêjin.

b) Bi Navdêran re:
Lezgîn dê bibêje/bêje.
Lezgîn û Serdar dê bibêjin/bêjin.

Li jor, dirûvên wek ezê, tuyê, ewê, emê, …. ji racivîna hokera dê ya bi cînavan ve pêk tê. Dibe ku hokera dê berê di raweyên Mercî de, bikaranîneke normal be jî.
Lê îro piraniya zimanzan û rêzimanûsên zaravayê kurmancî awayê racivîna hokera dê ya bi cînavan re dipejirînin û bi kar tînin.
Divê em li vir vê yekê jî dest nîşan bikin, eger ev hokera dê bi kirdeyekê re bibe yek û rabicivê, divê ev kirde cînav be. Eger kirde ji derî cînavên kesîn tiştekî din be, ango kirde navdêr, rengdêr an jî hokerek be, ev racivîn ne mimkun e.

Me li jor di xalên a) de cînavên kirde bi hokera dê ve racivand, di pêşedema


1. de, bi lêkerên hatin û gotin re kişandin. Me rewşa hokera dê ya kevin jî di nava kevanê de şanî da. Di xalên b) de jî, me hokera dê bi navê Lezgîn û bi heman lêkeran kişand. Li vir em dikanin bibînin ku hokera dê kava kirde nav be, en jî tiştekî din be dê nayê guhertin û ji Kirdeyê cuda tê nivîsîn.
Her wiha hokera wê jî wek ya dê di pêşedem û raweyên mercî de tê bikaranîn. Lê ji ber ku hokera wê li gelek ciyan, bi cînavka kesîn wê(cînavka tewandîya mêza ya yekhêjmar wê) re tevliheviyan çêdike, gelek kes vê hokerê naxwaze bi kar bîne. Lê eger kirde navdêr, rengdêr an jî hoker be, di wan dem û raweyên ku me li jor şanî dabûn de, hokera wê jî mirov dikane wek hokera dê bi kar bîne.


Ji bo zelalkirinê em çend mînakan bidin:


Bişar dê/wê bê. (Pêşedem l)
Bişar dê/wê bêje. (Pêşedem l)
Bişar dê/wê bihata (Bilaniya Lavij)
Bişar dê/ wê bigota (Bilaniya Lavij)
Lê beranberî vê yekê, eger mirov wek jêr bigota, çewt dibû.
Ew dê/wê bê (Pêşedem l)
Ew dê/wê bêje (Pêşedem l)
Ew dê/wê bihata (Bilaniya Lavij)
Ew dê/wê bigota (Bilaniya Lavij)
Divê mirov wiha bêje baştir e:
Ewê bê. (Pêşedem l)
Ewê bêje. (Pêşedem l)
Ewê bihata. (Bilaniya Lavij)
Ewê bigota. (Bilaniya Lavij)

2. Bikaranîna lêkera „Bûn“
Ji çevtnivîsên me yek jî, bikaranîna lêkera bûn e. Lêkera bûn di hemû dem û raweyan de, dema ku bi navdêr, cînav, rengdêr û hokeran re bê bikaranîn, divê cuda were nîvîsîn. Ji bo ku mijar baş were famkirin divê em ji her cureyekê çend mînakan bidin.
Nivîsandina lêkera bûn bi navdêran re cuda tê nivîsîn:
Çemd mînak:
Heke nav bi dengdar biqede: Heke nav bi dengdêr biqede:
Ez Azad im. Ez Soro me.
Tu Şervan î. Tu Boro yî.
Ew Rêdûr e. Ew Şêro ye.
Em Azad in. Em Soro ne.
Hûn Şervan in. Hûn Boro ne.
Ew Rêdûr in. Ew Şêro ne.

Lê dema ku em bibêjîn:
Ez Azadim. Ez Sorome.
Çewt dibe.

Nivîsandina lêkera bûn bi cînavan re cuda tê nivîsîn:
Mînak:
Ez im. Ez bim. Ez bûm
Tu yî. Tu bî. Tu bûyî.
Ew e. Ew be. Ew bû.
Em in. Em bin. Em bûn.
Hûn in. Hûn bin. Hûn bûn.
Ew in. Ew bin. Ew bûn.
Lê dema ku em bibêjin:
Ezim, Ezbim, Ezbûm.
……. …….. ………
Çewt dibe.

Nivîsandina lêkera bûn bi rengdêran re cuda tê nivîsîn:
Ji bo têgihîştinê çend mînak.
Pêwîst e ku ez biçim.
Ev tişt ji bo min girîng e.
Rûyê mişkan li ba aşvanan reş e.
Ava kaniya gundê me germ e.
Avên çiyayên gundê me sar in.
Berfa çiyayê bilind ji ya cihên din sipîtir e.
Zaroyên xizanan her tim birçi ne.
Avên bîran genî ne.
Zimanê kurdî berê bêxwedî bû.
Şervanên azadiyê serbilind in.

Nivîsandina lêkera bûn bi hokeran re cuda tê nivîsîn:
Ji bo têgihîştinê çend mînak.
Ew der serbijêr bû.
Hejmara beşdarên kongira zimên gelek bûn.
Min bi qasî pêwîst be dayê, ne pir û hindik bû.
Serencama me dûr û dirêj e.
Eh, debara me roj bi roj e.
Destpêka min a kar, ji nû ve ye.
Niha saet çend e?
Tu çi bibêjî, wisan e.
Silavên wî ji dil bûn.
Zanina min, besî min e.


Lêkera bûn di hemû dem û raweyan de bi lêkeran re bi hev ve tê nivîsîn:
Ji bo têgihîştinê çend mînak:


Hatin Gotin

ÇİROKA D. NIHA ÇİROKA D. BORÎ ÇİROKA D. BORÎ

Ez dihatim Ez hatibûm Min gotibû
Tu dihatî Tu hatibûyi Te gotibû
Ew dihat Ew hatibû Wî gotibû
Em dihatin Em hatibûn Wê gotibû
Hûn dihatin Hûn hatibûn Me gotibû
Ew dihatin Ew hatibûn We gotibû
Wan gotibû

An jî;

Wî ez veşartim
Wî tu veşartî
Wî ew veşart
Wî em veşartin
Wî hûn veşartin
Wî ew veşartin





Didome


Navê Nivîskar: Fevzî Ozmen




[Linkleri Sadece Üyelerimiz Görebilir... ]


Sîfre: [Linkleri Sadece Üyelerimiz Görebilir... ]

__________________

| Üye İmzalarını Görmek İçin Buraya Tıklayarak Kayıt Olabilirsiniz. |

MÊVAN

__________________

merxas_149

__________________

erdalsincer

heval dest u amadekırına desté te saxbı

__________________