18-08-2007, 10:33 PM
|
#17 (permalink) | ||||||||||||
|
Alıntı:
__________________ |
||||||||||||
|
|
18-08-2007, 10:42 PM
|
#18 (permalink) | |||||||||||
|
Serhildanên Gelê Kurd û Berdêla Azadîyê -15-
Serhildana Araratê – Agirîyê- (Awri) Li Agirîyê (Araratê) cûre cûre sê serhildan çêbûn. Piştî serhildana Şêx Seîd û zilma ku li alîyê Kurdistan hat kirin, Kurdên dora Varto, Erzirom û Agirî Celalî, Cibran, Hesenan û Heyderan di bin seroktîya Bexo da li hev civîyan û ji bo dijî rejîma neyarê Kurdan derkevin hazirîyan kirin. Nûrî Ihsanê ku di ordîya Tirk da zabit bû, xwe gihand Agirî û dersâ eskerî da xortên Kurd. Ihsan Nûrî bû serkumandarê eskêrê eşîran. Merivek jîr, zîrek û bi aqil bû. Bi navê “Agirî” û “Gazîya welat” du rojnaman derxist û biltenek bi navê “Agirî Agir Dibarîne” çap kir, di nav xwendevanan da belav kir. Eskerê dewletê hawîdorê Agirî girt û hicûm da ser Kurdan. Di roja 16.05.1926`an da şer derket. Dewlet bi esker, top û cebilxane, firokên şer, suwarî û peyayên xwe va girt ser Kurdan. Kurdan eskerê dewletê şikênandin û gelekî sîleh, cebilxane, hesp û hêstirên eskerî û eskeran êsîr girtin. Sedem ve yekê dewletê qewetên nû şand ser Agirîyê. Belê dîsa jî nikaribû şervanên Kurd bişikêne. Çare bi Iranê va lihevhatinek dît. Dêwletê parçeyêk erd ji Agirîyê biçûk da Iranê û di himber da eskerê xwe derbazî erdê Iranê kir. Kurdan hêvî nedikirin ku tê eskerê Tirk ji nav erda Iranê, ji paş va li wan xe. Eskerê Tirk ji alîyê Iranê va paşî li Kurdan girt û ji paş va li wan zivirî. Bi alîkarîya dewleta Iranê Kurdên ku li Agirîyê bi zîrekî berxwe didan û ordîya Tirk dişkandin, ji nişk va man di nîvê eskerê Tirk da û bi vî awayî ev serhildan jî peşkilî. Piştî vê serhildanê du serhildanên din jî li Agirîyê çêbûn. Serhildana diduyan dîsa bi hicûmkirina eskerên komara nû hat destpêkirin. Di 25..08.1927`an da mifetişê ordîya sisîyan ji serkarê imûmîya eskerîyê ra wiha dinivisand. „Ji bo ji ortêrakirina eşîretên Agirîyê planekê hicûmkirinê tê amadekirin. Li gorîya kifşkirina me li hawîdorê Agirîyê 300 konêreş hene. Tê texmînkirin ku di nav van kesên di konan da 800 kesên çekdar hene. Ji bo ku hereketê me biserkeve pêwiste kolordîya 9`an, alaya Qersê a 29`an û tumena 9`an sewqê Agirîyê bên kirin.“ Di vira da tiştek gelek balkêş heye. Havînan koçer diçin zozanan û konêreş datînin. 300 malên koçerên ku li dora Agirîyê, li zozanan havîna xwe diborandin, ji alîyê mifetişîya ordîya sêisîyan va eşqîya dihatin nîşandan. wek îro çawa kijan Kurd xwedî li heqê xwe derkeve jêra terorîstên PKKê dibêjin, dikujin an zindan dikin. Zilmîyet û teqtîkên dewletê bi sedsalanê nehatine guhartin, dijwartir û xirabtir bûne. Emê di xalek din da li ser van teqtîq, zorî, zordestîyan bisekinin û bidin ber hev. Kolordîya 9àan di meha Tebaxê sala 1927`an li Agirîyê test bi hereketê ji ortê rakirina Kurdan kir. Li gorîya kumandarê eskerîyê di roja 18.09.1927`an da esker 120 kes zêdetir dikuje, nêzî 5000 heywanan teslîm distîne, gelek heywanan jî dikuje. Çewa li jor çavdêrê (mifetiş) sisîyan di raporê xwe da dinivisîne 300 konên reş ên işqîyane di van konan da 800 eşqîyayên çekdar hene. Em bêjin ev 300 konên rêş ên eşqîyane, başe ev 5000 heywan ên kîne?.. Bi gotina karbidestên dewletê, kesên ku ji wan ra eşqîya digotin û wan eşqîya didîtan şervanên Kurd bûn û ji bo azadîya Kurdan dijî dewletê şer dikirin. Başe ev 