31-08-2007, 05:24 PM
|
#1 (permalink) | |||||||||||||
|
1925 Kürt isyanındada zehirli Bomba
Bu yazının amacı, 1925 Kürt ulusal ayaklanmasında Türkiye-Almanya
askeri ve ekonomik ilişkilerinde Kürtlere karşı kullanılmak üzere zehirli gazın satışı ve kullanımı olayı ile ilgili varolan şüpheleri dile getirerek Kürt tarihinin bu dönemine ait küçük bir katkı sunmaktır. İngiltere Hava arşivinde Air 23/399A, 4 Mart 1925 Dosya numarasında kayıtlı bulunan istihbarat belgesinde (Bu Vesikayı bildiğimiz kadarıyla ilk tespit eden ve kullanan Tarihçi Robert Olson'dur.), Almanya'nın Writtenburg-Dessau'da bulunan Hayer adındaki Alman Firmasından bir kişinin 1925'te İngiliz istihbaratına verdiği bilgilere dayanmaktadır. Bu bilginin nerede verildiği daha açıklık kazanmamıştır. Almanlar ısrarla zehirli gazın uçaklarla kullanılmasını istemekteydiler. Birinci ihtimal Alman firması yetkilileri bölgede Hava operasyonlarında büyük tecrübe edinmiş olan İngiliz pilot ve uçaklarını kullanmayı düşünerek İngiliz istihbaratı temsilcileriyle ve hava sahası komutanlarıyla böylesi bir görüşme yapmış olabilirler. İkinci ihtimal zehirli gaz kullanımı ile ilgili bölgede önemli bir gücü olan İngilizleri rahatsız etmemek için yapılacaklar hakkında bilgilendirmiş olmalarıda mümkündür. 1925 Kürt milli hareketi başlayınca, Türkiye Hükümeti, Kurdewarî'da bir isyanın çıkacağından haberdardı, ama isyanının alınan istihbarat bilgilerine göre onları zorlayamıyacağı ve küçük çaplı olacağı biçimindeydi. Ancak isyan onların düşündüklerinden daha büyük ve geniş çaplı olmuştu. Bu ani olay nedeniyle hemen harekete geçen Türk Hükümeti öncelikle iç ve dış politkada acil tedbirler almaya başladı. Dış politikada Fransa, İngiltere, Rusya ve eski müttefikleri Almanya'dan askeri ve ekonomik yardım taleplerinde bulunarak Diplomatik ilişkileri geliştirmeyi hızlandırdılar.30 Mart 1924 senesinde Ankara'da Alman-Türk Dostluk antlaşması yapılmış ve aynı dönemde General Kemalettin Sami Almanya'ya Elçi olarak gönderilmişti. 1884 Sinop doğumlu, askeri okullarda harb okulunu okudu,1912 yıllında askeri eğitim için Almanya'ya gönderildi. Birinci Dünya Savaşı ve Türk-Yunan Savaşına katıldı. Daha sonra TBMM'de Mebus oldu, Olimpia Komitesi başkanı ve 1924'te Almanya'da elçi olarak görev yaptı ve 1934'te Almanya'da öldü. Kemalettin Sami Birinci Dünya Savaşı ve Türk-Yunan Savaşında Ermeni, Kürt ve Rum soykırımlarında önemli roller alan Türk ırkçılığının lider kadrolarından biri idi. Şeyh Sait isyanı başlayınca resmi Türk kaynaklarının verdiği bilgilere göre, Berlin'de Büyükelçi olan Kemalettin Sami'yi Kurdewarî'da yapılacak harekatta İnönü'nün yardımcılığına getirildiğinden bahsediyorlar ve bu nedenle Türkiye'ye çağrılmıştı. Ankara'ya gelene kadar hakkında düzenli bilgiler veriliyor, ondan sonra Türk kaynakları bu konuda fazla bilgi vermemektedirler ve gizli tutmaktadırlar. Bazı bağımsız kaynakların verdiği bilgilere göre,Kemalettin Sami'nin Kürtlere karşı yapılacak harekatın başkomutanlığına getirilmiş olduğudur. Yine Kemalettin Sami'nin aracılığıyla Türkiye Hükümeti Kürtlere karşı kullanılmak üzere Krupp ve Scoda Firmalarından ağır savaş silahları satın almak için harekete geçmiş ve çeşitli antlaşmalar da yaptığı biçiminde bilgiler mevcut. Türkiye, Alman firması Hayer'e (F.W.Hayer,Schroeder ve Froelich'ten oluşan ortaklar firması) Hüsnü Bey (Askeri Müteahit) başkanlığındaki bir heyetle askeri ihaleleri veriyor. Bütün bu ilişkileri M.Kemal'in bilgisi dahilinde