Kajîn Jîr

Yasaklı bir dilde kitap yazmak... Belki de yazarlığın, edebiyatın, araştırmanın, entelektüel faaliyetin en netameli konusu. Bilinen ilk eserlerden biri Ehmedê Xanî’nin Mez û Zîn’iydi. Döneminin önemli filozoflarından biri olan Xanî, her şeye rağmen hiç itibar edilmeyen kendi dili Kürtçede yazmıştı eserini. Xanî’nin yolu boş kalmadı fakat... Yasaklı dilin takipçileri hiç de az olmadı. Ogün bugün yazıp durdu Kürt aydınları, edebiyatçılar, araştırmacılar, entelektüeller.

En sonunda da tarihçi ve dilbilimci kimliğiyle tanınan M. Malmisanij, bu emektar insanların çile dolu çabalarıyla yarattıkları eserler üzerine kapsamlı bir araştırma yaptı. Malmisanij’in “Türkiye ve Suriye’de Kürtçe Kitap Yayımcılığının Dünü ve Bugünü” adlı kitabı, Vate Yayınları’ndan çıktı. M. Malmisanij’ın hazırladığı kitap, Kürtçe kitap yayımcılığı konusundaki ince ayrıntıları sunuyor okurlara.

Tarih çalışmalarıyla ve Zazaki dilinde yazdığı eserlerle tanınan M. Malmîsanij yeni kitabında Türkiye ve Suriye Kürtlerinin şimdiye kadar çıkardığı Kürtçe kitapları konu ediniyor. Malmisanij, Kürtçe kitap yayımcılığı konusunda da önemli notlar, veriler ve bilgiler aktarıyor.

Malmisanij’nin çalışmasında, Osmanlı’dan günümüze Kürtçe yayıncılık, Türkiye Cumhuriyeti dönemindeki değişik on yılların durumu ve daha birçok ince ayrıntı yer alıyor. Yasaklı dil Kürtçeyi okuma, yazma, hatta kimi dönemlerde konuşmanın da yasak olduğu süreçler, Kürt yayımcılığının olmadığı, cılız ve sessiz olduğu dönemler, 1990’lardaki kalkışma ve 2000’lerde Kürtçe kitaplardaki nitel ve nicel artışlar, işte bütün bu tarihsel dönemeçler kitapta detaylı bir şekilde ele alıyor.

OSMANLIDAN BUGÜNE 654 KÜRTÇE KİTAP

Çalışmasında Türkiye ve Suriye’deki Kürtçe kitap yayımının durumunu aydınlatmaya çalıştığını belirten yazar Malmisanij, araştırmasında Osmanlı döneminden başlamak üzere 2006 yılına kadar Kürtçe Kitap yayımcılığını araştırmış. Çalışmanın ortaya çıkardığı verilere göre Osmanlı’dan bugüne kadar yayımlanan kitap sayısı 654 olarak kaydediliyor. Buna göre Türkiye Cumhuriyeti döneminde yayımlanan toplam kitap sayısı 350 civarında.

Tabi ki araştırmada, 3 Mart 1924’te Türkiye’de Kürtçe yayınların yasaklandığı, yasak dilde yazmanın zorluklarına da dikkat çekiliyor. Ayrıca yazar Malmisanij, yasaklı bir dilde yazmanın nedenlerini de araştırıyor. Yazarın görüştüğü Kürt yazarlardan birçoğu, “Kürtçe yazmanın bir yurtseverlik görevi olduğunu” ileri sürüyor.

“1844 yılında ilk defa İstanbul’da bir Kürtçe kitap basıldı. Aslında ünlü mistik Mewlana Xalidê Neqşîbendî’nin bu kitabının tümü Kürtçe değildi, Arapça ve Farsça manzumelerle birlikte birkaç Kürtçe manzume de içeriyordu.” Bize bu bilgileri aktaran yazar Malmisanij, Türkiye Cumhuriyeti döneminden de ilginç anekdotlar sunuyor: “1923’ten 1965 yılına kadar sadece iki Kürtçe dini kitap yayımlandı. 1923-1980 döneminde toplam 20 Kürtçe kitap yayımlandı. 1980-90 arası hiç Kürtçe kitap yayımlanmadı. 1990-99 arası ise 212 Kürtçe kitap yayımlandı.”

18’İNDE KENDİ DİLİNE HAKİM OLMUŞ YAZARLAR

Kitap, Kürtçe kitaplar kadar, Kürt yazarlarının durumunu da gözler önüne seriyor. Kürt yazarların Kürtçe eğitim almadıklarını, Kürtçeyi kendi çabalarıyla öğrendiklerini dile getiren Malmisanij, görüştüğü 37 yazardan 20’sinin Kürtçe yazmayı 18 yaşından sonra öğrendiklerini not etmiş. Aynı zamanda istisnalar dışında Kürt yazarların telif almadıklarını da kaydediyor yazar. Ve kitaptan ilginç bir not daha; “Hiç bir Kürt yazarı kendi kitaplarından geçimini sağlamıyor.”

Kürt yazarların önemli bir bölümünün Mardin ve Diyarbakır’lı olduğunu dile getiren yazar Malmisanij, yazarlar içinde de en çok öğretmen ve mellelerin olduğunu yazmış.

Malmisanij 12 yayınevinin Kürtçe kitap yayımladığını kaydediyor ancak yeni açılan yayınevleriyle birlikte bu sayı şimdilerde 15’i aşıyor. Türkiye’de kütüphanelerde Kürtçe kitapların bulunmadığını da dile getiren M. Malmisanij, İsveç’in Stockholm kentinde 1997 yılında açılan Kürt Kütüphanesi’nde 27 Mart 2006 tarihine kadar 3242 Kürtçe kitap ve çok sayıda süreli yayın ile müzik bandı ve CD bulunduğunu da aktarıyor okurlara. “Türkiye ve Suriye’de Kürtçe Kitap Yayımcılığının Dünü ve Bugünü” adlı kitaptaki en ilginç notlardan biri de “Hiçbir yayınevinin web sayfası olmaması.”

Yazar Malmisanij, Kürtçe kitaplar hakkında, yazar, redaktör, sayfa tasarımcısı ve kapak hazırlayandan telif haklarına kadar birçok noktanın aydınlandığı kitabın en sonuna da Kürtçe kitap ve yayımcılığın gelişimi için önerilerde bulunuyor.

Cemil Oğuz

__________________

| Üye İmzalarını Görmek İçin Buraya Tıklayarak Kayıt Olabilirsiniz. |

MÊVAN

__________________