5000 heywan jî ên van eşqîya bûn?.. Eşqîya pez û dewar xwedî dikirin an ji bo azadîyê dijî dewletê şer dikirin?.. Ev kes şervan bûn, an şivan bûn?.. Em li vir dibînin ku eskerên dewletê, wan kesên di 300 konên reş da, anî kesên koçer ku li zozana bûn eşqîya di nirxand, wan ji ortê radikir û heywanên wan jî talan dikir. Kumandarê eskerîyê van kiryarên xwe ên ku li dijî koçerên reben bi cî tîne, serkevtinek gelek mezin nîşan dide. Belê şikênandina alaya 29`an tiştek gelek xemgîn di nirxîne. Belê ev her du serhildan jî bi awayek qirkirin Kurd ji ortê hatin rakirin û agirê van serhildanan bi xwîna Kurdan hatin tefandin û temirandin. Serhildana sisîyan a Agirî di sala 1930`an da çêdibe. Dewlet di sala 1930`an da wezîyeta eşîr û Kurdên hêla Agirîyê di raporên xwe da wiha nîşan dide: “ Heta niha jimara asêyên (asî) Agirîyê bi temamî nehatîye tesbîtkirin. Hin caran jimara işqîya 250 kes û hin caran jî 3000 kes tê nîşandan. Li gorîya xilazîya sala 1929`an li gorîya agadarîyên ku hatine girtin jimara işqîya 350 suwarî, bi qasî 120 kes jî peya hebûn. Ev kes, kesên eşîreta Heyderan, Milan, Hesenan, Zerkan, Mokor û Cibran in. Ev kes di bin idara Biro Heso Têlî da bûn. Li ser seroktîya temamên van kesan Ihsan Nûrî û Zîlanê Ermenî idare dikin. Li nêzî Agirîyê eşîretên Iranê bi piranî di bin navê eşîreta Celalî eşîretên Cinikan, Melhikan, Sakan û Kurê Kizilbaşan in. Di daxilê Tirkîyê da li hêla Ixdirê eşîretên Zîlan, Kamikan, Şemikan, Delberaniyan û Kellioxlû û li hêla Bazîdê eşîretên Hassas Ören û Keskun hene ku bawerî li van eşîretan nayê kirin. Navbenda van eşîran û eşîrên Keçikan û Kotan qenc nîne. Sedem vê yekê meriv dikare heta dereceyek ji van her du eşîran feyde bigre. Serokên van eşîr û asêyan (asî) Biro Heso Têlî, Avdilqadir, Tîmorê Şemikanî, kurê Evdilkadir Resûl, Şêx Tahir, Şêx Fewzî, [alis, Ferzende, Mûsa Lezgî, [alit Axa Lezgî Sulî, Tozo Axa, Elî Aksu û kesên din in.” Di roja 28.12.1929`an da koma wezîran di bin seroktîya serokê komarê Mistefa Kemal da dicive û di heqê qirkirina Kurdan da li Agirîyê vî biryar digire. Niha em tiştên ku di rapor, emirname û fermanan da tên nivisandin, li vir bînên zimên û binêrên ku bi çavên rismîyetê di heqê Kurdan da çî tên gotin: “Roja 28.12.1929`an da di bin seroktîya reysê komarê Atatürk da heyeta hukumatê civîya. Serokê imûmîya sereskerî Mereşal Fewzî Çakmak û mifetişê yekem ê imûmî Ibrahim Talî Beg jî di vê jivînê da hazir bûn. Di civînê da biryar hat girtin ku di Hezîrana sala 1930`an da dijî Agirîyê terbîyetêkê ku şi herkesî ra bibe dersek bê dan û kesên wê derê ji wê bêne dûrkirin. Ev biryar ji berpirsîyaran ra hat şandin.” Li ser biryara heyeta hikumatê serokê imûmîya eskerî di roja 07.01.1930`an da vî emirnameyî dide kolordîya nehan (9.Kolordu). “Biryarê heyeta wezîran (heyeta hikûmatê) roja 29.12.1929`an, nimira 8692`an, hereketên ku di sala 1930`an da dijî Awri (Agirî) yê bên kirin, binivîsandî ji we ra hatîye şandin. Li gorîya vî qerarnameyî di navbera Bêlukbaşi û gundê Şihlî da gundên asêyan (asîyan) û cîyên ku ev kes xwe têda digirin tê bên işgalkirin, kesên asê (asî) tê ji nefeqeyên wan bên dûrkirin, tê mintiqê ji işqîyan bên paqijkirin, li van hêla xarnîzonên eskerî bêne çêkirin.” “Bi vî awayî divê işqîya ji nan û dan û newaleyên xwarinê bi temamî bêne mehrûmkirin. Dema işqîya ji xwe xweyîkirinê bê mehrûmkirin, tê mecbûr