gerçekleştiren Kemalettin Sami'dir. Kemalettin Sami İngiliz istihbarat kaynağına göre, Türkiye'ye dönmeden önce Berlin'de Friedrich Wilhelm Hayer adlı Alman işadamından (Bu işadamı silahlar hakkın'da çok bilgi sahibi birisi idi) zehirleyici Gaz uzmanlarıyla temas kurmasını istemişti. Kısa bir süre sonra Kemalettin Sami iki Alman zehirli gaz uzmanıyla birlikte Türkiye'ye dönüyor. Friedrich Wilhelm Hayer ve bir iş ortağıda bu dönüş heyetinde bulunuyordu. Friedrich W.Hayer'ın ortağının İngiliz istihbaratına,zehirli gazın, anladığı kadarıyla hava bombardımanlarında kullanılacağını anlatmıştı. Hayer daha öncede sık sık İstanbul'a silah satışlarıyla ilgili seyahatler yapmış biridir. İngiliz arşivlerinde zehirli Gaz ile ilgili başka bilgiler olup olmadığını şimdilik bilmiyoruz. Şimdiye kadar açığa çıkmış İngiliz istihbaratı dökümanlarında,Türkiye'nin Kürt isyancılarına karşı zehirli gazın kullanıldığı yönünde bilgiler verilmemiş veya hiç bahis konusu edilmek istenmemiştir. Başta Hayer olmak üzere kullanılacak zehirli gazın bombalarla denenmesini istedikleri anlaşılıyor. Bu zehirli gazın kullanımı hakkında o dönemde Kürtlere karşı düzenli olarak günlük bilgileri birbirlerine aktaran Türkiye, İngiltere ve Fransa istihbarat birimleri fazla bilgi vermemektedirler. Şimdiye kadar Almanya'daki devlet arşivlerinde 1925'te Türkiye'ye zehirli gazın satışı ve kullanımına dair bilgilere rastlanılmamıştır. Eğer kayıtlara geçmişse ve arşivlerde bu Vesikalar korunmuşsa elbeteki bir gün zehirli gaz kullanımına dair gerçeği öğrenmiş olacağız. Büyük ihtimalle Almanlar Türkiye aracılığıyla zehirli gazı Kürtler üzerinde deneyerek bazı sonuçlar elde etmek istemişlerdir. İngiliz uçakları (Bristol uçakları),özellikle yangın uçakları 1925'te çıkan Kürt isyan bölgesini bombaladıklarını bir çok kaynak doğruluyor. Bilindiği kadarıyla yangın uçakları o dönemde Ortadoğu bölgesinde sadece İngilizlerin elinde bulunuyordu. Kullanılan uçakların yangın çıkardığı bir çok yerel ve dış kaynakta da geçmektedir. Bu görüşü Türk kaynakları da doğrulamaktadır. Eğer zehirli Gaz kullanılmışsa, İngiliz bombardıman ve yangın uçakları tarafından yapılmış olma ihtimali çok yüksektir. Belkide bu nedenden dolayı İngiliz istihbaratı olayı gizlemeyi tercih ederek fazla bilgi vermemektedir. 1925 Kürt isyanını yönlendiren liderler, isyana katılan Kürt Askerleri,Sivilleri ve isyana tanıklık eden kişilerin zehirli gazın Kurdewarî'da kullanıldığına dair bilgi sahibi olmadıkları görülüyor ve verdikleri bilgilerde de böyle bir durumdan hiç bahsetmemişlerdir. Sonuç olarak zehirli gazın 1925 senesinde Kurdewarî'da kullanılma girişimlerinin olduğu kesinlik kazanmış, ama şu anki bilgilere göre kullanılıp kullanılmadığı tam olarak bilinmiyor. Dikkat çeken bir başka konu da, Kürt Ermeni ve Rum Soykırımlarında önemli roller oynayan General Kemalettin Sami'nin 1925'te Kurdewarî'da neler yaptığı hakkında çok az bilgiler verilmektedir. Şimdilik bizi meşgul eden soru; Acaba 20.yy'lın ilk zehirli gazı Kurdewarî'da mı kullanıldı? |
|||||||||||||
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçları | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Yanıt | Son Mesaj |
| Türkiyeli aydının Kürtlere ve Kürt kültürüne bakışı | MÊVAN | Genel Kültür | 26 | 04-05-2008 08:38 PM |
| Avrupa Kürtleri | MÊVAN | İlginç Konular | 5 | 06-03-2008 01:40 PM |
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Şuan saat: 09:47 AM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
