marksdede

Madem tiştek ne guherîye ev çi gûxwarin bû?..


Qenc nayê bîra min, berî çend salan, nizanim di rojnama Azadî, Rîya Teze an jî Ronahî da min hikayetek xwend. Em dikarin ji vê hikayetê ra “pêkenok ” jî bêjin. Gelek li xweşê min hat. Ji bo tiştên bê wext û bê armanc, ders û aqilek qenc dida xwendavan û meriv ji vê pêkenokê gelek aqil distand ku
meriv xwe nêzî tiştên zerar didin neke. Ez dixwazim vê hikayetê anî vê pêkenokê li gorîya ziman û sitîla xwe li vira ji xwendevanên hêja ra binivîsînim. Ez bawerim ku her xwendevan tê li gorîya xwe maneyek ji vê hikayetê derîne, bike berîka xwe û li ku mihtacî çêbe, dîsa ji berîkê derîne bide kesên din. Di nav civaka me da tim mihtacî çêdibe ku meriv vê pêkenokê ji kesan ra qise bike.
Li gundek, axayek heye. Xwedî çend gunda ye. Xwedî mal û warîdatek mezin e. Xwedî qamyonan, ereban, motorên cot (diraqtoran), motorên dexildirûnê (döðerbiçer), rez û pez e. Em bêjin navê wî Hemo Axa ye.
Rojek Hemo Axa bi şoforê makîna cot (tiraqtor) Memo ra, serê sibê zû piştî limêja sibê diçe gundekê xwe ku şofêr li wê cot bike. Memo makîna xwe hazir dike û bihev ra dikevin rê.
Kêfa axa li cî ye. Îro roj, roja axayê me ye. Ji gund derdikevin. Kêf, kêfa axa ye. Bi Memo ra dikeve sihbetek xweş, henek û yarîyan dike. Şofêr jî gelek memnûne û kêfa axayê xwe xweştir dike. Dewar ji gund nû derketine û li ser rê rêx kirine. Lastîkê tekelê makînê di nava rêxa teze da dizivire. Axa dinêre li ser rê rêxa teze geleke. Nehsîyek dikeve aqilê axa. Ji xwe ra fikirdike û ji xwe ra dibêje ez niha listikek bi Memo bilîzim. Berê xwe dide Memo û dibêje:
- Memo çend sale tu şofêrtî dikî?
Memo bersiv dide:
- Ji hingî bîra min tê, ji 14-15 salîya xwê wirda ez şofêrtî dikim. Te cima pirisî axayê min?
Axa dibêje:
- Te hetanî niha çi mal û war girtî ye?
Memo dîsa bersiv dide:
- Wele axayê min, ez tu mal û war nînim. Tu bixwe dizanî miaşê min çî ye û tu miaş didî min. Zarokên min gelekin. Ez bi zorî zarokên xwe xwedî dikim. Bi rastî bêjim min tu tişt nîne axayê minAxa bala Memo dikşîne ser gotinên xwe, dibêj e:
- Binêre Memo, bi salane tu dixebitî û nikarî bi xweşî zarokên xwe têr bikî. Ezê niha teklîfek li te bikim. Heke tu teklîfa min qebûl bikî, tuyê îro zengîn bibî.Dewlemendî li kû, Memo li kû? Gelek ji hev dûrin. Bi salane Memo îş û kar dike. Ruhê wî derdikeve, belê nikare idara xwe bike. Axa niha jêra dibêje ku tê îro dewlemend bibî. Gelo axa pê dikene? Memo dikeve nav mereqê û ji axa pirsdike:
- Ezê çewan zengîn bibim axayê min?
Axa dikene û ji Memo ra dibêje:
- Îro zengînbûna te gelek hêsa ye Memo!. Tiştê ku ez ji te ra bêjim tu
bikî, tê tu di eynî wextî da zengîn bibî, Memo.
Memo dikeve nav mereqê. Her tişt ji destê Memo tê. Îşê ku Memo neke tune. Heta niha axa çi kar dabe Memo, di demek kin da Memo pêk anî ye. Niha jî îşê ku axa bêje Memo tê pêk bîne. Memo ji axa pirsdike:
- Keremke axayê min! Bêje, ezê karek çewa pêk bênim?
Axa dibêj e:
- Memo, tu dibînî vê sibê li ser rê gelenk rêxa teze heye.
Memo dibêj e:
- Belê axa, ez dibînim. Garana ku vê sibê di rê da çoye vê rêxê kirî ye.
Axa dikene û ji Memo ra dibêj e:
- Memo, heke tu destê xwe li vê rêxê bidî, çengek jê hildî û bixwî, ezê vê diraqtora tu niha dajoyî bidim te. Bi kurtî ez bêjim, tu vê rêxa teze bixwî diraqtora bin te dibe malê te.Memo şaş dibe, nizane çi bêje. Gelo axa henekên xwe pê dike? Ýnsan çewa dikare ji bo diraqtorek rêx bi xwe? Berê xwe dide Hemo axa û dibêj e:
- Axa tu tinazê xwe bi min dikî? Çewa meriv dikare ji bo malê dinê rêxê bixwe?
Hemo axa dibêj e:
- Memo, ez yarîyên xwe bi te nakim. Bi salane tu dixebitî, heta niha te çî gû xwarî ye? Tu dikarî zarokên xwe qenc xwedî bikî?. Na!.. Ma hindik insan ji bo malê dinyayê gû dixwin. Bi rastî tiştên ji gûxwarinê jî xirabtir dikin. Ma tu piçek vê rêxê bixwî, tê çi ji te kêm bibe? Tiştek jî kêm nabe. Belê maldarîya ku te di emrê xwe da ne girtîye, tuyê di deqîqêk da bigrî. Tu heta mirinê dikarî diraqtorek bikrî?. Na wele tu nikarî.. Ma tu piçek rêx bixwî, tê qiyamet rabe?., Qiyamet ranabe, belê tê tu bibî xwedî diraqtorek.
Memo dibîne ku axa di gotina xwe da gelek ji dil e. Ji xwe ra fikir dike û dibêje “Teklîfa axa tiştek xirab nîne. Wele rast e. Ma min heta niha çi qezenc kirî ye? Ez ruhê xwe dertînim û min tu gû ji nexarî ye. Ez nikari zarokên xwe jî xwedî bikikm. Ma ez piçek rêx bixwim tê qiyamet rabe? Çewa axa dibêje tiştek jî nabe. Belê ezê bibim xwedîyê diraqtorek. Zarokên min dikarin êdî jiyana xwe di nava rihetîyê da baş bidomînin.”. Ji alîyê din va jî, ji xwe ra dibêje: “Ez rêxê bixwim tê xelk çi ji min ra bêjin? Tê çi ji
zarokên min ra bêjin? Tê ji min ra nebêjin Memoyê rêx xwarî? Ji zarokên min ra nebêjin kurê Memoyê rêx xwarî, keça Memoyê gû xwarî? Wele çênabe ez tiştek wiha bikim?” Berê xwe dide axa û dibêj e:
- Axayê min, tucar tiştek wiha dikare biqewime? Eyb e, şerm e, fihêt e, heya ye. Eyba reşê, çewa ezê ji bo diraqtorek rêx bixwim? Tuyê herî gund, ji gundîyan ra qise bikî. Ezê rezîl û riswa bibim. Tê xelk bêjin Memoyê rêx xwarî, Memoyê gû xwarî! Serê min di nav xelkê da êdî ranabe. Zarokên min tê di nav xelkê da her dayîm sernizim bin..
Axa dibêj e:
- Wele ez ji tu kesî ra qise nakim, Baş fikir bike. Ew fersendek mezine. Ma tê çi biqewime eker tu piçek rêx bixwî? Jehrî nîne tu pê bimrî, miqrop nîne tu pê nexweş bikevî. Parîkî tê tehma devê te nexweş bibe, hewçend. Vî jî meriv dikare ji bo diraqtorek bike.
Memo dikeve nav du dilîyan. Gelo vê rêxê bixwe an na? Ma bixwe wekî axa got, tê çi biqewime? Zaf, zaf tê jê ra bêjin Memoyê rêx xwarî!. Ne tê zarokên wî ji belengazîyê xilaz bibin. Dilê din dibêje tê di nav gundîyan da, bi rastî ne di nav gundîyan da bitenê, tê di vê dinyayê da jî rezîl û riswa bibe. Li gorîya dîne me rêxxwarin gunehe. Tê bikeve bin gunehên giran jî.
Memo, ji Hemo Axa ra dibêj e:
- Na Axayê minê qenc! Ev tişt tucar nabe. Ezê him di nav xelkê da rezîl û rûreş bibim û him li ber Xwedê gunehkar bibim. Ma rêxxwarin di dînê me da ne guneh e?
Hemo Axa îro bi kêfe. Ketîye nav meseleyek gelek balkêşî û dixwaze a xwe bibe serî. Memo di cîyek nazik da zeftkirîye. Dilê wî nîne zû bizû dev ji Memo berde. Ji memo ra dibêj e:
- Memo can, rêxxwarin di dînê me da hewçend gunehek bezin nîne. Goştê keran, goştê kûsîyan jî di dînê me da heram e. Belê di xelayê da bi milyonan Misilman goştê ker û kûsîyan xwarin e. Di dînê me da reqî û şerab jî heram e. Him ji rêxê û gûyê jî heramtire… Belê bi milyonan Misilman reqî û şerab vedixwin. Te ne bihîstî ye, tu nizanî? Ew mesela dî ku tu dibêjî “ Ezê di nav gundîyan û di nav cîhanê da rezîl û şermezar bibim.“ Tiştê tu bikî tiştek hewçend xirab nîne. Zaf zaf tê gundî û kesên din mehek dido gala gal bikin û bisekinin, di du da jî tê jibîr bikin here.
Memo fikir dike û ji xwe ra dibêje “Wele axa rast dibêj e. Bi milyonan Misilman alkol vedixwin û bi rastî alkol vexawrin ji rêxxwarinê gunehtire. Berê xwe dide axa û dibêj e:
- Belê axayê min, wele xeberê te ye, raste ku Misilmanan di xelayê da goştê keran, goştê kusîyan û tiştên dinê hê xirabtir jî xwarin e. Raste ku bi milyonan Misilman reqî û şerabê jî vedixwin.. Ev tişt jî rast e ku tê xelk demek bêjin û bisekinin. Belê dîsa jî dest nade ku kesek bikaribe rêx bixwe. Rêxxwarin tiştek wek guxwarrinê ye. Ev tiştek girane.
Axa bersiv dide û dibêj e:
- Binêre Memo, tu limêj dikî. Ji bo limêjkirinê teharetgirtin mecbûrî ye. Dema tu teharet digrî qûna xwe dişoyî. Tu dema qûna xwe dişoyî destê te li gûyê te dikeve. Tu destên xwe bi sabûnê naşoyî û destmêj digirî. Bi wî destê bi sabûnê ne şûştî xwarin dixwî. Gûyê qûna te bi temamî ji destên te ne ço ye û tu nan bi wi destî digirî dixwî. Heke em qenc û kûr fikir bikin ev jî wek gûxwarinek nîne?
Memo, kûr fikir dike. Axa rast dibêj e. Bi milyonan kes çewa axa dibêje hereket dikin û vî tiştî guneh nabînin. Tiştek xirab nabînin. Gelo axa qûna xwe bi sabûnê dişo?.. Na wele axa jî qûna xwe bi sabûnê naşo û ew jî wekî kesên din dike. Heta hêvarê Memo bi axa ra ye û dibîne ku sabûn bi axa ra tune û axa jî qûna xwe bi sabûnê naşo. Ev jî tiştek ne qenc e. Çima kes tiştek nabêje, Çima mela Misilmanan şîyar nakin, rêya baqijîyê nîşan nadin? Ev tişt ji alîyê insan va nayê dîtin. Bi teharetgirtinê tamek nexweş nakeve devê insanan. Bitenê destê insanan bihnek pis dide û insan vî muhîm nabînin. Belê rêxxwarin awayek eşkere ye û tamek pîs dikeve devê merivan. Dema meriv li qezenc binêre, bi piçek rêxxwarin diraqtorek qezencikirin gelek qence. Bi salane qirûşek wî nîne. Ýnsan ji bo peran dizî dikin, xumar dilêzin, reqî difroşin, eroîn difroiin, heta hin kes keçên xwe, jinên xwe jî difroşin kes ji wan ra dengê xwe nake. Dema bi van heramî û xirabîyan zengîn dibin, her kes ji wan ra qedir û qîmet jî digir e. Rêxxwarin ji van xirabîyên han hemî xirabtire gelo?.. Na wele xirabtir nîne. Memo van fikran di demek gelek kin da, di aqilê xwe da derbazdike û ji axa ra dibêj e:
- Axayê min, ez niha piçek rêx bixwim tuyê vê diraqtorê bidî min û ji kesî ra nabêjî?
Axa bersiv die:
- Erê Memo, tu piçek ji vê rêxa teze bixwî ezê vê diraqtora bin te bidim te û ev diraqtor ji niha pê va a te ye. Ez ji tu kesî ra jî nabêjim ku te rêx xwarî ye. Ez sozê mêrê berê û sozê axatîyê didim te.
Rêxxwarin jiqas zor û xirab be jî, Memo ji ber belengazî û temahîya xwe biryar dide ku rêx bixwe. Xirabîya rêxxwarinê di demek da jibîr dike û nagihêje pîsî û şermezarîya rêxxwarine, gûxwarinê. Bi tenê hişê wî li ser qezenckirina tiraqtorê ye. Wek gelek kesên vî zemanî merivatî, şeref, hesîyet, namûs, dîn, îman kirine pere û dewlemendî û van riknên insanetîyê jibîr kirine, Memo jî her wiha her kiryarên qenc jibîr dike û makîna xwe li Benda rê disekinîne, ji makînê peya dibe, destê xwe li rêxa teze dide, çengek rêxa teze ji erdê hiltîne davêje devê xwe dixwe. Dimeşe cem axa û dibêje:
- Axa niha ev diraqtor a min e?
Axa di cemide, belê carek soz da ye û nikare ji sozê xwe bi paş va bizivir e. Ji Memora dibêj e:
- Erê Memo ev diraqtor ji niha şûn da diraqtora te ye. Min bi te ra soz da ye. Diraqtor malê te ye. Tu çi bikî pê, bi qîma xwe yî. Madem em hatine cot, em ne zivin gund. Eker em bizivirin tê xelk pirsbikin û belkî ez mecbûr bimînin rastîyê bêjim. Em îro cotê xwe bikin û hêvarê diraqtorê bibe mala xwe. Êdî tu ji xelkê ra çi bêjî bi kêfa xwe yî.
Memo û axa diçin gundê axa. Memo diçe ser erdê ku tê bê cotkirin û bi dilek xweş û geş dest bi cotê xwe dike. Axa jî diçe nav gund, hinek îş û karan pêk tîne. Piştî pêkanîna karên xwe, dixwaze bîhna xwe derîne, diçe ciyê cot, li binê sîya darek xwe dirêj dike. Li ser kiryarên xwe ên kevneşopî ku bi Memo ra kiribû disekine. Ji xwe ra fikir dike û dibêje “Gelo ev çi bê aqilî bû min kir? Min çewa diraktorek da bi piçek rêxê.“
Axa gelek poşman dibe. Makîna wek zêr, ço ji destê wî. Ev çi ehmeqîyek bû kir? Ji alîyek va makîne ço, ji alîyê din va şofêr jî, tê ji dest wî here. Şofêrê ku bû xwedî makîna cot êdî li cem naxebite. Axa heta hêvarê bi dert û xem fikir kir, gelo çewa dikare paşkî bistîne. Belê tu çare tune. Nikare ji sozê xwe poşman bibe. Heke ji sozê xwe bizivire tê rezîl bibe, bê qîmet û bê rûmet bibe.
Ji alîyê din va hêdî hêdî Memo jî bi xwe va tê û ew jî li ser kiryarên xwe disekine. Ji xwe ra dibêj e “ Ev çî gûxwarin bû min kir? Meriv çewa dikare ji bo diraqtorek gut bixwe. Ev tiştek gelek ne insanetî ye. Dê rabe ji bo diraqtorek rêx bixwe. Min ne xwe bitenê rezîl kir, wele min zirîyeta xwe jî rezîl kir. Heta zirîyeta min hebe tê bi navê Memoyê gûxwarî bê naskirin. Gelo ez çewa dikarim vê gûxwarinê ji ser xwe û zirîyeta xwe rakim? Gelo eceb tu çare nîne? Divê ez çareyêk bibînim. “ Memo jî wek axa heta hevarê di nav xeyalan da perIşan die, belê tu çare nabîne.
Mecbûr hêvarê axa û Memo, bi sitûxwarî li makînê siwar dibin û berê xwe didin rêya malê. Qederek bi rê va diçin. Her du jî di nav kgl û xeman da ne. inWexta ji kerban bifetisin, nizanin çi bikin? Qet na peyive, xemgînin.
Memo xemgînîya axa dibîne. Dikeve nav mereqê. Parikî ji xwe ra fikir dike. Dibêje “Ev tiştek baş nîne min kir. Axa heta vê diraqtorê kirî ye miheqeq bi salane xebitî ye. Min di nav çavgirtinek da vî emekê wî, qet emek ne da û jê sitand. Gelo ev bê wicdanî nîne? Ez çewa dikarim vê bê wicdanîyê bikim? Ema ez çibikim, ev bi temamî sûcê axa yê. Herhal aqilê xwe winda kirî ye. Kesî lê zor nekiribû ku rêxê bi min bide xwarin û vê zerarê li xwe û vê ne insanîyê li min bike. Ev nîvê heqê wî jî nîne. Hemin ez rezîl bû me, bila ew jî cezayê bê merhezeyîya xwe bikşîne. Belê çiqas bê merhezeyî kiribe jî, dîsa tiştek gelek qenc nîne, ez vê diraqtorê jê bistînim. Tiştê ku min kir jî zaf xirabe. Ýnsan çewa ji bo malê dinê rêx bixwe. Wele ev rûreşî ye û bê hesyetî ye. Ne ji min bitenê ra rûreşî ye, ev ji zarokên min ra, ji
nevîyê min ra û heta zirîyet ji min hebe ji zirîyeta min ra jî rûreşîyek mezin e. Ez nizanim ezê çewa vê rûreşîyê ji ser xwe rakim? Hemin rêxxwarin bi baş va nazivire. Ka ez binêrim axa çi fikir dike? Belkî ez çarayek bibînim ku ev şermezarî hinek sivik bibe. ” Bi van ramanên xwe ên teklîhev Memo ji axa ra dibêj e:
- Axayê min, ev tiştek qenc nîne ku ez diraqtora te sedem piçek rêxxwarin ji te bistInim. Wicdana min ne rihet e.
Axa bi dilşikestî bersiva Memo dide:
- Memo, wicdana te ne rihet be jî, sozek ji devê min derket û ez li ser sozê xwe me. Ez jî dizanim ku min tiştek qenc nekir. Belê çibikim, soz, soz e û carek ji devê mêran derdikeve.
Axa bi devê xwe van gotinan dibêj e, belê dil û kezeb agir pê ketî ye. Poşman e, covan e, şaş e, gêj e. Dîsa jî li xwe danayne. Zêhna Memo jî li ser van gotinên axa parîkî vedibe. Wisa texmîn dike ku serê fersendê girtî ye. Ji axa ra dibêj e:
- Axayê min, wele ez naxwazim diraqtora te ji te bistînim. Belê şertek bû me girt û te winda kir. Divê em çareyek bibînin.
Parîkî dilê axa xweş dibe, umîdek dikeve dilê wî. Dibêj e:
- Emê çi çare bibînin Memo! Şertek bû em ketin navê û min vinda kir. Ez ji sozê xwe nazivirim ku ji min ra xelk bêje axazê virek.
Memo pê hisîya ku bi rastî fersed hat. Ji axa ra dibêj e:
- Axayê min, em dikarin dîsa şertek bigrin û tu vi şertî qezenc bikî, direqtora xwe paşkî bistînî.
Axa bi merek pirs dike:
- Em çewa dikarin şert bigrin û ez vî şertî qezenc bikim, direqtora xwe paşkî bistînim?
Memo dibêj e:
- Ev zor nîne, zaf hêsa ye, axayê min. Tiştê min kir, niha tu bike, bila diraktor dîsa ji te ra be.
Axa bi qehir dibêj e:
- Yanî ezê rêx bixwim. Tu dizanî çi dibêjî? Tiştên ji devê te derdikeve, guhên te hisdikin.
Memo dibêj e:
- Belê axayê min. Xeberên ku ji devên min derdikevin, guhên min hisdikin. Ev tiştek xirab nîne. Te bixwe vê sibê ne got ku piçek rêxxwarin tiştek zaf xirab nîne û meriv dikare ji bo tiştek wiha bi qîmet rêx bixwe. Her wek xela ye û te jî di vê xelayê da goştê kusîyek xwaribe. Diraqtora te a heyf ço ji destên te. Ez dixwazim ku tu dîsa diraqtora xwe bizivirînî. Belê dîsa tu dizanî.
Axa, ji alîyek va naxwaze makîna xwe bi destê Memo va berde û ji alîyê dî va fikir dikei gelo çewa xwe ji nava vî gûyî derêxe, vê girêka asê çareser bike. Ji Memo ra dibêj e:
- Memo mal xirab, çêdibe ku axayê çend gundan ji bo diraqtorek rêx bixwe? Wele ev qed çênabe. Tu herî gund û ji gundîyan ra qise bikî. Ezê di nav gundîyan da rezîl bibim Memo!..
Her diçe Memo, bi eşqtir û kêftir dibe. Serê wî jî qenctir dixebite. Tê derdixe ku axa dixwaze makîna xwe paşkî bistine, belê nizane çewa ji nav derkeve. Di navbera axa û Memo hêdî hêdî wekhevîyek derdikeve. Bê guman êdî wekhevîyek hatîye meydanê. Memo dibêj e:
- Axayê min, ma te vê sibê negot ku tê xelk mehek dido galegal kin û meselê jibîr bikin. Tu dibêjî ku ezê herim ji gundîyan ra qise bikim. Ev tişt qed çêdibe axayê min?.. Ma min jî rêx nexwar? Kesê rêx xwaribe, çewa tê bêje ku kesek din rêx xwarî yê?.. Ez ji te ra bi sonda herî mein soz û bext didim ku di heyata xwe da ji kesî ra nabêjim. Ne hewceye ez zaf dirêj bikim. Sedem piçek rêx xwarin te vê sibê her tiştî got û anî zimên ku rêxxwarin tiştek hewçend pîs û xirab nîne. Te bi emekê milê xwe, bi xwîn û xudana xwe vê diraqtorê qeyenc kirî ye û di rêyek hîç da ji dest derdixî. Vî tiştî evd jî qebûl nake, Xwedê jî qebûl nake. Ev dibe bê edaletî ku ev diraqtora zêrîn bê ked û emek bigihîje min. Belê dîsa jî tu dizanî axayê min.
Axa dibîne ku Memo jî naxwaze diraqtorê bibe. Memo gelek rastî dibêj e. Axa bixwe jî vê sibê li ser rêxxwarinê tiştên xirab negotibû. Li ser nexirabîya rêxxwarinê hewl dabû Memo razî bike. Madem ewî dixwest Memo razî bibe, ji bo çi ew razî nebe.ew razî nebe? Axa ji Memo ra dibêj e:
- Memo, niha ez piçek rêx bixwim tu ji kesî ra nabêjî?
Memo bersiv dide:
- Na axa yê min na, bi hersê telaqên bêfitû, bi Qur’ana Mihemed, bi şeref û namûs, ez xêr ji xwe û zarokên xwe nekim, bi çiqas sond di dinyayê da hene sond dixwim ku heta mirinê ji kesî ra nabêjim û ezê vî sirî bi xwe ra bibim gorê. Ez bixwazim bêjim jî, nikarim ji kesî ra bêjim. Çimkî min jî eynî tişt kirî yê, ezê çewa bêjim axayê min?..
Axa, bi sonda Memo bawerî tîne û ji xwe ra dibêj e “ Ma tê çibibî ez piçekrêx bixwim. Ji bo çi vê diraktora xweya qenc ji dest derxim? “ Axa jî Memo dixwaze ku traqtorê li alîkî rê bisekinîne. Memo li benda rê disekinîne û axa peya dibe, destê xwe li rêxê dixe parîyek rêx ji erdê hiltîne dixwe. Bîhna Memo derdikeve û ji axa ra dibêj e:
- Temam axayê min. Elhemdûlila dîsa diraqtor a te ye. Ez ji bin vî barê
giran derketim.
Derdê memo ne eve ku traqtora axa naxwaze, bi rastÝ Memo dixwaze tiraqtorê ji axa bistine. Ev tişt Memo qet aciz nake. Derdê Memo eve ku bi axa rêx bide xwarin û ji bin vî barê giran derkeve, axa jî wekî xwe bike.
Hemin ewî rêx xwarî ye û rezîl bû ye, dixwaze axa jî wek xwe rêx pê bide xwarin.
Axa û Memo dikevin rê dîsa bi makîna xwe dimeşin. Memo xwe xilaz kirî ye. Kêfa wî hatîye cî. Êdî axa naçe li gund qise nake ku Memo rêx xwarî ye. Di nav gundîyan da rezîl nabe. Dinya pê naken e. Zarokên wî pê sernizim nabin. Kêf kêfa Memo ye.
Piştî rêxxwarinê axa zaftir ketîze di nava xemê û xelwetê. Xetayên wisa mezin kirî ye ku nayên temîrkirin. Nikare bi paş va jî bizivire. Ketîye wezyetek zor. Xemgîn e. Ema ev xemgînî bê feyde ye.
Demek bê deng di rê da diçin. Nêzî gund dibin. Axa serê xwe ji nav xem û xelwetan radike, li Memo dinêre û bangê Memo dike:
- Memo!..
Memo, xemgîn nîne. Dilxweş e. Her çiqas jî rêx xwaribe, dîsa jî xwe ji rezaletek xilaz kirî ye. Li ser banga axa, berê xwe dide axa, dibêj e:
- Kerem ke axayê min!
Axa dibêj e:
- Memo, dema vê sibê em ji gund derketin ev diraqtor ne diraqtora min bû?..
Memo bersiv dide:
- Belê axayê min, ev diraqtora te bû.
Li ser vê bersivê axa dibêj e:
- Em niha dîsa dikevin gund. Ev diraqtor dîsa ne diraqtora min e?..
Memo dîbêj e:
- Belê axayê min, diraqtor dîsa diraktora te ye.
Axa bi awayek dersdar ku ne bi tenê ji Memo û axa ra, ji herkesê ra bibe agil û dersek mezin dide herkesî, dibêj e:
- Memo, dema em ji gund derketin ev diraqtora min bû û niha em dikevin gund dîsa diraqtora min e. Madem wisa ye ev çî gûxwarin bû ku me kir û rêx xwar?.. Tu dikarî ji min ra bêjî me çima vî gûyî xwar?..