bimîne bi temamî ji hev bi peşkilê, bikeve ser derî û dertolan an jî tê bireve Iranê. Heker here Iranê tê doz bi Îranê ra bê safîkirin.” “Di heftîya dawî a Hezîranê sala 1930`an ku ev hefte heftîya destpêka dexil û dan hilanîyê ye, ji bo nikaribin hertiştên xwe bidin hev, mecbûr hereket destpêke. Tê kumandarê kolordîya nehan hereket sewq û idare bike. Emê firokên şer bidin emrê tûmenan ku ji jorva gund, şikeft û çadiran bimbe bikin.” Hareket bi emrê kumandarê kolordîyê destpêdike. Eskerên siwarî, topî. peya, jendirme, firokên şer hicûm didin ser gund, mal û warên Kurdan. Li kîja hêl reşek dibînin didin ber tifingan. Herkesên wê hêlê asî û işqîya dinirxînin. Zarokên çilî, jin û kesên kalên 80 salî jî işqîya di hesibônin. Bi çavê işçiyatîyê li her kesî dinêrin. Ne bitenê li insanan, her wiha li heywanan jî bi şavên işçîyatîyê mêze dikin. Demsala ku ji gundîyan ra herî bi xêr û bêre, demsala havînê ye. Dewlet vê demsala havînê ji hevwelatîyên xwe ên Kurd ra dike zivistanek tarî, zelemat, qeşa, tofan û berfûboran. Kolordîya nehan di 9ê Meha Êlûnê sala 1930`an da ji seroktîya imûmîya sereskerîya ra wiha rapor dide: “Li hêla Elî û Çewirme ku di nava wan da Ihsan Nûrî, Biro, Evdilkadir, temûr, Seyît, Resul. Mihemedê kurê Kor Hiseyin û bi hevalên wanên xayîn ra bi qasî 150 çadir (konên reş) hene. Li başûrê çîyayên Bêçarê 45, li bakûrê çîyayê Bêçarê 12 û li Serdarbûlakê 160 çadir, li bakûrê Takaltîyê 150 çadir, li hêla Ahûrî 50-60 çadir, li navbera çîyayên Aybey û Kamirarikê 45 çadir, li hêla [ulxulê 800 çadirên Xalidê Xelikanî ku hê dijminatî nake hene.” Li ser raporên ku hatine sitandin di roja 07.09.1930`an seroktiya imûmîya sereskerî ji serokwezîrîyê, wezareta hindirû, wezareta derva, wezareta eskerîyê û çavdêrîya (mifetîşîya) imûmî a yekan ra bi şifre vê agadarîyê dide: “ Eskerê me di roja 07.09.1930`an dest bi hicûma ser işqîyayê Agirîyê kir. Işqîya çiqas jî berxwe dabe, dîsa ji alîyê ordîya me va hat bela wela kirin û revîya.” Dîsa roja 10.09.1930`an seroktîya sereskerîya imûmî vê teblîxatê belav dike: “ Li meydana hereket işqîya bi sedan mirî hiştîye û li çîyayê Agiriyê mezin ketîye nav çemberê, ketîye tengasîyek bê felat.” Roja 12.09.1930`an dîsa seroktîya imûmîya sereskerîye vê dixuyanîyê dide: “Rojhilat, başûr û rojavayê Agirîyê ji işqîya hatîye paqijkirin. Bi sedan kes ji işqîya hatine kuştin. Zeyîatek gelek mezin da ye.” Bi sedan heta bi hezaran kesên ku hatine kuştin çewan min di berê da jî got zarok, jin û kal bûn. Dewletê zarokan jî işqîya didît û kuştina van zarok, jin û kalan wek kuştina kesên çekdar nîşan dida. Hijmarê konênreş ên koçerên ku li zozanan dixwestin havîna xwe derbaz bikin, li jorê bi raporên resmî van konan dewletê konên işqîya bişan di da û jin, zarok û kalên di van konan da asî di hesiband. Temamîya van konan ji jor va bi firokên şer hatin bimbe kirin û bi sedan heta bi hezaran kesên bê guneh hatin kuştin, heywanên wan hatin telef kirin. Ev karên ha bi temamî li ser navê qehremanî û welatperwerî dihat kirin. Kesên van insanên bê guneh dikuştin qehreman dihatin ilanklirin. Mistefa Kemal ji van kesan ra pîrozbahîya dişand wan pîroz dikir, çavên wan maç dikir. Bi awayek zilm û zordestî, xwînrijandin û qetlî her sê serhildanên Agirî hatin tefandin. Ev agirê ku li çîyayê Agirîyê destpêkiribû bi xwîna zarok, jin û kalên Kurdan dan tefandin, temirandin.
