Pêşengên zimanê Kurdî û lîsteya pêşengên zimanê Kurdî yê nivîskî (200-1900)

**JuSTiN__TiMM** · 05-01-2008, 02:11 AM

Wek hemû zimanên dewlemend û şareza zimanê kurdî jî ji kurahîya mejûyê peyda bûye û bi bingeh û basûtê xwe ya bihêz xwe gihandîye roja me ya îroyîn.Kurd xwedî zimanekî ê ku ji malbata Hînd-Ewrûpa tê ku navê wî Kurdî ye ye.Zimanê Kurdî niha li başurê Kurdistanê zimanê perwerdeyêye lewma xetera ku ser Kurdî hebû ji holê rabuye.Lê bakurê Kurdistanê rewş berevajî vê yekê ye.Ehmedê Xanî 400 sal berê şaş dima ku çima dewletekê serbixwe a Kurdan tuneye.Lê piştî 400 salî rewş li bakurê Kurdistan hin xirabtire.Berê medreseyên Kurdî hebû niha ev jî nîne.Kes bi Kurdî qisenake,naxwîne pereya cixareyekê jî nadin bo kovarekê Kurdî.Ger bi zimanekî perwerdehî tune be ev zimên li dawîya dawî ji holê radibe.Yek ji kevintirîn zimanên di nav cihanê de Zimanê Kurdîye.Ji ber ku dewletekî Kurdî tunebuye lewma zimanê Kurdî di nav vê sedsala dawî de nikarî buye xwe pêşbixe..Her wiha gelê Kurd zêde xwedî derneketîye zimanê xwe.

Lê dîsa jî Kurdî li Kurdistana Azad zimanê perwerdeyêye,bi sedan kovar,rojname derdikevin,bi sedan malperên Kurdî heye,bi dehan radyo û TV heye,her sal hindik be jî sedan pirtûkên Kurdî têne çap kirin.Çand û hunera Kurdî jî -muzîk,sinema,şano û hwd.- her roj ber bi dewlemend buyîne ve diçe û zimanê Kurdî jî pêş dikeve.Divê zimanê Kurdî di nav zimanên cihanê de cihê xwe layiqê bigre ango bikeve nav zimanên pêşîn 30an.Bo vê yekê jî divê zimanê Kurdî zimanê zanistî,aborî û teknolojî be.Divê zankoyên Kurdistanê di her astê de Kurdî bikarbînin.Divê Kurdî di programên kompîturê de jî were bikaranîn û di zanistê de jî-tıp,metametîk hwd.- pêşbikeve.Divê medyaya Kurdî jî pêş bikeve û bi dehan tv û hwd. werin damezirandin.

Zimanê ku zimanê 40-45 mîlyon mirovê be û tenê 4 televîzyonên satalaytî hebe.Bi vî avahî zimanê Kurdî nikare pêş bikeve û xwe bixwe nav zimanên serdest.Welatek wekî tirkîye de ji 1000 zêdetir TV heye û rewşa zimanê Tirkî berbiçave.Gerek gelê Kurdistan hin zêdetir xwedî li zimanê xwe derkeve û wî pêş bixe.Kêşeya zaravayan jî di nava demê de çareser dibe.Belam bo wan tiştan hewceye ku zimanê Kurdî him li Kurdistan Azad him li hemû Kurdistan bibe zimanê perwedeyê û ziamê zanist,teknolojî û bazirganîye.Zimanê ku,zimanê 40-45 mîlyon mirovan be û li bakurê Kurdistanê girseyekê mezin zarokên xwe hînê Kurdî nekin.Zimanê ku,zimanê 40-45 mîlyon mirovan be elfebeyek yekgirtî yê vî zimanê nebe.Ev jî kambaxîya me ya Kurdane.