__________________

| Üye İmzalarını Görmek İçin Buraya Tıklayarak Kayıt Olabilirsiniz. |

marksdede

Dewleta Osmanî jı alîyê merıvek va dıhat ıdarekırın. Jı alîyê padîşah va. Mal û mılkê dewleta Osmanî mal û mılkê Padîşıh bû. Edalet jî, qanûn jî, heq û huqûq jî padîşah bû û her tışt jı nav du lêvên padîşah derdıket. Mıllet yanî tebe`a wek koleyê padîşah bû. Ev padîşahên ku tıştên jı devên wî derdıket jı bo ınsanên lı ser erd û axa Osmanî wek ayata Kur`anê ferman bûn. Carnan padîşahên ruh nexweş, ên dîn û carnan jî ên zarok dıhatın ser text.

Êm dıkarın bêjın ku dîsa jî Kurdıstan dı wê demê da jı nıha azattır bû û Kurd jî, lı ser erda xwe jı îro azadtır jîyan dıkırın. Kurdıstan eyaletek bû û ev eyalet jı alîyê beg û mîrekên Kurd va bı awayek sencaxan dıhat ıdarekırın.. Bı fermana Padîşahên Osmanî her hêlekê Kurdıstan dıket bın destên mîrek an jî begek. Her mîrek an begek, sencaxek dı bın destê wan da bû û mîr an jî begê sencaxê bûn. Her tışt jı wan dıhata pırsîn. Pıştî demek heke padîşahê Osmanî, jı mîr an jî beg ne razîbûya fermanek dî derdıxıst û hêla ku dı bın destê wî da bû dıda mîrek an jî begek dî. Bı vî awayî mîrek û begên Kurdıstan dıkır pêsîra hev. Mîrek û Begên Kurdıstan sedem vê sîyaseta Osmanîyan bı hezaran caran bı hev ra şer kırın e û bı dehhezaran ınsan kuştıne . Gelek caran lı ser bostek ax, dı cîyê dıjmın da dıjî hev şer dıkırın û bı hezaran Kurd dıdan kuştın. Ev şerên bırakujî ew dem jî û vê demê jî gelê Kurd bê çare kırın e. Mal û warên wan kambax û wêran kırın e. Dı nav Mîrek û Begên Kurdıstan da her tım û tım şer çêbû ye. Şerên bırakujî jı şerên azadîyê pırtır bûne. Mîrek û begên Kurdan hıngî bı hev ra şer kırın û ınsanan jı hev kuştıne, hewçend bı dıjmınê xwe ra şerê azadîya xwe û welatê xwe nekırıne, . Hewçend ınsanên Kurd nehatıne kuştın. Ez ne bawerım ku dı vê cûhanê da mıletek hebe wekî Kurdan bırakujî kırıbe û ınsanan jı hev kuştıbe.