__________________ |
|||||||||||
|
|
|
18-08-2007, 10:45 PM
|
#19 (permalink) | |||||||||||
|
Serhildana Motkan Walîyê Bedlîsê nefîkirina 35 gundên Motka dixwaze. Bi zorîya eskerîyê dest bi nefîkirina van gundan dikin. Di navbera xeta çîyayê Sêleş, çîyayê Kanîpir, çîyayê Kermelêx û çîyayê Arzîyo da 8 eşîret hebûn. Hêjmara van eşîretan bi qasî 6250 kes bûn. Li bakûrê rojavayê Motka hêla [wêtê jî çar eşîret hebûn ku hêjmara wan ji 8800 kes bûn. Bi texmîna dewletê li Motka bi temamî 1880 çek hebûn. Bi destpêkirina valakirin û kambaxkirina gundan, gundî dest bi serhildanê dikin. Di serhildana Sasonê da Elîyê Unis bi qehremanî şer dike û piştî şikestinê dikeve çîyayên Motka. Kesê we hêlê hêja jî, ji Elîyê Unis ra dibêjin „Elîyê Unis qehremanê qewmê çîyan.“ Mehmet Elîyê Unis dijî esker di çîyayên Motka da berxwedanek mezin dike. Esker dikeve nav gundên Zorikan û gundan talan dike. Kumandarên esker di raporê xwe da dibêje ku dikevin gundê Mişkedar û gund bi temamî dişevitînin. Piştî vî gundî dikevin gundê Kuskut û agir berdidin vî gundî jî, gund bi temamî dişewitînin. Kumandarê tumena ddiduyan ku meqerê wê li bajara Sêrtê bû di roja 09.06.1927`an da emirek dide û dibêje: „ Ew kundên ku ji alîyê eskerê me va bê sitandin, heke gundî dexalet jî bixwazin, divê neyê qebûlkirin, guhdarîya zarezara gundîyan neyê kirin û bi temamî gundî ji binî bên qirkirin. Çimkî dexalet û zarazara wan ne ji dile û tu çareyek wan nemaye loma dexalet dixwazin, zarazar dikin. Ji bo ku ev kes di demên pêşîya me da dîsa ji me ra nebin bela divê tev bên kuştin, ji holê bên rakirin. Evan kesan eskerê me kuştine. Kesên ku ketine destê eskerên alayîya 18`an di dema sewqîyata xwe da revîyane û sedem vê yekê hatine kuştin“ Dîsa raporên resmî da wiha tê nêvisandin: „Hêzên me bi fedakarî şerkirine û bi hêjmarek zafî eşqîya ji ortê rakirine, heywanên wan misaderekirine. Gundê wan û şikeftên ku xwe tê da veşartine bi temamî hatine tehrîbkirin. Di vê navberê da zar, zêç û pismamên Mehmet Elîyê Unis di şikefta ku xwe tê da veşartibûn da ketine dest, Şêx Evdirhman û ji eşîreta Zorik Selim, Mihyedin, Mato û Emer hin kesên din hatine kuştin. Belê Mehmet Elîyê Unis mirî an sax nehatîye girtin.“ Kumandarê Tuxaya ku li Hezo bû di roja 17.06.1927`an da emrêk dide ku hawîdor bê tarûmarkirin. Li gorîya vî emrî hereket berdewam dike û kiryarên eskerî dîsa di raporên wan da wiha cî digirin: „Esker bi fedakarî dijî eşqîyan şer dike, gelek ji eşqîya kes hatine kuştin, gundên wan hatine tehrîbkirin, kerîyê mîyên wan û eşyayên wan hatine misederekirin.“ Roja 05.07.1927`an kumandarê tumena diduyan (2. Tümen) vî fermanî dide: „Kesên dijî esker derketîye, tê gundên wan bê kambaxkirin, heywan û malên wan bêne misederekirin. Kesên ji ber esker bireve tê bên teqîpkirin û ji ortê rakirin.“ Mintiqa çîyayê Mereto, Kerxo, Arzîyo, [erbî, Penik, Rabî, Kozik, Kopega û Mikedar hêla qedexe (yasak bölge) tê ilankirin. Di vê hêlê da çî tê kirin her [wedê dizane. Di roja 05. 