Revîngîya zimanê gelê Kurd hezaran sal B.Z bi zimanê Avesta destpêkirîye, bi pehlewîya eşkanî berdewam kirîye û bi Kurdî buye zimanê serdest a Kurdistan.Zimanê Kurdî bi girêdayî rewşa sîyasî ya Kurdistan pêşketîye yan jî di cihê xwe de maye.Lê bi hezaran sale bi nivîskî û devkî buye zimanê gelê Kurd û her li ser pîyan maye.Di wan konaxan de rola herî girîng navên ku wêjeya klasîk a kurdî dane destpêkirine.Ango bi gotineke din pêşengên dîrokî yê zimanê Kurdî ne.Di vê nivîsê de emê ji dema destpêkirina wêjeya Kurdîya klasîka nivîskî heta sedsala 20an navên ku pêşketina zimanê Kurdî û edebîyata Kurdî de rolekî dîrokî leystine bidin.Bi sedsala 20 an serdema wêjeya Kurdî hêdî hêdî tê girtin.Zimanê Kurdî jî dikeve konaxake nû.Rewşa civakîya Kurdistan tê guherîn.Piştî sedsala 20an dewra hêdî hêdî edebiyata Nûjen a Kurdî despêdike.Ango dewra FAIQ BÊKES,QEDRÎ CAN,DILDAR,OSMAN SEBRÎ,MIDHAT ELÎ BEDIRXAN,CELALED BEDIRXAN,KAMURAN BEDIRXAN,NUREDDÎN ZAZA,EREBÊ ŞEMO,ELADDÎN SECCADÎ,HESENÊ QIZILCÎ,HÊMÎN MUKRÎYANÎ,CEGERXWÎN Û HWD... an destêdike.Ango edî pêşengîyek bo zimanê Kurdî diqade û geşedan û pêşketin bo Kurdî destpÊdike. Ên ku dibêjin "Kurdî nebûye zimaneke nivîskî" bila bala xwe bidine vê listeyê.Şairên ku di listeyê de hatiye rêzkirin,piranî demê mirektiyên kurd de jiyane.Em wêjeya xwe ya klasîk hebûna mirêktiyên Kurd re deyndarin.

Ger dewletekî serbixwe hebûya şairên me hin zêdetir buya.Her wiha pirtukxaneyên Kurdî gelek caran rastî talana ereban re rûbirû maye ji ber vê yekê jî gelek berhemên kurdî negihiştîye roja îroyîn.Wekî mînak ger erşîv û pitûkxaneyên mîrên Bedlisî li ber destê Kurdan bûna niha gelek berhemên Kurdî destê Kurdan de hebûna.Lê demên mirêktiyan de jî hin şairên kurdan zimanê erebî ji bi karanîne.Serdestîya Erebî ji ber bandora Îslamîyetê dertê.Ne tenê Kurdistanê her wiha di nava tirk û farisan de jî erebî zimanê fermî an jî nîv fermî bû.Bi şêweya listeyê -bi kurtayî- emê navên pêşengên zimanê Kurdî û salên buyîn û mirinên wan destnîşan bikin.Piranîya tarixa bûyîn û mirinên pêşengên zimanê Kurdî mixabin bi duristî nayê zanîn.Ji hinek wan jî tenê navên an tê zanîn.

LISTEYA PÊŞENGÊN ZIMANÊ KURDÎ YÊ NIVISKÎ(200-1900)

-Heta destpêka Wejeya Nûjen a Kurdî-

MANÎ (216-276): Navê berhema wî ya bi navûdeng ARJANGe.Kevintirîn berhema bi Kurdîye ku haya me jê heye.Berhama Manî wekî zanînnameyeke.Di dema MEDYA de jiyaye.Berhem bi Kurdîya MEDAN(Medî jî ji proto-Kurdîye) hatîye nivîsandin.Manî hunermend û ramangêrek mezin bû.Mani oleke nû nêzî Zerdûştîyê afirandibû.Lê ji Zerdûştîye cewaztir bû.Dokrîna Manî hemû rojhilat nêzik û Ewrupayê belav bûye.Her wiha berhemkî dinê Manî heye ku ev jî ŞAHPUKAN e.

ANU ŞIRVAN-NUŞÎRVAN- (400?..) : Tê rivayet kirin ku di sedsala 5an de kesekî bi navêANU ŞIRVAN an jî bi navê kî din”ŞEYTANÊ BEXDAYE” jiyaye.Bi Kurdî şiîr nivîsandîye.