Bek û mîrekan bac û çemçûra xwe dıdan padîşah an şahê Iranê. Çewan dıxwestın jîyana xwe wısa dıdan domandın. Mıletê Kurd dı karê xwe da bı temamî azad bû. Dıbıstanên wan hebûn û bı zımanê xwe kar û bar, dan û sıtandın, tıcareta xwe dıkırın Heke wê demê dı sîyaseta dewleta Osmanî da asîmîlekırına Kurdan hebe jî, belê wek dema -çewa tê gotın- komara cumhûrîyeta layîq, sosyal û demoqratîk(!) dıjwar û hışk nebû. Dı 600 salên dema Osmanî da Kurd weke 6 salên dema cuhurîyeta demaqratîk da nehatın asîmelekırın. Lı Kurdıstanê hıcrık, medrese û xwendgeh hebûn û bı azadî zcmanê Kurdî fêr dıbûn. Dı salên çıl, pêncî û şêstîyan da jî zarokên Kurd lı hıcrık û mızkeftan bı zımanê Kurdî dıxwendın, fêr dıbûn. ( Mın dı dawîya salên çılî û destp^rka salên pêncîyîn da lı cem mele û seydan pırtûkên Ehmedê Xanî, Melayî Cizîrî û Mela Xelîlê Sêrtî bı zımanê Kurdî bı eşq û kêf dıxwend. Mın pırtûka yekem bı zımanê dayîka xwe Nubara Ehmedê Xanî ku jı bo bıçûkên Kurmancan nıvısabdıbû bı dılek xweş û germ lı ber destê seydayê xweye cî cınet be rehmetîyê Şêx Bahadînê mala şêxê Hezîn, nevîyê Şêx Mıhemedê Fêrsafê lı gundê Kırdıkan xwend. )

Ixtılafa dı navbera Kurdan û dewleta Osmanî da pıştî şerê Çaldıranê bı alîkarîya Idrîsê Betlîsî hat derketın. Bı hezaran Kurd nexasım Kurdên Elewî bı alîkarîya Bedlîsê Idrîsî hatın qetılkırın. Jı wê rojê û vırda zılma dewleta Osmanî û komara Tırkîyêyê lı ser Kurdan kêm nebû û zêdetır domkır.

Ji wê demê heta îro bı sedan şer dı navbera Kurdan û dewleta Osmanî û komara Tırkîyê da çebûn e. Hın kes dıbêjın ku 29 serhıldanên Kurdan çêbûn e. Hınkes jî dıbêjın ku ev serhıldan, serhıldanê hêlî ne û serhıldınên umûmî 2 sehıldına ın. Serhıldana Şêx Seîd û serhıldana PKK ê. Herkes bı awayek dıbêje belê kî bı çî awayî bêj e bıla bêj e. Tıştek rastî heye ku bı sedan serhıldan çêbûn e. Helbet ev serhıldan jı alîyê yekîtîya gel va çênebûne. Jı alîyê mîrek begleran va, jı alîyê şêx û seyıdan va çêbûne.

Şerefxanê Bedlîsî dı Şerefnamê da dınıvîne ku gelek caran Mîr û Begên Kurdan dıjî dewleta Osmanî serhıldın kırıne. Belê ev serhıldan bı pıranî jı bo mafê mîr û began bûne. Heke hınek jı van mîr û began xwestıbın dewletek Kurd damezırînın jî, belê nıkarıbûne yekîtîya xwe pêk bînın. Jı bo her mîrek bı serê xwe hakımtî kırîye û bıtênê xwe azad dîtî ye, fermandarîya mîrê dî qebûl nekırıye û bı wan ra nebûye yek.

Şerefxanê Bedlîsî dı Şerefnamê da dı pela 66’an da lı ser ne yekıtîya Kurdan wıha dıbêj e; „Eger rewşek Kurdan a xırab hebe, ew jî ev e ku kesek jı kesekê dın ra serî natewîn e. Jı hev ra nayên ber kemendê û her wekî lıb û lıb herkes fıkır û serbılındayîya xwe dıke. Bı hev ra fıkra bı serbılındayîya mışterek nakın, pışta hevûdu nagırın û nabın yek. Dı derheqê vê rewşa wan a nebaş da, mamoste zana Mewlana Se`deddîn ku mamosteyê (muderrıs) Sultan Murat Xan – Xwedê jê razî be - dı dîroka bı Tırkî da ya bûyêr serpêhatîyên Osmanîyan a bı îbareyên payeberz û xweşık nıvısandîye, lı ser Kurdan jî sekınîye û dı derheqê karekter û eefırandınîya wan da wıha dıbêje:

„Ker Kurdek bı xwe , bı serê xwe lı gor kêfa xwe a la jîyana ferdîtîyê bılınd kırîye û dı nav wan çîya û gelîyan da bı serbestî dıjî. Eger em warê yekgırtın , hemfıkırî û hevkarîya wan a bı hev ra bınêrın, em dıbînın ku tenê dı kelîme-î şehad da, ya ku dı Mısılmanîyê da yekîtîya Xwedê îfade dıke nebe, qet lı ser tıştekî dın tıfak dı navbera wan da tune,“

Bı rastî ev gotın berî çend sed sal hatıne götın. Belê îro jî mana xwe qed tıştek wında nekırıne. Ev gorın îro jî jı me ra taze ne. Jı bînî kevnebûn bı wanan ra tune. Ez nıkarım tıştek dın lı ser van gotın û bêjeyan zêdebıkım.

Şerfxanê Bedlîsî dı Şerefnameyê da dınıvısîne ku gelek mîrek û begên Kurdan wek Zekerîya Begê kurê Zeynel Beg, Bayram Beg, Xan Ebdal, Emır Şerıf, Mıhemed Beg û gelek Beg û mîrên dın dıjî dewleta Osmanî serhıldan kırıne. Jı xeynî van serhıldanên bıçûk gelek serhıldanên gırîng jî dıjî Osmanîyan hatıne pêkanîn. Em dıkarın van serhıldanan bı kurtî bınıvısînın.

1)Serhıldana Avdırhman Paşa : Evdırhman Paşa dı sala 1788`an da dıbe serkarê mîreka Baban. Dıjî dewleta Osmanî lı alîyê Bexdayê serhıldanek dıke û eskerên Osmanîyê dışkên e. Dewleta Osmanî jı alîyê fetlûfêlan va gelek hosta bû. Nıhêrîn ku bı şerê çekdarî zerar dıbînın, dest avêtın rîyek hêsatır. Bı rışwet û bertîlan bırayê Evdırhman Paşa xapandın. Evdırhman Paşa, bı xîyanetîya bırayê xwe Xalıd Paşa jı ber Osmanîyan şıkest.

2)Serhıldana Ahmed Paşa : Ahmed Paşayê kurê Evdırhman Paşa, dıkeve şûna bavê xwe Evdırhman Paşa. Dı sala 1812`an da serhıldan kır. Belê dı dawîyê da ev serhıldan jî hat perçiqandın.

3)Serhıldana Kurdên Zaza : Kurdên Zaza dı sala 1818`an da lı mıntıqa xwe serhıldan Kırın. Lê belê bı ser neketın.

4) Serhıldanên Hekarî, Sıncar, Dîyarbekır û Tur Abıdîn: Dı navbera salên 1826-1839`an da lı hêla Hekarî, Xerzan, Sason, Dîyarbekır, Sıncar û Tur Abıdîn serhıldanên cûre cûre çêbûn. Dı van serhıldanan da Kurd şıkestın. Dı serhıldana Xerzan da zabıtê Elman von Moltke ku paşî dıbe mereşalê sereskerê bı temamîya Elman. General von Moltke dı pırtûka xwe ya bı navê „Unter Halbmond“ da fesla vê serhıldanê û zılmîya Hafız Paşayê Osmanî dıke. Nıha em lı vıra çend gotınên Mereşal Helmut von Moltke ku dı pırtuka „Unter dem Halbmond“ da gorîye bînın zıman.

„Çîyayê Xerzan, 4 ê Hezıranê sala 1838“
“Dora rojê em zû hatın meqerên nû ku lı ber gundekî bû. Em tev lı ser kanıyek dı cîyek gelek xweşık, lı ber hewzek (bırkek) bı menzereyek xweşık, dı nav darên goz, fêkî û çîyandınan da, ku lı ber rê bû sekınîn. Meqerê meyên nû lı ser vê kanîyên bû. Lı ber vê dîtınê vê menzereyê, em tev ketın nav heyecanek.Kanî lı ber gundek bû. Derhal agır berdan gund û gund şewıtandın. Mın xwest ku ez dıjî vê şewıtandına gund fıkra xwe jı rêbazan ra bêjım. Kesên ku dıjî me şer dıkırın helbet dıkarın bıhatan cezakırın. Belê ew kesên ku teslîm bıbûn û dı gund da mabûn pêwıst bû nehatan cezakırın û mal û xanîyên wan nehatan şewıtandın. Heke mırov ezîyet bıde kesên bê guneh meırv nıkar e jı nava vî karî derkev e. Me hê bîhna xwe dernexıst kumandar emır da ku topçî lı wê bımînın û eskerên peya berê xwe bıdın menzîla emır nîşandanê. Eskerên peya derhal ketın rê. Bı qasî 15-20 gundên lı ser rîya me agır berdane wan û temaman şewıtandın. Em ketın Gundê Papûr ku dı gelîyek nav çîyan da bû. Kesên vî gundî, jı gund derneketıbûn. Gundî bı pıranî lı serê banên xanîyên xwe yûn ku banrastbûn sekınîbûn. Hê em jı wan dûr bûn bı sîlehên xwe lı me xıstın û bangî me kırın: Em dıxwazın sirf bêne nezîk. Em hayîdar bûn ku Hafiz Paşa dı vî gelî da, dı vê hereketê xweyê resmî da gelek zeyî`et da ye (Gelek kesan û melzeman wındakırî ye.). “