08.1927`an da kumandarê Tuxayê di heqê hereketê dijî Kurdan da fermanek dide. Kumandarê tuxayê di vî fermanî da wiha dibêje: „Esker, cî û gundên ku tê da biborin, bila xanîyan xirabikin û qiyandinîyan bi perçiqînin.“ Di nava insan qirkirin, heywan girtin û kuştin, gund kavilkirin û şewitandin, qîyandinîyan perçiqandin, mal û milk talankirin û wêrankirin da eskerê komara demoqrat di roja 25 ê meha Tebaxê sala 1927`an da Motka jî, kir bin destên xwe, gundan şewitand, kesên hêlê nefîyê Anadolê kir û mintiqeyê, mintiqa qedexe ilan kir.
__________________ |
|||||||||||
|
|
|
18-08-2007, 10:46 PM
|
#20 (permalink) | |||||||||||
|
Serhildanên Gelê Kurd û Berdêla Azadîyê -18- Heketê Bêcarê Hereketê Bêcar, ji rojhilata ava Muradê, heta bakûrê Mifarqin (Silvan), Hezro, Ekil û dîsa heta ava Muradê hate çêkirin. Dewletê serhildana Şêx Seîd, Sason, Reşkotan-[erzan-Raman û Motka kir hicet û xwest hereketê Bêcarê pêkbîne. Dewletê alaya 25.àan, tabûra diduyan û alayiya cendirman a seyar kir takîbatê. Dema ev hêz ketin taqîbatê û zordarî li gundîyên bê guneh kirin, gundîyan serhildan kir û dor van hêzan girtin, şikênandinek giran dan wan. Li ser vê şikênandinê çavdêrîya (mifetişîya) sisîyan, kumandarê hêla Elezîzê Mustefa Muwlalîyê ku bi qatilbûna Kurdan kesek bi nav û denge kir kumandarê hereketê Bêcarê (Her Kurdek dizane Mistefa Mûwlalî kî ye çî qatilek dijwar bû ji bo Kurdan.). Mistefa Mûğlalî berî dest bi hereket bike li hêla Licê, Bêcar, Cîrbir, Gênc, Goldere û Paloyê diger e. Armanca wî ev bû ku wan deran nasbike. Piştî vê gera xwe, li gorîya nijadperestîya xwe temamîya Kurdên van hêlan xayîn di nerxîne. Ji zarokan, heta kalan, ji mêran heta jinan herkesî dijmin dibîne û tê ser vê biryarê ku kesên van der û doran bi temamî bên qirkirin. Dîsa li gorîya xwe dertîne holê ku li vê hêlê nêzî 20 serokên Kurd hene û tev eşqîyane. Dîsa Mistefa Mûğlalî li ser hêla sinorê Sûrîyê ji Cizîrê heta Mêrdînê û Heranê disekine û li gorîya xwe di wê hêlê da Şêx Evdirhîm, Yado, Şêx Tahir, Haco Axa, Emînê Perîxanê û heval û hogirên wan gelek talûke dibîne. Wê demê gelek zana, mîr, axa, rewşenbîr û ronakbîrên Kurd derbazî Sûrîyayê bibûn û li wê xebatên qenc ji bo Kurdan dikirin. Mistefa Mûğlalî ji alîyê xwe va seranserê Kurdistanê Kurtçî ilan dike û di vê fikrê da ye ku Kurd dixwazin dewletek Kurd damezirînin. Belê ji alîyê din va ji bo xapandinê van hereketên Kurdan dînî û paşverû nişan dide. Her wiha Mistefa Mûğlalî memûrên bi eslên xwe Kurd ên ên li hêlê dike sê qisim. 