HELBESTEKÎ KURDÎ LI SER PERÇEYEKÎ ÇERMÊ HATIYE NIVÎSANDIN (600?..) : Berhemekî din jî di serdema navînde hatiye li pênûsê xistin helbestekî Kurdîye ku ser perçeyekî çermê de hatiye ditin.Ev helbest di sedsala 7an de hatîye nivîsandin.Kurdîya ku hatiye bikaranîn Kurdîya navîne.Ji alîye naverok û hêza vêgotinê de ev şiîr bêhempaye.

BASSAMÎ KURDÎ (800) : Bassam-i Kurdî di sessala 9an de jiyaye.helbestên xwe bi zaravaya Kurdî ya Goranî nivîsîye.

BEHLÛLÊ MAHÎ(800?..) : Li gorî agahîyan Behlulê Mahî ji Hemedanîye.Yek ji wan wêjevanan,yekemîn wêjewanê kurd e.

PÎR ŞARÎAR(900?..) : Pir Şariar di sedsala 10an de jiyaye.Çarînên wî ji alîye gel ve pir hatiye hez kirin.Ji ber vê hezkirinê çarînên Pir Şariar di nava gel de heta rojame ya îroyîn wekî gotinên bavûkalan gihîştîye.

GILANÎ(900?..) : Gilanî şagirtê Pir Şariar e.Wekî duyemîn Pir Şariar jî tê naskirin.

BABA QEYSERÊ HEWRAMÎ,BABA SIRINCÊ KELATÎ,BABA GERÇEKÊ HEWRAMÎ (942-1006) : Ev 3 nav di dema dugela Henewiye de jiyane.Di vê serdemê de gelek wêjevanên din jî derketine.

DAYÊ TEWRÊZA HEWRAMÎ(950?) : Yekemîn jina kurde ku xwe nav wêjevanên kurd de cih girtîye.

FATME XANIM,CELALE XANIM,ŞAXWEŞÎN (923-1055) : Dema dewleta Deylemî de jiyane.

BABA TAHÎRÊ URYAN-HEMEDANÎ- (938-1010) : Baba Tahirê Uryan an jî Hemedanî di dawîya sedsala 10an de jiyaye.Berhemêkî wî ye bi navê DUBEYTÎ heye.Ev berhem bi zaravaya Kurdî ya Lorî hatiye nivîsandin.Farsan Baba Tahirê Uryan wekî destpêka wêjeya Îranî dixwazin nîşan bidin.Li gorî angaşta wan Lorî ne lehçeyekî Kurdîye,lehçeyekî Farsîye.Di rojameya îro de ev ozan di nav gelê Kurd de bi hormeteke mezin tê bî anîn.1(*)

XATÛ MEYZERD,DAYE XEZAN,BABA BUZURGÎ,QAZÎ NEBÎ,EHMEDÊ CAF,KAKE RIDA (990-1117) : Di dema dugelê Ayarî jiyane.Vê dugel girîngî dida çand û hunera Kurdî.

ALÎ TEREMOKÎ (1000-1056) : Alî Teremokî li gundê Termak hatiyê dinê.Berhemên xwe bi zaravaya Kurmancî li pênûsê xistîye.Termekî yekemîn kese ku di derbarê rêzimanê Kurdî de berhemek nivîsandîye.Ango yekem zanyarê rêzimanê Kurdîye.Berhema wî di Akademîya Zanistîya Rusyayê de tê parastin.

IBN WEHŞÎYE (1000) :Kevintirîn pexşana Kurdî ku tê zanîn nivîsîye.Navê pirtuka wî "Pirtuka Derxistina Avê" ye.

ELÎ HERRÎRÎ (1010-1077) : Eli Herrirî li Hewlêrê ji dayik bûye.Pirtûkekî wî ya helbestê heye.Zaravaya Kurmancî bi kar anîye.Di wêjeya serdema-navî aKurdî de cihêkî pir mezin digre.