“Gund bı qasî 200 lıngan –gavan- bılınd lı ser lıngên zınarêk bılınd bû. Lı ser pırsa Mehmet Paşa mın teklîf kır em dıbın parastına sîlehên nîşancîyan da jı alîyê çepê va lı gund bızıvırın, pışta xwe bıdın gırıkên bıçûk û daran, ku me jı reşandına berıkan bıparêzın û em jı paşîya zınarê bılınd va bı zınar va hevraz bıbın û bı vî awayî ji jorê gund va hıcûmî gund bıkın ku reva gundîyan gav bı gav bê asêkırın, nexwe dora rojê dîsa emê mecbûr bımînın bı gundîyan ra şer bıkın. Nîşancî bê gotın hema çone bı pêş va ku cîyê xwe bıgırın, dı eynî demê da kesên jı gund derketıbûn revîyabûn xwe avêtıbûn serê çîyan, jı serê bılındayîya çîya va jî me dan ber tıvıngan. Belê ev ne tıştek gelek gırîng bûn û tesîra wan zaf lı ser me nebû. Dı demek kın da me lı jorê lı serserê gundûyan cî gırt. Jı serê banên xweyên rast wek tavîya xılorıkan berık lı me barandın û bı tırs û xof dîtın ku rîya jı gund derketına wan hatî yê asêkırın. Dı vê demê da eskeran bı “Allah, Allah” berjêrî hıcûmê ser gund kırın û ketın gund. Kî kete ber wan bı sıngûyan kuştın ên dın lı rîya jı gund derketınê dıgerîyan û vîyalî wîyalî bazdıdan. Jı ber ku ez çend roje jı westîyabûnê bê hal û qewet mabûm, nıkarıbûm bı rê va herım, mın vê menzeryê lı ser pışta hêstırek-qantırek- temaşe kır. Xanî heta devê derî tıjî eşya û fıraq bûn. Ez texmîn dıkım ku ev fıraq û eşyayên han gundîyên ku jı gundên xwe revîya bûn anîbûn vî gundî. Eskerên ku dıketın nava malan bı tûren tıjî fıraq û tıştan va bı paş va dıhatıtın. Eskerek suwarî bı dılek xweş jı mın rıcakır ku ez hespê vî bıgrım. Heta cêbık û tûrıkên xwe tıjîkır mın hespê wî gırt. Belê sekna lı vî gundî talûke bû. Kesên revîyabûn, jı serê çîyan bı tıfıngan lı me dıxıstın. Kolaxa lı tenışt mın bû û berîkek lı destê wî ket. Mın hêstıra xwe da axayê xwe ku bıkarıbe zû xwe dûr bıke. Merıv mecbûr bû xwe bı de ber dîwar û bı dıwar va zelıqîne. Bı vî awayî dıkarıbû xwe bıparêz e. Dı gund da jı xanîyêk bı tenê bı tıfıngan lı medıxıstın. Dı xanîyên dın da tev hatıbûn kuştın, hatıbûn bê zerarkırın. Belê xanîyêk berxwedan dıkır û çar- pênc sıet eskeran acız kırın û teslîm nebûn. Serokê van kesan bı bayreqa xwe va lı dev pencerê xwe dırêj kır û berık barandın.. Ewî dızanıbû ku jê ra tu bextdan û bexışandın nîne û hevîya bexışandınek nedıkır. Lı ser vê erda cîhanê cî jê ra nema bû û xılazbûna wî tunebû. Ewî dı nav vê bê hêvîtîyê da dıxwest kuştına xwe bı bıha bıke, xwe erzan nede wındakırın. Dı pencerê da vîyalî, wîyalî berıkan reşand. «

«Dı vê dema da mın baz da çûm cem Hafız Paşa ku ewî emrê vê qetlîamê da bû û lı bınê gırıgek bıçûk şer temaşe dıkır. Eskeran kesên êsîr gırtıbûn, bırîndarên dı nav xwîna xwe da dıgevızîn, jın û mêrên bırîndarên ku dınalîn û dıkalîn... Kesan, guh û serên jêkırî ên dı her emrî da, bebekên tefal û zarokên bêmecal, pîr û kal tanîyan, teslîmê Hafız Paşa dıkırın û lı gorîya wanan jı 50 heta 100 kuruş dıstandın. (Dema merıv lê dınêrê ku qîmeta serê Kurdek jı 50 heta 100 kuruşa ye. Jı vê zalımtîyê û wê da tıştekî dıjwartır heye ?.... K.Ö), Mühlbach bırîna hınek bırîndaran şûşt û pêça. Bê dengîya kedera Kurdan, bê ûmûdîya jınan kezeba merıvan dıperıtand, dılê merıf perçe perçe dıkır. »
Çav kanî : Unter dem Halbmond- Erlebnısse ın der altten Türkeı 1835-1839, Helmut von Moltke. Pel 261-264

4)erhıldan Mehmed Paşayê Rewandızî : Dı sala 1830'yan da dı bın rêzdarîya mîrê Rewandızê Mıhemed Paşa da serhıldana Rewandızê destpêkır. Gelek bajaran kır bır fermana xwe. Lı hınek sencaxan mîr û walîyan anî ser hukmê. Bı navê xwe xutbe da xwendın. Sîlehan da çêkırın. Dewleta Osmanî jê gelek fıkırın dıkır û jı bo serhıldana xwe fıretır neke paşayî da ye. Belê ew nesekınî û serhıldanê fıretır kır. Dewleta Osmanî bı 40 hezar leşker ço ser Mıhemed Paşa. Şervanên Mıhemed Paşa kışîyan çîyan û dıjî ordîya Osmanî şerên dıjwar kırın. Dewleta Osmanî jı bo xwe jı êrîşek qewettır û dıjwartır ra amade bıke bı paş va kışîya. Mımed Paşa vî jı xwe ra fersendek dît û hıcûm da ser Iranê. Hınek bajarên Iranê teslım sıtand. Mıhemed Paşa bı vî hereketên xwe kete nav xetayek gelek mezın. Dıjî Mıhemed Paşa dewleta Osmanî û dewleta Iranî bûn yek. Serhıldana Mıhemed Paşa dı sala 1837`an da pelışandın. Dewleta Osmanî Mıhemed paşa bı xapandın bıre Istenbolê û lı wîr bı bûyêrên xweyên tarî wî da kuştın.

5)Serhıldana Mîr Bedırxan Beg : Sala 1828 – 1829’an dı şerê Osmanî û Rûsan da Mîr Bedırxan Beg esker neda dewleta Osmanî û vê dewletê qebûl nekır. Mîr Bedırxan Beg bı serê xwe hereket kır. Jı xwe ra esker da hev, orduyek hazır kır. Xutbeyê lı ser navê xwe da xwendın. Dı nav Mîr û begên Kurdan da lıhev hatınekî çêkır. Dı nava mîrê Hekarî, Wan, Hîzan, Mûş, }ers û Erdelan da yekîtîyek pêk anî. Jı }ersê heta Mosılê, jı Mêrdînê heta Urmîyeyê yekîtîya Kurdan danî. Dewleta Osmanî dı sala 1836`an da bı çewetek gelek gıran hıcûmê Cızîrê kır. Şer dı navbera Osmanî û Kurdan da bı dıjwarî destpêkır. Dı sala 1940`an da welatek mezın û fıre dı bın qontrola Mır Bedırxan Beg da bû. Serxwebûna xwe beyan kır û lı ser navê xwe pere da çêkırın. Kurd bı ser ketıbûn û sexwebûna xwe ılan kırıbûn. Nexapın tam dı vê domê da serhıldana Nestûrîyan destpêkır. Mîr Bedırxan ma dı nav du agıran da. Berxwedan dom dıkır. Eeskerê Mîr Bedırxan lı her hêlî serkevtın dıstandın. Dı sala 1847`an da dewleta Osmanî bı sed hezar leşker va hıcûmê ser Mır Bedırxan Beg kır. Hın mîrekên Kurd lı Mır Bedırxan Beg xayîn derketın û terefê Osmanîyan gırtın. Bırazê Mîr Bedırxan Beg jî dı nav xayînan da cî gırt. Bırazîyê wî Yezdanşêr seresker (kumandar) bû û bı eskerê xwe va alîyê Osmanîyan gırt. Sedem vê yekî cîgırtına eskerê Mîr Bedırxan Beg qels bû û mîr şıkest. Dewleta Osmanî wî nefî Şamê kır û Mîr Bedırxan Beg dı sala 1868`an da lı Şamê ço ser dılovanîya xwe.

6)Serhıldana Yezdanşêr: Ew kesê ku dı serhıldana Mîr Bedırxan Beg da xayîntî kır, xwe da alîyê dewleta Osmanî dît ku dewletê îşê xwe pê da kırın û wî avet goşeyek. Yezdanşêr dît ku wek kevırê avdestê hat emılandın. Soz û bextê ku dabûnê Yezdanşêr, Osmanîyan wek hercar nanîn cî, lı ser soz û bextê xwe nesekınîn. Yezdanşêr dı sala 1854`an da serhıldan kır. Yezdanşêr Bılîs, Sêrt û Mosılê teslım gırt. Fırıngsız û ınglîzan alîkarîya dewleta Osmanî kırın. Konsolosê Inglîz ê Mosılê Yezdanşêr xapand û wî kıre faqa Osmanîyan. Osmanîyan wî gırttın şandın Istenbolê. Bı vî awayî ev serhıldan jî şıkest.

8) Serhıldana Sason: Dema Osmanî xwestın temamîya Kurdistan bıkınbın destên xwe, ketın tım hêl û bajaraên Kurdıstan. Xwestın Sason jî bıxın bın darê xwe. Belê Kesên Sason tım xwe azad dîtıbûn û hakımîya bîyanîyan nıkarıbûn qebûlbıkın. Gundên Sason xwe gıhaştın hev û dıjî Osmanîyan ketın çîyan dest bı şer kırın. Ev serhıldan gelek dom nekır û jı alîyê Osmanîyan va hat tefandın.

9) Serhıldana Muş, Bılîs, Wan, Hakarî, Botan û Behdînan: Dı sala 1878`an da lı Mûş, Bılîs û Wanê serhıldan ccêbû. Dı demek kın da ev serhıldan fıre bû û lı Hekarî, Behdînan û Botan jî destpêkır. Serhıldan bê serî bû. Belê lı her cî bı serê xwe dıhat pêk anîn. Serokek kuserhildanê bıde hev û yekîtî qêke nebû. Sedem wê bê serîtîyê ev serhıldanên cûre cûre jî hatın perçıqandın.

