09-04-2007, 03:37 PM
|
#1 (permalink) | |||||||||||||||
|
Yeşil Ordu
Yeşil Ordu: Dünyanın Fukara-i Kasibesi Birleşiniz*
Türkiye Solu'nun tarihsel kaynakları konusunda ürettiği eserlerle sosyalist literatüre önemli katkıları olan Mete Tuncay hocamızın doçentlik çalışması olarak 1967'de sunduğu Türkiye'de Sol Akımlar (1908-1925) eseri bu yazının esin kaynağı olup, yegâne kaynağını da oluşturmaktadır.' Sovyet Devrimi sırasında Çarlık Rusyası'nın içerisinde bulunan Müslüman Bolşeviklerin İslamiyet'in kutsal rengi yeşili sembol olarak kullandıkları bilinmektedir. Halide Edip durumu şu şekilde betimlemiştir: Bolşevikler, İslam memleketlerindeki taraftarlarının çoğalması için, kendi programlarının dini çerçeveler içinde yorumlanmasına göz yummuşlardır. "Sovyet" sözünün "Şûra" olarak çevrilmesinde, bu Arapça kelimenin duygu içeriklerinden yararlanılması düşünülmüştür. Örneğin yeni Bolşevikleştirilmiş Nahçıvan'da bir ahund (hoca) şöyle konuşmaktadır: "Şûra ile, meşveretle idare İslamda esastır. Hazreti Allah bile Adem peygamberi yaratmadan kabak (önce) melaikeleri yığdı, bu cur (böyle) bir adam yaratacağım, sizin fikriniz nicedir, diye soruşturdu".2 Türkiye'de 1920 ilkbaharında Anadolu'da kurulan Yeşil Ordu'nun politik kaynakları tartışmalı olmakla birlikte 2. Abdülhamid döneminde etkili olan Pan-İslamist yönelimin etkilerinin ve 1917 Ekim Devrimi ile dünyada etkisini daha da artıran Marksizm'in etki alanında olduğu iddia edilebilinir. Mayıs ayında kurulan Yeşil Ordu'nun temel gayesi, milli mücadeleyi Bolşeviklikle suçlayan İstanbul'un muhafazakâr çevrelerine karşı Bolşevikliğin İslamiyetin uygulanmasından başka bir şey olmadğını söyleyerek halk gözünde "temize çıkmak" ve Sovyetler'le kurulacak olan ortaklığa bir zemin hazırlamaktı.3 Teşkilat gizli olmak birlikte, Mustafa Kemal'in bilgisi dahilinde kurulmuştur. Bütün teşkilatın katib-i umumisi Marksist olduğu bilinen Hakkı Be-hiç'tir, ayrıca Meclisin karşısındaki Millet Bahçesinde ilk resmi Sovyet temsilcisi Şerif Mana-tof ile sosyalizm üstüne konferanslar veren kaymakam Vakkas Ferit de cemiyetin gelişmesi için çok çalışmıştır. 1920 Haziran ayı ortalarında (kısmen Nazım Bey tarafından) yazılıp üyelere gösterilmeye başlanan Yeşil Ordu Nizamnamesi, bu kuruluşun İslami-Komünist rengini açıkça ortaya koymaktadır. Nizamnameye göre, Yeşil Ordu anti-kapitalist, anti-emperyalist ve anti-militaristtir (m. 1-2 ve 8), devletin iktisadi ve içtiail sahada geniş müdahalelerine taraftar olur (m. 3-6, 8-11 ve eğitim 14-16); bunların yanı sıra "aile hayatına hürmetkardır" (m. 12) ve "İslamiyetin bütün içtimai esaslarına istinat ederek asr-ı saadetin müşterek samimiyetini iadeye ve batıdan gelen kendini beğenmiş ihtirasları Asya'dan atmaya çalışmakla yolunu, Hak yolu, Allah yolu bilir (m. 13)". Yeşil Ordu'nun teşkilatı gizlidir (m. 22) ve Rus Sosyalist Devrimcilerininkilere benzeyen kuralları vardır: "Yeşil Ordu'nun teşkilatına mensup olup da emperyalizm lehinde gayemize ihanet eden derhal idam olunur (m. 26-27). Türk Yeşil Ordusu, başka memleketlerin Yeşil Ordularıyla