ŞÊX ADÎ (1073-1162?) : Di Hekkarî de dugela êzîdî avakirîye.Şexsiyeta sereke ya êzîdîyan e.2 berhemên Kurdî a Şêx Adî heye.Yek CILWE ye,ya din MISFEHA REŞe.Şêx Adî wek pêxamberê ÊZÎDÎYAN TÊ PEJİRANDİN.Felsefa û nêrîna wî dişibe Zerdûştîyê.MISFEHA REŞ ku bi Kurdî hatiye nivîsandin bo Êzîdîyan pirtûka pîroz e.Hemû duayên wan bi Kurdîye.MISFEHA REŞ piştî pirtuka IBN WEHŞÎYE kevintir pexşana kurdîye.

NÎZAMÎ GANJEVÎ (1176) : Nizamî ji nav ozanên vê serdemê kesekî herî bi navûdenge.Nizamî Azebaycana îro de -ku berê perçeyekî Kurdistanê bû- hatiye dinê.% berhemên wî heye.Berhemê wî ya herî navdar “Leyla û Mecnûn” e.Him Fars him jî Tirkan Nizamî wekî xwemalê edebîyatên xwe nîşan didin.Lê ev nêrîn şaşe.Nizamî di helbestên xwe de bi eşkere Kurd buna xwe tîne ziman.

MUHAMMED IBN ADEM ( M. 1205) : Yekemîn serhildana çandî,nivîskîya Kurdî dijî desthilatîya erebî MUHAMMED IBN ADEM pêk anîye.İbn Adem vê demê de bo hîn bunê Farsî digere,li rojhilatê Kurdistanê îroyîn de kesek nabîne ku ji wî re alikarî bide.Ev yek jî nîşan dide ku zimanê Kurdî vê demê de çikas zindîye.

MEWLANA XALID (M. 1242) : Ji Silêmanîye.Li şamê çûye rehmetê.Hin qasîdeyên wî bi Kurdî û Farisîye.

ŞÊX ÎSA BERZENCÎ (1353) : Li bajarê Sine jiyaye.Bi Kurdî perwede ditîye.Helbestên wî heye.

PÊRÎŞAN DÎNAWARÎ(1395..): Bi goranî heweramnî/laki

MELAYÊ CIZIRÎ (Sedsala 12an An jî 1407-1481?) : Di derbarê buyîn û mirina Melayê Cizirî de dîtinên cewaz heye.Li gor Mele Mehmudê Bayazîdî Melayê Cizirî di slal 1145an hatiyê dinê.Lê em dîroka ku Eladîn Sencarî dide bingeh digirin.Li Cizîrî ji dayik bûye.Di vê konaxê de dibistanekî Kurdîya herî girîng avakirîye.HelbestênMelayê Cizirî gelekî navdar bûn.Di medreseyan de wekî ders dihate xwendin.Di wêjeya Kurdî ya klasîk de bandora Melayê Cizirî zor zêdeye.Bandora berhemên wî ser edebîya Kurdî heta sedsala 20an jî berdewam kirîye.2(*)

FEQIYÊ TEYRAN (1302-1375? An jî 1590-1660) : Di derbarê buyîn û mirina Feqîyê Teyran jî alozîyek heye.Li gorî .J.Kurdo ev di navbera salên 1302-1375 de jiyaye.Hin çavkanîyên din jî diroka 1564-1562 didin.Lê tê zanîn ku Feqîyê Teyran piştî Melayê Cizirî hatîye dinê. Di nava gel de tê bawr kirin ku Feqîyê Teyran bi teyran re dikarîbû qisebikira.Şagirtê Melayê Cizirî ye. Feqîyê Teyran bo folklora Kurdî bûye çavkanîyek berfireh.3(*).Bi zaravaya Kurmancî.

MELLA PARÊŞAN (1398) :Bi zaravaya Hewrmanî

SELİM SALMAN: Destana evînê Yusiv û Zileyha nivîsandiye.

MELAYÊ BATÊ(1414-1490?) : Cihê Melayê Batê jî di wêjeya Kurdî de gelekî bilinde.Berhemên ku Melayê Batê di nava gelê Kurd de navdar kirîye MEWLUDa wî ya Kurdî û destana ZEMBÎLFIROŞe.Mewluda wî di nava gel de demekê direj hate xwendin. 4(*)

NÊRGÎZ XANIM,SEMAN XANIM,WELEDXANÊ GORAN,ŞÊX ŞEHABÊ SOREBERDÎ,MELE EBÛBEKRÊ MUSENNÎF (Dema dugela Erdelan 1220-1800) : Dema dugela Erdelan de jiyane.Mîrên erdelanî gelek ji wêje û zanistê hez dikirin.Ji ber vê yekê vê demê de wêjeya Kurdî gelek pêş çuye.