__________________

marksdede

İtalyanların Atası

8 Temmuz 2006 tarhli Sabah gazetesinde ilginc bir yazı yayınlandı. Yazı dikkatimi çekti. Okuyucuların büyük bir bölümü yazıyı okuyamamış düşüncesiyle özet olarak buraya kısaca almayı uygun gördüm. Yazı şöyle:

“Italyanların Ataları Türkler miydi??
Türklere Barbar diyen İtalyanlar şokta! Çünkü İtalyanların DNA’larında Türklerle yüzde 97 aynı özelliklere sahip olduğu kanıtlandı. Şimdi de İtalyanların ataları Etrüsklerin alfabelerinin Türkçe olduğu iddia ediliyor. “


Yazı hayli uzun olduğundan hepsini buraya almak gerekmez. Özet olarak Türklerle İtalyanların fiziksel ve karaktersel özellikleriyle birbirlerine çok benzedikleri, yeni karşilaşan bir Türk ve bir İtalyalının 40 yıllık dost gibi davrandıkları, İtalya bilim çevrelerin Türk olup olmadıklarına dair son yıllarda ilmi araştırmalar yaptıkları, son zamanlarda bu araştırmaların merkezinde ön Türklerin sınıfında yer alan İtalyanların ataları durumundaki ETRÜSKLERİN yer almakta olduğu, Etrüsk mezarlarındaki iskeletlerden DNA örneklerinin alınarak dünyadaki çesitli ırkların DNA’larıyla karşilaştırıldığı, Türklerinkiyle yüzde 97 uyumlu olduğu, yüzyıllardır Türkler için babar diyen, hatta “Eyvah Türkler geliyor sıloganını ilk kez telafuz eden İtalyanların bu araştırma sonucu karşisında şoke oldukları, bu araştımanın İtalyanlar arasında büyük tartışmalar başlattığını yazan gazette, Türk tarihçisi ve etnolog Haluk Tezcan’ın da bilmsel ve arkeolojik (nasıl bir bilimsellikse!) kanıtları ortaya koyarak İtalyanların atalarının Türkler olarak bilinen Etrüsklerin olduğunu, Haluk Tezcan’ın yazdığı “Kökenindeki Ön Türk Kültürünü Bilmeyen Avrupa Birliği” adlı kitabında İtalyadaki arkeoloji çalismalarinda ortaya çikan yazıların Türkçe olduğu, Türkçe konuşup yazan Etrüsklerin DNA yapısından sonra diliyle ve yazılarıyla Türk oldukları, Haluk Teycan 1962 yılından beri bir çeyrek asırdır bu araştımayı yaptığını (1962 yılından beri denildiğine göre 44 yıl ki, bu da neredeyse yarım asırdır K.Ö.), bulunan seramikte “at, ata”, “oğan, kağan” Türkçe sözcüklere rastlanıldığı, iki toplum arasındaki kültürel benzerliklerin karşilaştırıldığı üzerinde durularak geniş bir şekilde İtalyanların atalarının Türk oldukları konusu yazılmakta ve bazı gülünç görüşlere yer verilmektedir.

İnsan bu yazıyı okuyunca Türk bilim adamlarının (!) “bilim” denilince ne anladıklarını, nice bilim adamları olduklarını, Türk medyasının ne hale düştüğünü ve halkını nasıl aldattığını hayretle ve ibretle görür. Biz, Türk bilim adamlarının, cumhuriyetin ilk yıllarında da nasıl mükemmel bir bilmi(!..) ortaya koyduklarını da gördük. Türk Tarih- Güneş Dil teorileriyle Türk dilinin dünya dillerinin güneşi olduğunu ve tüm dünya dillerinin bu güneşten yani Türk dilinden koptuklarını, Türk dilinin tüm dünya dillerini aydınlattığı iddilarıyla halkın nasıl uyutulduğunu biliyoruz. Gerçi hala göçyolları haritası okul kitaplarında mevcuttur. Okullarda, bütün dünya ulusların Ortaasya’daki Türklerden türediklerini dünyanın gözüne baka baka bilimsel palavralarını yutturmaya şalıştıklarını hala görüyoruz.

Türk bilimcileri ve medyası, Kürtlerin öz be öz Türk olduklarını, Türkiye vatadaşı olan herkesi Türk oğlu Türk kabulettikleri konusunu bilimsel olarak halettikten sonra şimdi de İtalyanları ve hatta Avrupa Birliği üye devletlerin halklarının Türk olduklarının ispatı peşindeler. Çünkü büyük araştırmacı Haluk Tezcan “Kökenindeki Ön Türk Kültürünü Bilmeyen Avrupa Birliği” diye büyük bir eser(!) yazmış ve bu eserle bilgisiz, cahil ve soyunu bilmeyen soysuz Avrupa Birliği vatandailarına soylarını ögretiyor.

Çok uzağa gitmeye gerek yok. Yedi yıl önce İtalyanları bir kaşik suda boğan Türk medyası, Türk insanına İtalya mallarını çignettiriyor, Italyan markalı kravatları makaslatıyordu. Gömlekleri yırttırıyor, ayakkabıları parçalatıyordu. Türk halkını sokağa dökmüş İtalyanların aleyhinde gösteriler düzenleyen, pek fazla pahalı olmayan İtalyan malarına zarar verdiren, sebzelerini çigneten medya ve kamuoyu yönlendiricileri, nedense o dönemde de Italyan malı fiat markalı omobillerin de yakılması yönünde bir işarette bulunmuyorlardı. Ancak medyanin şimdi İtalyanların Türk olduklarını ileri sürmesini gerçekten anlamıyorum. Anlayan varsa lütfen beri gelsin.

Üstelik atalarının konuştukları dil de Türkçeymiş. Konuştukları dil içinde “kağan” , “ata” ve bir çok sözcük varmış. Demekki Atatürk İtalyanların da atasıdır. Soyunu bilmeyen İtalyanların şimdi soylarını öğreniyorlar ve artık atalarını biliyorlar. Soyları Atatürk gibi bir kahramanı çikarmıs ve onlar da artık atasız değiller, bir ataları var, Elbette sadece Diktator Musolini değil, onun yanında İtalyanların bir de Türkeş gibi bir kağanları, bir başbuğları da olduğunu bu arada ögrenmeleri gerekir.
Dolayısıyla bundan böyle bir İtalyalı da dünyaya bedeldir. Ne Mutlu İtalyanım Diyene!….

__________________

marksdede

10- Serhildana Osman Bedirxan Beg:
Dema serhildanên Mûş, Bilîs, Wan, Hekarî û Behdînan dom dikirin li Botan jî di bin seroktîya Osman Bedirxan Beg da serhildan çêbibûn. Li hêla Şêrwan, Qapilcewz û Sason jî serhildan destpêkir. Osman Bedirxan Beg van serhildana tev gihaşt hev û serwerîya serhildanê ajot. Emir Osman Bedirxan Zaxo, Imadîye, Merdîn, Midyat û Nisêrbînê ji kir bin destên xwe. Dewleta Osmanî bi qewetek giran hat ser Osman Bedirxan Beg û di dawîyê da Osman Bedirxan Beg şikest.


11- Serhildana Mîr Emir Elî Beg û Mîr Mithet Beg: Di sala 1899`an da Serhildanek ji
alîyê kurên Mîr Bedirxan Beg Mîr Elî Emir Beg û Mîr Mithet Beg va çêbû. Di destpêka Serhildanê da Kurd bi serkevtî şerê xwe ajotin. Belê ev serhildan jî piştî demek ji alîyê dewleta Osmanî va hat pelişandin.

12- Serhildana Ibrahîm Paşayê eşîreta Millî û hin serhildanê din: Di dîroka Kurd û Osmanîyan da bi sedan serhildan çêbûne. Heke em temaman li vira binivisînin dawî li van serhildana nayê. Min bi kurtî anî ziman û ez dixwzim hin serhildanên ku berî peşilandina dewleta Osmanî çêbûne bi kurti li vir binivisînim.
a- Di sala 1897`an da li Motka serhildan çêbû.
b- Di sala 1905`an da li Bedlîs, Dêrsim û Beyazîtê serhildan çêbûn.
c- Di sala 1906`da li Erzeromê Serhildan çêbûn.
d- Dîsa di sala 1906`an da li Sêrtê û Xerza serokê eşîra Mala Faro Bişarê Çeto serhildan kir. Bişarê Çeto, ji Ereb, File, Ermenî û Êzîdîyên Kurd jî alîkarî girt û qeweta xwe xurt kir. Tim bi hev ra bûn yek û dibin rêbazîya Bişarê Çeto`da serhildanek dijwar kirin. Dîsa bi fetlûfêlên dewleta Osmanî hin kesên Kurd bûn alîkarê dewletê bi xayîntîya van Kurdan Bişar di vê serhildanê da şikest.
e- Di sala 1907 û 1908`an da Serokê Alayên Hemîdîyê Ibrahim Paşayê Millî serhildan kir. Ibrahim Paşa feramdarê alayên Hemîdîyê bû û ji aliyê Siltanê Osmanî Evdilhemid va dihat piştgirtin. Ji bajarê Dîyarbekirê heta çîyayê Evdilezîzê, ji Misêrbînê heta hidûdê Berzan di bin destê Ibrahim Paşayê Milî da bû. Belê dîsa jî Ibrahîm Paşa di sala 1907`an û 1908`an da berî meşrutîyeta diduyan serhikdan kir. Hicûmî ser Diyarbekir kir û di dû da hicûmê ser Mosilê kir.. Piştî ji sertexketina Siltan Evdilhemid ev serhildan hat şikênandin. Sultan Evdilhemîd dîsajî rûmet dida Ibrahîm Paşa. Ibrahîm Paşa kumandarîya alayîyên Henîdî berdwam kir. Siltan Evdilhemîd wî bexişand. Di sala 1908`an da dema meşrîtîyeta diduyan çêbû Siltan Evdilhemîd xeber ji Ibrahîm Paşa ra şand ku bi eskerê xwe va bi gemîyê ecele bê Istenbol. Ibrahim Paşa bi eskerê xwe va çû Şamê ku ji wê jî here ber deryayê bi gemîyê here Istenbolê. Walîyê Şamê hevalbendên azadîxwazên Tirk bû û ne dixwest Ibrahîm Paşa here Istenbolê alîkarîya Siltan Evdilhemîd. Dixwest wî bixapîne, bigre bike zîndanê. Evdirhiman Paşayê Kurd li Şamê xeber da Ibrahîm Paşa ku walî dixwaze wî bigre. Sedem vê yekê Ibrahim Paşa eskerê xwe ji Şamê derxist derva. Eskerê dewletê hicûm dan ser Ibrahîm Paşa. Paşa berê xwe da Çîyayê Şengalê. Belê erebên eşîreta Şemaran pêşî li Ibrahîm Paşa girtin. Mecbûr çadirên xwe danî û dest bi şer kir. Belê paşa nexweş bû û di nav vî şerî da çû ser heqîya xwe. Bi vî awayî zarokên paşa zivirîn Vêranşarê paytextê eşîreta Mili û teslîmî Tirkan bûn.
f- Di sala 1908à an da li Bexda û Kerkokê bi alikariya eşîreta Berzan û Zibarî serhildan çebû.
g- Di sala 1909`an da li Silêmanîyê di bin rêzanîya MAHMUD Berzencî va serhildan çêbû. Dewletê dijî vê serhildanê mamê Mahmut Berzencî Şêx Merûf kir serokê Silêmanî û bi vî awayî ev sirhildan jî sekinî.
h- Di sala 1909`an da li mintiqa Berzan, eşîreta Berzan, serhildan kir. Serhildan heta Mosilê fire bû. Di dawîyê da ev serhildan jî pelişî.