1) Memûrên rewşenbîr ku berî her tiştî eşqa Kurdîtîyê di dilê wan da ye. 2) Memûrên ku dibin aletên memûrên di xala yekem da ne. 3) Memûrên ku ne ji bo hikûmetê û komarê kar dikin, ên ku sirf ji bo idara xwe, xwedîkirina zar û zêçên xwe kar dikin. Mistefa Mûğlalî dixwaze van memûrên Kurd jî ji holê rake. Berî dest bi hereket bike li her alî digere, gund û bajarên ku talan û wêran bike kifş dike, lîstê memûrên Kurd bi temamî çêdike û di roja 07.10.1927`an da dest bi hereketê qirkirinê dike, esker bi ser gundan va digirin. Li gorîya wan ji bo selameta welat, pêwisre kesên vê hêlê û memûrên Kurd tev nefîyê Anadolê bibin. Insanên ji dergûşê heta sed salî ji welatê wan dirxistin, bi ser rê û dirban va belavkirin û navê vî hereketî danîn hereketê selametêkê. Ev selametek bi çî awayîyê sirf Mistefa Mûğlalî û dewleta wî dizani bûn. Dîsa di raporên xwe da wiha dinivisînin: „Hinekê gund hê mifrezêyên eskerî neketibûnê, gund hatibû valakirin. Seba vê yekê esker mecbûr ma her alî bigere ku gundî ji gundan nerevin û gundan vala nekin. Li nava zevî û buwanan, dar û daristanan, komên gîya û daran, xanîyên vala, kom, axur û kadînan, nav kevir, zinar û şikeftan hat mêzekirin. Kesên xwe li van deran veşartibûn, mêr, hêjmarek zaf jin û zarok komik komik hatin girtin. Ji nav kesan jin hatin tecrîtkirin û ên dinên ên ku eleqa xwe bi işqîya anîbûn ( li gorîya wan zarokan jî eleqa xwe bi işqiya va anîbûn û kesên ku bi işqîya va eleqedar nedibûn tunebûn) bi temamî hatin qirşûkirin. Paşî gundên ku li hêla Boytan, Mirtezan û Zengazorê ji alîyê gundîyan va hatibûn valakirin hêjmara wan 22 gund bûn. Hate tesbîtkirin ku evan gundan bi temamî bi işqîya ra eleqedar bibûn ( li gorîya wan ji xwe herkes û her gund işqîya bûn K.Ö.), agir berdane van gundan û bi temamî şewitandin. Gundên ku di şewîtyan fişek û bimne di nav şewatê da diteqîyan.“ Gelo li serê van çîyan û ew bixwe dibêjin rê nedidan, gundîyan van bimban ji ku anîbên ecêb?.. An di wê dema ku hê fabrîqa bimban a Tirkîyê tunebî, wan gundîyan di şikeftên xwe da fabrîqa bimban çêkiribûn?.. Gelo ev hayîdarîyên zabitê Tirkan tiştek sosret nîne?.. Roporê wan dom dike: „Gomê kayê û kadin bibûn xwelî. Di nava komên xwelîya kayê da termên kesên vê qederê heqkiribûn û termên xismên işqîya derdiketin. Hin kesên ku sax mabûn û xwe bê gune û belengaz nîşan didan, xwe zelûl û melûl dikirin, bexişandin dixwestin derhal ji holê dihatin rakirin, imhakirin. Dîsa ji çetê Emer 49 kesên bê sîleh, ji çeteyê Emîn Miko 6 kesên bi sîleh, 39 kesên bê sîleh, di daristanên kanqewarîda disa ji çeteyê Emîn Miko 4 kesên bi çek û 12 kesên bê çek hatin girtin û di cî da hatin kuştin. Heywanên işqîya hatin musaderekirin, qismek ji van heywanan ji bo goşt tedarikkirinê dane eskeran û ên din şandine Elezîz û Diyarbekirê teslîmî karbidestên bajar kirin. Bi vî awayî hereketê ewil dawî lê hat“ Hereketê diduyan roja 13.10.1927`an destpêkir û roja 22.10.1927`an xilaz bû. Di vî hereketî da ezê dîsa bi gotin, ropor û nivisandinên zabit, kumandar û kesên berpirsîyar nivisa xwe bi domînim. Ev tiştên ez li vira bînim ziman ji binî ne fikrê min in. Ev bi temamî gotinên kesên di wê demê da berpirsîyar û kumandarên vî hereki ne. Yanî gotinên roporan in, gotinên rismî ne. Kumandarê hereket Mistefa Muwlalî raporê xwe da wiha dinivisîne.: „Di nava daristanê da esker rastî 19 kesan ji xelkê işqîya Mistefayê Bêcarî tên. Van kesan derhal dikujin. Heta serê çîyayê Çetelo her cî hat kontrol kirin û bi bawerî hat tesbîkirin ku bi qasî 60 gund alîkarîya işqîya kirine . Ev 60 gund bi temamî hatin şewitandin. Di van gundan da nêzî 450 işqîya bi kuştinê hatin cezakirin. Heywanên van gundan jî ketine dest. Bi vî awayî hereketê diduyan jî dawî lê hat.