ŞÊX REMEZAN(1500?) : Li Cizirê jiyaye.Hin helbestên wî gihîştîye destê me.

ŞEREFXANê BIDLISÎ (1580) : Yekem pirtukê derbarê dîroka Kurdistan de nivîsîye.Navê berhama wî ŞEREFNAMEye.Ji ber ku berhama wî ne bi Kurdî ye eem derbarê wî de agahîyên zêdetir nadin.Lê divê xwendevan derbarê wî de xwedî zanyarî be.ŞEREFNAME de gelek navên ji edebîya klasîk a kurdî derbas dibe.5(*)

SELÎMÎ SILÊMAN(1586) : Li bajarê Hîzanê jîyaye,şair û dengbêj bû.Berhemên wî negiştîye roja me ya îroyîn.Lê tê zanîn ku destanek bi navê ÛSIV Û ZELIXA nivîsîye.Bi zaravaya Kurmancî

RIZA XAN(1570-1640):

ALÎ TIRMAXÎ (1600) :Rêzimanê Erebî,bi Kurdî nivisîye.

MUHAMMED KANDULAYÎ(Derdora 1600an): Bi goranî heweramnî/laki

IBN-UL HAC (1640):Navê berhemê vî "Mehdîname" ye.Bi qasê ku tê zanîn hin berhemê wî yên dinê Kurdî jî hebûye lê negihiştîye arşîva Kurdî.

EHMEDÊ XANÎ (1651-1707) : Ehmedê Xanî stêrkekî herî geş geş e di esmana wêjeya Kurdî de.Li bazîdê hatiyê dinê.Ehmedê Xanî ji ber destena xwe ya neteweyî MEM Û ZÎN nava gelê Kurd de pirr qedirbilinde.Gelê Kurd bo peyitandinên wî yên li ser civaka Kurd,çareserkirina kêşeya kurd ya sîyasî,civakî,aborî rûmeteka pir mezin dide wî.Ehmedê Xanî li gorî şertên demê xwe welatparêzekî pirr mezin bû.Berhemekî yê din ya Ehmedê Xanî ferhenga Kurdî-erebî NÛBARe ku bi şêwazekî balkeş hatiye nivîsandin.Vê konaxê de belkî 2-3 Ehmedê Xanî yên din jî hebûya Kurdistan serxwebûna xwe bi dest bixistaba.Xeterên ku Ehmedê Xanî berîya 400 sal destnîşan dikir niha bi taybetî li Kurdistan Bakur bihin girantir pêk hat.Banga Ehmedê Xanî ku 400 sal berê bo xwedî derketina çand,ziman bi giştî xwedî derketina Kurdistana xoşewist kiribû ne vê demê de ne jî îro gelê Kurd xwe kerr kir û nebihîst.Em dikarin bêjin ku Ehmedê Xanî heman katê de ramyarekî mezin a Kurdan bû.MEM Û ZÎN îro jî li hemû Kurdistanê pirr navdare,filmêwî hatiye kişandin,wekî pirtuk hatiye weşandin,şanoya wî hatiye lîstin,opreayê wî hatiye çêkirin.Berhama xwe de Ehmedê Xanî rewşa Kurdistan bi giştî tîne berçavan.6(*)

MISTEFA BESERANÎ(1641-1702):Bi zaravaya Hewremanî.

ŞEREFXAN (1689) :Li Hekkarî ji dayik bûye.Gelek şiîr û tiştên edebî bi kurdî nivîsye.

ÎSMAILÊ BAYEZÎDÎ(XAMIL)(1660) : Bi navê GULÎZAR ferhengekê bi kurdî,erebî û farisi amade kirîye.Gelek helbest û beytên bi Kurdî jî nivîsîye.