13- Serhildana Dêrsimê 1907-1908: Dêrsim heta serê qirnê 20àan ji alîyê dewleta Osmanî va nehatibû fetihkirin. Dewleta Osmanî nikaribû hikmê xwe li ser Dersimê bi meşîn e. Dêrsim bac û çemçûra xwe nedida, alîkarîya eskerîyê nedikir, lawên xwe nedişan şeran. Gelê Dêrsimê dewletê nasnedikir. Bitenê Seyit û axayên xwe nasdikirin, himberî wanan berpirsîyarbûn. Sedem vê yekê dewlet dixwest bikeve Dersimê. Dewleta Osmanî di sala 1907`an da eskerê xwe şand ser Dêrsimê. Sedem vê yekê eşîrên Dêrsimê Heyderan, Koç, Şemikan, Reşikan, Demenan, Aslan Beytan û ên din dijî esker serîhildan. Li hawîdorê Dersimê şerên giran hatin çêkirin. Temamîya sencex û qezayên dêrsimê man di nava şer da. Hicûma eskerê Osmanî feyde neda û bi caran şikestin. Paşayên Osmanîyan dest dîsa bi fetlûfêlên xwe kirin. Serokên eşîretan xelatkirin û wan xapandin, kişandin alîyê xwe. Bi vî awayî vê serhildanê jî peşilandin.

14- Serhildana Bedlîs û Hîzanê 1914: Berî şerê cîhanê ê yekem serhildana Bedlîsê gelek girîng e. Di ser salîya qirnê bîstan da li her alîyê Kurdistanê serhildan çêbûn. Belê ev serhildan hêl bi hêl hatin çêkirin û Kurdan ne bihev ra hereketkirin. Ji 1900 heta sala 1912`an bi dehan serhildan li Kurdistanê ji hev cûda cûda çêbûn. Heke ev serhildanên cûdatî bikariban yekîtîya xwe pêk anîna, bê guman tê bikariyan dewleta Kurdistan dimezirandin. Belê naxapin wek her demî dîsa yekîtîyê nikaribûn pêk bînin û herkes bi serê xwe hereket dikir. Çewan tê gotin „ Her pêxember dua ji umeta xwe ra kirî ye“ her wiha her beg, şêx û axa dua ji xwe û eşîra xwe ra dikir û pêyvendîyên xwe bi eşîreta din ra pêk netanî.
Ji alîyê din va Kurdan rojname deranî, hin sazîyên xwe çêkirin. Di sala 1912`an da dewletê qanûnek deranî ku li Kurdistanê di mehkema da jî kesên Kurd û Ermenî zimanê xwe pêk bînin. Zimanê Kurdî û Ermenî li Kurdistanê bûn zimanên fermî. Di navbera salên 1912 û 1914`an da li Kurdistan mecala serhildanek imûmî hatibû dîyarkirin. Kurdan dixwest ji bin nîrê bîyanîyan derkevin. Sedem vê yeke Kurdan dixwest ku dest danin ser Diyarbekir, Bedlîs, Wan, Mêrdîn, Mosil, Zaxo, Xerzan, Botan, Hîzan, Motkan, Misêrbîn, Midyad, Cizîr, Mefarqin, Sulêmanîyê, Kerkok û Başqelê û dewletek damezirînin. Emir Bedirxan jî bikin serokê vê dewletê.
Serokên Kurdan li Şêrwanê gihîştin hev û planên xwe çêkirin. Dewleta Osmanî ji planê Kurdan hayîdar bû û gelek kesên ku ji bo vî planî xebatdikirin girt, kir zîndanan. Li Bedlîsê û Hîzanê jî kesên welatparêz ên ku di nava karê serhildanê da bûn girt. Yek ji van kesan jî Mele Selim bû. Mele Selim bi paşîya hespek va girêdan û xwestin bibin Bedlîsê. Gelê Kurd vê ne insanîyê çebûk nekir, isyan kir û Mele Selim azad kir. Girtin ser Hîzanê. Qaymeqam Hîzanê revîya. Berpirsiyarên Serhildanê li gundê Qumaş ala xwe kişandin û xelkê bangî serhildanê kirin. Di demek kurt da gel kêşîya alîkarîya serhildanê û serhildan fire bû. Milet hicûmê ser Bedlîsê kir û esker mecbûr man ketin kela Nedlîsê, xwe di keleyê da asê kirin. Ji her alî va alîkarên serhildanê zêde bûn. Şex Şabedîn û Seyît Elî jî rêzanîya serhildanê dikirin. Ermenîyan jî alîkarîya serhildanê kirin. Dewleta Osmanî ji Wanê, Erdîşe, Muşê û Erzeromê erkere xwe di bin kumandarîya Ihsan Paşa da şand Bedlîsê. Dema esker gihîşte Bedlîsê Ermenîyan jî peymana nav xwe û Kurdan xirakirin, xwe dan alîyê Osmanîyan. Serhildan şikest û gelek kes hatin dardakirin. Rêzanên Serhildanê Seyit Elî û Şex Şabedin jî hatin dardakirin.
Kamîran Inan û Zeynelabidin Gaydalî nevîyên Seyît Elî û Şêx Şabediîn in. Ew çiqas jî xwe ji dewletê ra sadik nîşan bidin û inkarîya xwe bikin jî, dîsa karbidestên dewletê ji wan ne bawerin. Ew bibin wezîr û xwe ji problema Kurdan dûr bikin, xwe ji dewletê ra şîrîn bikin jî, ew di çavê dewletê da nevîyên Şêx Şabedîn û Seyît Elî ne û xayin in.
Mezarê Seît Elî û Şêx Şabedin li Bedlîsê li xilazîya Berwarê Bêno bûn. Di dema Edalet Partîyê da rîya ku di Berwarê Bêna da diçû Sêrt û Dîyarbekirê di sala 1968`an da hat firekirin. Goristanê ku mezarê Şêx Şabedin û Seyit Elî li wir bû bi temamî ket nav rê. Hestîyê Şex Şabedîn û Seyît Elî ji we derxistin, birin Hîzan.
Di nav Kurdên hêla Bedlîsê da li ser van her du welatparêzan gelek efsane tên gotin. Kesên wê hêlê qise dikin ku dema Seyît Elî eliqandinê sê caran şerît qetîya yê. Cara çaran Şêx Şabedîn dibêje; „Birayê min ev qedera Xwedê yê. Pêwiste tu jî qebûl bikî.” Piştî vê gotinê cara qatan şerît ne qetîya ye. Dîsa dibêjin dema qebra wan veda ne ku cenazêyê wan bibin Hîzanê, cesedên wan bi temamî saxlem bû ne û ne rizîyan e. Belê sitûyê Seyît Elî cîyê şerîtê reş û şîn bû ye. Diya min qise dikir ku ew kesê Şêx Şabedîn û Seyît Elî eliqandinê yanî qesabên wan Xwedê êşêk li wan da ye, werimîn e û teqîyan e. Hakimên ku qerarê idaman wan dan e êşek li wan jî da ye di davîya vê êşê da wek kuçikan reyîyan e heta ruhê wan hatî ye sitandin.

15- Serhildana Berzan: Dema serhildana Bedlîsê çêdibe, Şêx Evdilselam Berzanî jî bi dil alîkarê vê serhildanê ye. Belê di nav Şêx Evdilselam û serhildana Bedlîsê da peyvendîyek heye an na ne zelal e. Dewleta Osmanî ji Şêx Evdilselam fikaran dike. Eskerê xwe li Rewandiz, Akra, Amedîye û Mosilê bi zêdetirî dicîne. Eşîretên Hamewendan, Cef û Dizayî bi Şêx Evdilselam ra dibin yek. Şêx Evdilselam bi konsolosê Rûs ra ê li Mosilê peyvendî datîn e û alîkarî dixwaz e. Eskerên Osmanî hicûm dide ser Şêx Evdilselam. Şêx Evdilselam di vî şerî da dişkê û bi hêla Urmîyeyê va diçe. Li ser serhildan û kiryarên Şêx Evdilselam di bin xala dewleta Iraq, Ereb û Kurdên Iraqê, beşa hereketê Berzanîyan da hatîye qisekirin. Helbet hereketê Berzanîyan û serhildana Şêx Mehmût Berzencî hê di dema Osmanîyan da hatine destpêkirin. Ev serhildan bi piranî li ser erda qismê Iraq û Iranê qewimîn e. Ev serhildan di piştî dema damezirandina komara Tirkîyê da bi awayek zor û giran hatine domandin. Ji bo vê yekê min van serhildanan di bin xala dewleta Iraqê da nivisand û li ser sekinîm.