ve Kızıl Ordularla kardeştir ve Moskova ile münasebet halindedir (m. 19-21).4 Ethem Bey'in Yeşil Ordu'ya katılması cemiyetin etkinliği açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur. Mustafa Kemal faaliyeti durdurmak için ortaya çıksa da başarılı olamamış, grubun ağırlık merkezi Ethem Bey'in etkili olduğu Eskişehir yöresine kaymıştır. Mec-lis'teki bazı mebuslar kendisine 'Ümid-i Halas' (Kurtuluş Ümidi), 'Münci-i Millet' (Milletin Kurtarıcısı), 'Kahraman-ı Millet' diye övgüler düzdüğü Ethem Bey'in meclisteki ağırlığı günden güne artmakta ve hakkında efsaneler kulaktan kulağa yayılmaktadır. 1920 yılı Ağustosu'nda Ethem Bey, Arif Oruç aracılığı ile Eskişehir'de "Seyyera-i Yeni Dünya" adlı günlük bir İslam Bolşevik gazetesi çıkarmaya başlamıştır. "Seyyare" sözcüğü bir yandan Ethem Bey'in "Kuvvayı Seyyaresini" hatırlatmakta, bir yandan da Yeni Dünyaya (Sovyet Dünyasına) bağlı bulunulduğuna işaret etmekte idi.5 1920 sonbaharında kesin olarak feshedilen Yeşil Ordu güçleri ve Ethem Bey Ankara'da kurulan resmi komünist partiye bizzat Mustafa Kemal'in mektubu ile davet edilmiş ve Yeni Dünya'nın Komünist Partinin resmi yayın organı olması istenmiştir.6 Peki ne olmuştur da, mebuslarca Milletin Kurtarıcısı olarak anılan Ethem Bey hain ilan edilmiş, tüm Meclis içinde ve dışındaki sol yapılanmalar tasfiye edilmiştir? Bu sorunun cevabı için Ayşe Hür'e kulak verelim: Ethem Bey ve benzeri çetecilerin Milli Mü-cadele'nin mali gücünü sağlayan servet sahibi yerel eşraf ve tüccarlardan zorla haraç alması gibi eylemlerin, henüz yeni palazlanan 'milli burjuvaziyi' korkutmuş olduğunu, hem de 21 Şubat-12 Mart 1921'de Londra'da toplanan konferans masasında yer almak isteyen Ankara'nın, Batılı güçlerin güvenini sağlamak için, Milli Mücadele'nin 'Bolşevik olduğu' yolundaki kuşkuları gidermek ihtiyacında olduğunu düşünebiliriz. Nitekim, Ethem Bey'in tasfiyesi ile birlikte Türkiye Halk İştirakiyyun Fırkası ve Mustafa Kemal tarafından kurdurulan 'resmi' Komünist Partisi gibi sol oluşum- lar kendini feshederken, bu talimatı dinlemeyen Yeşil Ordu Cemiyeti mensupları İstiklal Mahkemesi tarafından çeşitli cezalara çarptırıldı. Sonuç olarak, düzenli ordunun desteği ile merkezi elinde tutan kesimler, çetecilikle merkezi ele geçirmeye çalışan ve bir bölümü düpedüz 'İttihatçı', bir bölümü ise 'İslamcı-solcu' nitelikteki çevresel güçleri tasfiye etti.7 BUGÜNE BAKMAK... Yukarıda da görüldüğü üzere hem Türkiye topraklarında, hem de Sovyetler'de, İslam'ın kimi değerlerini de söyleminin içerisine katan sosyalist yapılanmalar olmuştur. Türkiye'deki sol nüveler Kemalizm tarafından tasfiye edilmiş ve Türkiye Solu 1960'lara kadar belini doğrulta-mamıştır. Dolayısıyla bugün sosyalizm din ilişkisini tanımlamaya çalışırken Yeşil Ordu tecrübesinden de yararlanmakta fayda var. Kemalizm'in Türkiye siyasal hayatına hediyesi resmi katı laiklik anlayışı belli ölçülerde sola da nüfuz etmiş ve inançlı insanlarla iletişim kanallarının kimi alanlarda kesilmesine yol açmıştır. Bu iletişimsizlikte bin bir etmenle birlikte Soğuk Savaş, yeşil hat