SIYAH PUŞ (?..) : Helbestên Kurdî nivîsîye. Zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.Xwedî bîr û ramanên neteweyî bû.

AXAYOK-AXAYÊ BÊDARÊ(?..) : Hin dûrikên Axayok bi dest ketine.

MIHEMED QULÎ KONDALAYÎ(Dawîya Sesdala 17an):Bi zaravaya Hewremanî.

MEKÎ(?..) : Navê wî tenê di şiîrên Siyah Puş de derbas dibe.Ji xeynî navê wî zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

ŞÊXÊ BABEŞÎR(?..) : Navê wî tenê di kovara Hawarê de derbas dibe.Zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

MARUF EL NUDHÎ(?..) : Ferhenga Erebî-Kurdî amade kirîye.Navê berhema xwe kir “el ahmediye” ji ber ku navê bavê wî Ehmd bû.Ji tarîkata Kadirîye.

MELE YAHYAYÊ MIZÛRÎ(?..) : Bi qasê ku tê zanîn ji Duhokê ye.Zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

MELE XELÎLÊ SÊRTÎ(?..) : Ji xeynî navê wî zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.
AXAYÊ BÊDARÎ: tu eserên vî şahirî neheatîyê dîtin.
MELA ÛNISÊ ERQETÎNÎ - Vî melayî daye pey Elî Teremaxî û kitebên tesrîf, zirûf û terkîbê bi zmanê kurdancî nivîsandine.
MELAYÊ ERWASÊ - Melayê Erwasê kitêbeke piçuk nivîsandiye. Kitêba wî li ser nexweşî û dermanên wan e. Mela tê de qala nexweşiyan dike û dermanê her nexweşiyê û çêkirina dermanên jî dibêje.
ŞÊX EVDILQADIRÊ GÊLANÎ(?..) : Bi qasê ku tê zanîn ji Mêrdînê ye.Zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

ŞEYHUL-ÎSLAM EBUS’SUUD (?..) : Ji xeynî navê wî zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

GANCÎ (1600?..) : Li Bedlêsê jiyaye..Li gor agahîyên ku Evliya Çelebî dide gelek beryemên Kurdî a Gancî hebûye.

MUHAMMED ZENGANA GAMNAKÎ KERKÛKÎ(Destpêka sedsala 18): Bi goranî heweramnî/laki

HANA QUBADÎ (1700-1759) : Bi goranî heweramnî/laki

SERHANG ELMAS(Derdora 1700an): Bi goranî heweramnî/laki

MÎRZA ŞAFÎ DÎNAWARÎ (Derdora 1700an): Bi goranî heweramnî/laki

IBN-UL HAC(1700?..) : Berhemêkî wî ya bi navê “mehdîname” heye.

MELAYÊ JABA(1700?..) : Pirtuka wî di sala 1860î de ji alîye kurdnasekî Rûsî hatiye çap kirin.Bi kurdî helbestên wî hene.

XANEY QÛBADÎ(1700-1759): Bi zaravaya Hewremanî.

WELÎ DÎWANE(1747-1798): Bi zaravaya Hewremanî.

MURAD XAN(1737-1785) : Muradxan li bajarê Bayazidê ji dayika xwe bûye.Murad Xan gelek helbest û Xezelên bi Kurdî nivîsîye.

XARIS BIDLISÎ (1758) : Xaris Bedlisî li Bedlisê hatiyê dinê.Derbarê berhemên wî agahîyênzêde nîne.Zaravaya Hewremanî bikaranîye.

WEDAYÎ (1790-1850) : Cihê buyîna wî nayê zanîn.Wedayî helbestên bi Kurdî û Farisî nivîsye.Çîrokên Kurdî jî nivîsîye.Berhemên wî ji ber sdemek ne dîyar di nava gel de belav nebûye û di medreseyan de nehatiye xwendin. Xwedî bîr û ramanên neteweyî bû.

MÎRZA ŞAFÎ KÛLYAYÎ(1763): Bi zaravaya Hewremanî.