“ Hekeketê sisîyan roja 24.100.1927`an li hawîdorê Kulpê û gelîyê Zilqernên destpê dike. Mifreza eskerîyê dikeve gundê Xêrta û gundên din. Gundên li vê hêlê bi temamî tên şewitandin. 38 kes tên girtin û derhal tên gulebarandin. Dîsa 31 kesan digrin û dişînin mehkemê. Belê di rê da van kesan jî dikujin û dibêjin xwestin sîlehên me ji me bistînin. Di du da dikevin hêla [uweydan û temamîya gundên hêlê dişewitînin, kavil dikin. Ji we diçin çîyayê Eshabêkêf û dikevin vê bawerîyê ku gundên dora van çîyan jî alîkarîya kesên di çîyê da dikin. Dema dikevin gundan dibînin ku kesên di gund da bi tema jjin, zarok û kal in. Temamîya gundan di şewitînin û van kesên bê gugeh jî ceza dikin. Dîsa em li vir binêrin ku zordar di raporên eskerî da çî dibêjin: „Piştî paqijkirina Licê û Xanê emir hat dan ku esker li Xanê bicive. Piştî gera eskeran di mintiqeyek zaf fire da, her cî bi temamî hat qontrolkirin û gundên hêlê tev hatin şewitandin, insanên gundan bi temamî hatin imhakirin û di dû da esker di roja 03.11.1927`an da hêvarê gihîşte [anê. Di roja 27.11.1927`an da esker hate Diyarbekirê û ji wê jî çû Elezîzê.„ „Netîca vî hereketî: Heta davîya vî hereketî 280 gund hatine şewitandin, Işqîya û kesên wan ên ku li gunda, daristanan, newal û çîyan hatine girtin û hatine kuştin ji 2000 kes zêdetirin. Di vî hereketî da tiştên ku ji alîyê eskerê me yê qehreman va hatîye kirin,tirs û xewfek kirîye dilê kesên vê hêlê û ji wan ra bû ye dersek gelek mezin. Kesên ku mal û warê wî, xanîyê wî hatiye şewitandin, wêran û kavilkirin êdî nikarin alîkarîya işqîya bikin. Işqîya êdî nikare ji gundan û ji kesan alîkarî bistîne, çimkî esker dersek gelek mezin daye û temamîya gundan şewitandî ye, kavil û wêran kirî ye. Gundî nemane ku bibin alîkar. Gurz û remil, tîr û kevan ji bo işqîya nema ye.“
__________________ |
|||||||||||
|
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçları | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Yanıt | Son Mesaj |
| BÎr AnÎna QazÎ Mihemed Û HevalÊn WÎ ! | sezi | Dirok | 4 | 28-06-2007 02:36 PM |
| Generalê kurd: Em ne tehdîd û ne jî noxteya zeîf in | newalaqesaba | Çandi Gişti | 1 | 23-06-2007 10:54 AM |
| Mehabad(1946) | Mirza | Dirok | 10 | 01-06-2007 09:52 AM |
| Xelil Xamgin fun club | rojhılat73 | Fun Club | 7 | 14-03-2007 07:45 PM |
| Şoreşa Qoçgîriyê | heci | Dirok | 3 | 30-11-2006 10:19 AM |
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Şuan saat: 10:31 PM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