projesi ve benzeri dış dinamikler de etkili olmuştur. Marx, "Din halkların afyonudur" demiştir lakin bu sözü söylediği dönem afyonun iki kullanım alanı bulunmaktaydı: uyuşturma amaçlı kullanımı ve bugün de devam eden tedavi amaçlı kullanımı. Marx'in bu meşhur cümlesinin devamında ise şu sözleri yer almaktadır: "Din, kalpsiz dünyanın kalbi, vicdansız dünyanın vicdanıdır." Dolayısıyla bu vicdana kulak vermek ve onu sol bir gözle yorumlamaya çalışmak, inançlı insanlarla iletişim kurabilmek açısından elzemdir. Bir sosyalist, Tanrı'ya pek tabii inanmayabilir, lakin kültüre ve dolayısıyla dine hâkim olması, en azından saygı duyması ve de en önemlisi o alanı da bir mücadele alanı olarak görüp kapitalistlere bırakmaması, onların elinden alması gerekmektedir. Önermeye çalıştığım solun, siyasal İslam örgütleriyle taktiksel ittifaklar yapması değil. Kastım dindar insanlarla (ki inançlı bir Alevi de, Sünni de, Ermeni de olabilir) iletişim kurarken onun sahip olduğu kültürü bilen ve onu hor görmeyen, önemseyen bir bakış açısının geliştirilmesi ve bu vasıta ile toplumda kurulu olan "dindar insan sağcı olur, dinsizler solcu" dogmasının kırılması. Bu dogmayı kırarken de, içinde dayanışmayı, eşitliği ve özgürlüğü barındıran sosyalist bir alternatif kültürün o insanlarla birlikte ilmek ilmek örülmesi, inşası... Son cümlemi, Ahmet Hakan'ın bir röportajından alıntılamak istiyorum: Bu, biraz İslamcılık solculuktur anlamı da taşır mı? Bence İslam dini, sağdan çok sola yalandır. Eğer ille de sağ ve sol kavramlarını kullanmamız gerekirse, İslam'ın ben sola daha yakın olduğunu düşünüyorum.8 Dipnotlar: * Fukara-i Kasibe: proleter (ilk kez Azerbaycan'da kullanılmştır), Yeşil Ordu yayın organı Yeni Dünya'nın sloganı. 1 Çalışma, kitabın 74-88 sayfaları arasında bulunan Yeşil Ordu başlığının bir özeti olarak düşünülebilinir. 2 Tuncay Mete, Türkiye'de Sol Akımlar (1908-1925), Bilgi Yayınları, 1967, içinde H.E. Adıvar, Türkün Ateşle İmtihanı, s.134 3 Tokat mebusu Nazım'ın 1921 Nisan Mayıs aylarında Ankara İstiklal Mahkemesi'ndeki ifadesinden: "Yeşil Ordu Merkez-i Umumisi hepsi mebus-ve üçü vekil- olan 12 kişiden meydana gelmektedir. a.g.e. s:77 4 a.g.e 78 5 a.g.e. s. 81 6 a.g.e s: 83 7 Ayşe Hür, Mustafa Kemal ve muhalifleri (2), Radikal Gazetesi 8 [Linkleri Sadece Üyelerimiz Görebilir... ] toplum_politika/01349/ EMRAH ALTINDİŞ |
|||||||||||||||
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçları | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Yanıt | Son Mesaj |
| Yeşil Çayın Sağlık Mucizesi | Roj73 | Şifalı Bitkiler | 5 | 17-05-2007 03:37 PM |
| Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin askerî tarihi | Global | Tarih | 4 | 26-02-2007 10:37 AM |
| Yeşil Gözlüm | EVİNDAR | Aşk ve Sevgi | 17 | 24-02-2007 11:41 PM |
| Sağ Gözü Siyah Sol Gözü Yeşil | hmpoo | İlginç Konular | 15 | 16-12-2006 06:39 PM |
| Yeşil, vücudu akort ediyor.. | Ararat | Genel Sağlık | 2 | 15-09-2006 01:30 PM |
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Şuan saat: 11:11 AM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