EHMED BEG KUMASÎ(1796-1889): Bi goranî heweramnî/laki

SAYDA HEWRAMÎ(1784-1852):Bi goranî heweramnî/laki

MACIN(?..) : Ji xeynî navê wî zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

BEKIR BEGÊ ERZÎ (?..) : Ji xeynî navê wî zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

MENSURÊ GIRGAŞÎ (?..) : Ji xeynî navê wî zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

MÎNA (?..) : Ji xeynî navê wî zêdetir zanyarî derbarê wî de tuneye.

EHMED BEGÊ ZENGENE (?..) : Di dema dugelê Baban de jiyaye.

MELE MUHAMEDÊ QUTUB (1750?.) : Bi Kurdî pexşanan nivîsîye.

ZIYADDIN MEVLANA XALID EL ŞAHRIZORÎ (1779) : Navê berhemê vî "Akidenameyî Kurdî" ye.Ev kes sofîyek bû û bi qasê ku tê zanîn bi Kurdî pexşanên wî jî heye.

MELE XALIDÊ SÊRTÎ(1835): Bi zaravaya Kurmancî.

MESTURA MEH-ŞEREF XATÛN QADIRÎ ZEND(1805-1851): Bi goranî heweramnî/laki.Jin

PERTEW BEGÊ HEKKARÎYÊ (Derdora 1800) : Ji xeynî çend helbestên wî berhemên wî negihîştîye roja me ya îro.

ŞÊX NUREDÎNÊ BRIFKANÎ (Derdora 1800) : Çîroka wî ya bi navê Siltan Ebubekirê Şiblî heye.

EVDIREHMANÊ AXTEPÎ(Derdora 1800) : Pirtukekê wî bi navê REWZEL NEÎM heye.

ABDURRAHMAN PAŞA (Derdora 1800) : Di dema dugelê Baban de jiyaye.

NALÎ (1800-1856) : Di dema dugelê Baban de jiyaye.Listenbolê perwede buye.Gelek berhemên wî ên bi Kurdî heye.

SALIM (Derdora 1800) : Di dema dugelê Baban de jiyaye.

KURDÎ- MISTEFA BEGÊ SAHIBKARAN(Derdora 1800) : Di dema dugelê Baban de jiyaye.

EHMED BEGÊ KOMASÎ(1793-1876): Bi zaravaya Hewremanî.

MISTEFA KURDÎ (1809-1866):Yekemîn kese ku bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr). berhem afirandinîye.Zaravaya soranî encax vê demê de berhem daye.

SEYDAYÊ HEWRAMÎ(1784-1852): Bi zaravaya Hewremanî.

EHMEDÎ KOR(1856): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

ABDULRAHMAN SALIM(1800-1866): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

MELAYÊ ERWASÊ (Derdora 1800) : Pirtûkek kurdî ser nexweşî û dermanên wan nivîsîye.

MELAY CEBARÎ (1806-1876): Bi zaravaya Hewremanî.

ABDULRAHÎM MEWLEWÎ(1806-1882): Bi zaravaya Hewremanî.

WASMAN H.ÎSMAÎL:1796-1889): Bi zaravaya Hewremanî.

PIRTÛKEKE HESABÎ (Derdora 1850) : Di vê pitukê de beytên wek “Neh caran ney bi xwe hesap ke biltemam,Heştêûyek in,tu bi zan ya ez xulam,Heştê caran çar çendin eya şîrînbira...” heye.Nivîskara wî ne diyar e.

HECI QADIRÊ KOYÎ(1817-1897) : Kesayetîyeke pirr mezine.Li stenbolê perwede bûye.Dîwaneke wî bi qasê 800 rûpel heye.Di wejêye Kurdî de cihê wî gelek girînge.Hecî Qadirê Koyê li ser şopa ehmedê Xanî çû.Hacî li stenbolê çû koça xwe ya dawî.

ŞÊX RIZA TALABANÎ (Derdora 1850) :

PIRÊMERD :

SEDAT(1837-1906): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

MELE MARIFÎ KOKEYÎ(130-1904): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

MIHEMED MEHWÎ SALIH HERÎQ(1952-1907): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

ABDULLA EDEB(1859-1912): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

ABDULREHÎM WEFAYÎ(1844-1914): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

TAHIR BEG CAF(1875-1917): Bi zaravaya soranî(kurmancîya jêr).