Serhildan Qoçgirî:
Heta niha min serhildanên dema Osmanî bi kurtî bîranîn. Dikarin bên gotin ku bi sedan serhildanên Kurdan ên helî ên biçûk di dema Osmanîyan da çêbûne. Mecal nîne ku ev serhildan tev bêne nivisandin. Niha dixwazim bi kurtewayî li ser serhildana Qoçgirî ku di navbera her du dewran da, anî di navbera dewra Osmanîyan û Kemalîstan da çêbûye bisekinim.
Piştî şerê yekem ê cîhanê gelek komel û sazûmanên Tirkan hatin demazirandin. Di vê demê da komel û sazumaên Kurdan jî wek Kurdîstan Tealî Cemîyetî, Teşkîlatê Içtimaîye û ên din hatin demazirandin. Eleqa Kurdistan Tealî Cemîyetî bi kesên Hela Qoçgirî ra jî hebûn û li wê hêlê xebat dikirin. Welatparêz, şêx û axayên hêla Qoçgirî û Dêrsimê li hev civîyan û xwestin pirsgirêka Kurdan çareser bikin.
Belkî hin xwendevanên ciwan nizanibin Qoçgirî li kîjan hêla Kurdistan dikeve. Qoçgirî li hêla rojavayê bakûrê Kurdistan ê. Eşîretên Qoçgirî li ser erdek fire cîgirtibûn û heke gelek ji wan eşîratan hatibine nefîkirin jî, dîsa îro piranîya van eşîretan li ser erda bav û kalan in. Em dikarin bêjin ku eşîretên Qoçgirî di navbera wîlayeta Sêwaz, Erzincan û Dêrsimê da cî û war girtine. Navê Qoçgirî niha Zara ye. Ev qeza û wilayet Qoçgirî (Zara), Maciran ( Imranli), Qoyûlhîsar ( Hafik), Zerenîk ( Ovacik), Germîşex ( Suşeehrî), Refahîya, Deverik (Divriwi), Kemah, Kangal, Kuruçay û Xozat (Hozat) li sinorê Qoçgirî dihatin zanîn û bi temamî 2000 km2 ye.
Elîşan Beg, Elîşêr, Dr. Nurî Dersimî, Misto (Mistefa Paşa), birayê wî Izet û Mehmût, lawên Gulaxa Izet, Nakî û Hesen Eskerî, Paşo, Mista, Mistefa Axa, Seyît Ebas, Huseyn, Hasan, Ezamet, Takî, Bekoyê Hiseyn û Rifet sewq û idara hazirîya vê serhildanê kirin.
Di roja 01.10.1920`an da di bin seroktîya Alîşêr da bi servegirtina Kemahê û temamîya gundê Kemahê va serhildan destpêkir. Daxwaza serhildana Qoçgiri azadîya Kurdan û serxwebûna Kurdistan bû. Ev hereket du car çê bû. Cara pêşîn ji 26.09.1920`an heta 03.12.1920àan, cara diduyan jî, ji 24.02.1921`an heta 03.06. 1921`an. Di vî hereketî da hukumeta Kurd a muweqez jî tê danîn. Ev hereket jî bi xwînrijandin, malkambaxkirin, nefîkirin. Zîndankirin, dardaxistin, kuştin û welatwêrankirina Kurdan tê peçiqandin. Evîn
Aydar Çîçek di pirtûka xwe bi navê „Koçgirî Ulusal Kurtuluş Harereketî“ û Dr. Nurî Dêrsimî di pirtûga xwe ya „Hatiratim“ da gelek fire li ser hereketê Qoçgirî sekinî ne.

__________________

marksdede

Serhildanên Gelê Kurd û Berdêla Azadîyê -9
Serhildanên di dema Komara Tirkîyê da

sala ku komara Tirkîyê hatîye damezirandin û heta îro dîsa gelek serhildanê Kurd çêbûn e. Armancên van serhildanan ji alîyê berpirsîyar û karbidestên komarê va bi awayekî, ji alîyê kesên demoqrat va bi avayekê din û ji alîyê gesên Kurd va jî bi çend avayên din tê şirovekirin. Herkes çawa jê ra xweş were bi wî avayî armancên van serhildanan tîne ziman. Evdila Ocalan jî ku em dikarin bêjin serokê serhildana herî mezin û fire ye dibêj e „Ev serhildan, serhildanên feodalî û dînî bûn. Dijî reform û şoreşên Mistefa Kemal bûn“. Dewleta Tirk jî van serhildanan feodalî, dînî û dijî şoreşên Mistefa Kemal di nêrixîne. Nirxandina dewleta Tirk û a Apo wekhev e. Heke piranîya serokên van serhildanan şêx û axa bin jî dîsa ev serhildan milî bûn û armanca wan azadîya gelê Kurd û welatê wan Kurdistan bû. Sebebê van serhildanan ne Kurd bûn, karbidestê dewleta Tirk û kiryarên Mistefa Kemal rola herî ewil di van serhildanan da lîstin.
Dema Mistefa Kemal dest bi rêzanîya şerê azadîya Tirkan kir, hê li Amasrayê beyan kir ku
tê dewleta nû ji Tirkan û Kurdan bê holê. Dema hê li Stenbolê bû dizanîya ku ev şer bê alîkarîya Kurdan naçe serî. Ji bo vê yekê berê xwe ne da rojava, başurê Tirkîyê. Neçû nûçeya Anadolê. Rast û rast çû rojhilatê, Erzirom û Sêwasê. Bangî Şêx, beg û axayên Kurdan kir. Di destpêkê da sozê biratîyê da Kurdan ku tê dewleta nû ji Tirk û Kurdan bê meydanê û di nav her du alîyan da wekhevî hebe. Li gorîya Mistefa Kemal tê her du alî wek hev di nava vê dewletê da cî bigrin, heq-hiqûq bi temamî ji her du alîyan ra wek hev be, zimanê resmî Tirkî û Kurdî be. Kurd jî wek Tirkan Misilman bûn û pêwist bû birayên Misilman alîkarîya hev bikin, gawiran ji welat derînin û li ser vî welatî di nav edlayî, xweşî, biratî û wekhevîyê da jîyana xwe bidomînin. Şik û şibe neket dilê Kurdan û bi dilek paqij ketin şer, alîkarîya birayên xweyên Tirk kirin. Kurdan gelek bajarên xwe wek Entab, Urfa û Mereşê bê alîkarîya eskerê dewletê azad kirin. Di azadkirana van bajarên Kurd û bajarên din da ordîya Tirk qet alîkarî nekirî ye, Kurdan bi berxwedana xwe van bajaran azad kirî ye. Kurd bi rojan mane tazî, mane birçî, mane bê çek û sîleh, bi hezaran ji birçîya mirine, di şer da hatine şehîdkirin belê dest danenîne û bi serfirazî bajarên xwe azad kirin e. Dewleta Tirk paşî çikir?. Tiştekî ji xeynî xapandinê ne da Kurdan. Bi tenê Kurdan xapand. Vê xapandina xwe heta îro jî didomîne. Ew bajarên Kurd ku bi mecalên xwe, xwe azad kirin bi pêşîya navê wan va „qazî“ „şanli“ û „qehreman“ eliqand, navê van bajaran kirin „Qazîentab“, „Qehremanmereş“ û „Şanlîurfa“. Bi tenê binê çengê Kurdan çê be kir.
Di şerê azadîya Tirkan da Kurd jî alîkarî kirin, hê şer domdikir, hin Kurdên dora Qocgirî pê hisîyan ku Mistefa Kemal wan dixapîne, dest bi serhildana Qoçgirî kirin. Komar hê nehatibû damezirandin. Sedem vê ye kê min vê serhildanê, serhildana navberê çebûl kir. Serhildana di dema navbera hilweşandina dewleta Osmanî û damezirandina komara Tirkîyê da hat pêkanîn. Piştî ku Tirk bi serketin û 24 ê meha Temûzê sala 1923`an da peymana Lozanê imze kirin. Di du da jî di 29.10.1923`an da komara Tirkîyê ilan kirin. Bi vî awayî danezirandina komarê temam bû. Belê ji Kurdan ra tiştek tine bû. Soz û bextên ji alîyê Mistefa Kemal va hatibû dan, roj bi roj ji bîr bû û di sala 1924`an da bi temamî hate inkarkirin. Di çanûna esasî da ku di 1924`an da hat qebûl kirin, tu heqek ji Kurdan ra natibû sazkirin. Kurd ji alîyê Mistefa Kemal va hatin inkarkirin.
Kurd, nikaribûn li dijî vê bêbextîyê bê deng bisekinin. Nihêrîn ku bi gotin û nameyên xwe ji Mistefa Kemal û meclisa nû ra nikarin tiştek ji tiştek derînin. Mistefa Kemal û hevalên xwe yek çareyek ji Kurdan ra hiştibûn, danîbûn pêşîya wan. Çara serhildanê… Kurdan jî xwe ji serhildanê ra hazir kirin. Ji alîyê Kurdan va bilî hinek serhildanên biçûk, ev serhildanên girîng dijî komara Tirkîyayê hatine çêkirin.
1) Serhildina Nestûrîyan (12.28.09.1924)


2) Serhildan Şêx Seid (13. 02. – 31.05.1925)

3) Hereketê Reşkotan û Raman ( 9-12.08.1925)

4) Serhildanên Sason ( 1925 û1837)

5) Serhildanên Araratê-Agirîyê (26.05.1925-17.06.1926, 13.-20.09.1929 û 07.-14.09.1930

6) Serhildana Qoçûşaxi (07.10.- 30.11.1926)

7) Serhildana Motka (20.05.1925- 25.08.1927

8) Hereketê Bêçar ( 07.10.-27.11.1927)

9) Serhildana Resûl (22.05.-03.08.1929)

10) Hereketê Tendûrekê (14.27.09.1929)

11) Hareketê Sitewrê (26.04.-09-06.1930)

12) Serhildana gelîyê Zîlan (20.06.- 09.1930)

13) Serhildana Oramarê (16.07.10.01.1930)

14) Hereketê Pilûmirê (08.10. 04.11.1930)

15) Serhildana Dêrsimê (1937-1938)

__________________