M.NUR ELÎ KONDOLAYÎ(Sedsala 19an): Bi zaravaya Hewremanî.

MIHEMMED WELÎ KIRMANŞAHÎ: (Sedsala 19an): Bi zaravaya Hewremanî.

MIHEMED EMÎN SAY’UL(Sedsala 19an): Bi zaravaya Hewremanî.

MELE EHMEDÊ XASÎ(1866-1951) : Bi zaravaya Zazakî Mewlida wî heye.

OSMAN EFENDİ (Derdora 1850) : Li Siwergê jiyaye.Bi zaravaya Zazakî Mewlida wî heye.

SEY QAJİ(1871-1936) : Berhemên xwe bi zaravaya zazakî nivîsîye.

MELE MAHMUDÊ BAYAZÎDÎ (1799-1867) : Mele Mahmudê Bayazîdî bi lêkolînerekê rûsî Aleksanr Jaba re ser edebÎta Kurdî lêkolînên kûr dike.Nivîsekî amade dike û vê nivîsê de navê heşt şairên Kurd rêz dike.Di vê nivîsê de Elî Herrirî wekî “şairê kurdan ê pêşî” bi nav dike.Xebatên Mele Mahmudê Bayazîdî bo edebîyata Kurdî gelek bi nirx e.Wî pirtûkek Kurdî bi navê ADETÊN KURDAN jî nivîsîye.Her wiha Mele Mahmudê Bayazîdî nivîskara yekem çîroka Kurdîye.Şerefname wergerandîye kurmancî.

Konu Araçları
Yazıcı Çıktısını Göster Sayfayı E-posta ile Yolla
Mod Seç
Düzenli Mod Karışık Moda Geç Konu Moduna Geç

Popüler Konular: Bydigi Forum'un En Popüler Konuları
Sizin İçin Seçtiklerimiz-1: Norton AntiVirus 2008 Panda Antivirus & Firewall 2008 AVG Anti-Virus Free Edition 8.0.100 McAfee VirusScan Enterprise 8.5i Avast! 4 Professional Edition 4.8.1169 Kaspersky Internet Security 7.0.1.325 Anti-Porn 10.4.11.15 BitDefender Internet Security 11.0.9 (2008) Eset Smart Security 3.0.642 Ad-Aware 2008	Sizin İçin Seçtiklerimiz-2: Şeftali Yetiştiriciliği Ekolojik Tarım ve Hayvancılık Süt Verimini Etkileyen Faktörler Dört barajda su bitmek üzere Karbondioksit salımı yüzde 50’den çok artacak VAN (Wan) Tarihi Amed (Diyarbakır) Tarihi İç Anadolu Hakkında Genel Bilgi Kültür ve Turizm Bakanlığı müfettiş yardımcılığı 2008 yılı icra müdür ve yardımcılığı sınav ilanı	Sizin İçin Seçtiklerimiz-3: Siz Hangi Yemeksiniz ? Doğum gününüze göre hangi hayvansınız? Doğum Tarihinize Göre Renginiz! Bebeklerde Gaz Çıkarma Virüs taşıyan keneler dehşet saçıyor Şiddetin genlerle ilişkisi olabilir Karpuz Viagra Etkisi Yapıyor Panasonic Sony'yi tahtından etti! Mehmet Atlı - Wenda 2008 grup seyran - 2008

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Yanıt	Son Mesaj
Zimanê Kurdî	Albatros	Çandi Gişti	4	26-06-2008 05:59 PM
Geşedan û Rewşa Hilberîna bi Zimanê Kurdî	heci	Çandi Gişti	3	05-09-2007 05:26 PM
Kurtedîroka Çîroka Kurdî	PCkopat	Çandi Gişti	4	03-09-2007 09:26 PM
Dîroka Zimanê Kurdî	rojekanu	Dirok	7	02-07-2007 07:05 AM
kurdi	kelagerm	Çandi Gişti	0	30-06-2007 03:29 PM

Pêşengên zimanê Kurdî û lîsteya pêşengên zimanê Kurdî yê nivîskî (200-1900)

Benzer Konular