Sağlık Eğitimi

**SeReN** · 09-10-2008, 10:23 PM

..

Sağlık Nedir ?

“Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi / Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.” Zamanın bütün zenginliklerine ve Osmanlı İmparatorluğunun tahtına sahip olan Kanuni Sultan Süleyman; sağlığın elde edilen tüm nimet ve zenginliklerden daha üstün olduğu çok anlamlı bir biçimde bu şiirle dile getirmiştir.Gerçekten de sağlık mutlu bir hayatın parçasıdır.

Hastalık ve sağlık kavramları kültürlere bağlıdır. Bir yörede,toplumun çoğunda bağırsak paraziti varsa,bu durum hastalıktan sayılmayabilir.Sigara içen biri kişi,öksürüğünü sigaraya bağlayıp gerçek nedeninin bir başka şey olabileceğini dahi düşünmeyebilir.Çocuğu ishal olan bir anne,tüm çocuklar ishal oluyor düşüncesiyle bu durumu hastalıktan saymayabilir.Bir sakatlık olarak bilinen ve kundak yapılan çocuklarda çok görülen doğuştan kalça eklemi çıkığı Navajo yerlilerinde çok yaygın olduğundan hastalık olarak kabul edilmez.

Eskiler bazı köylerde belli bir yaştan sonra trahoma bağlı körlüklerin kaçınılmaz bir durum olduğuna inanıldığını,ancak devletin etkin trahom mücadelesi ile körlüğün kaçınılmaz bir olay olmadığını anladıklarını belirtirler.Ayrıca pek çok kişi hasta veya yakınması olmadığı zaman kendisini sağlıklı kabul eder.

Hastalık ve sağlık kavramları kültüre bağlı olmasına rağmen,insan her yerde insandır ve bu nedenle sağlığının bir evrensel tanımı olmalıdır.Dünya Sağlık Örgütü sağlığı şöyle tanımlanmaktadır:”Sağlık,yalnızca hasta veya sakat olmamak değil bedenen,ruhen ve sosyal yönlerden tam bir iyilik halidir.”Bu tanım artık bütün dünya ülkelerinde kabul edilen bir tanımdır.O halde,kişinin tam sağlıklı olabilmesi için bedenen hasta veya sakat olmaması yetmemektedir.Bu kişinin aynı zamanda ruhen de dengeli olması,sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde olması gerekmektedir.İnsanı diğer canlılardan ayıran özelliklerden biri de sosyal bir varlık oluşudur. Yaşamımızın her anında çevremize ki kişilerle ve olaylarla ilgili ve kaşıklıklı bir etkileşim içinde bulunuruz.Bu olayların sağlığımızı etkilediği bir gerçektir.Öyle ki,toplum hayatının etkileri sonucu oluşan bazı hastalıklar için sosyal hastalıklar deyimi kullanılmaktadır.

Verem hastalığı bunlardan biridir. Bu hastalığın,toplumun ekonomik olarak düşük düzeydeki,yoksul,çok çocuklu,eğitimsiz ve bozuk bir çevrede yaşayan ailelerde daha fazla görüldüğü bilinmektedir.Bir başka deyişle yoksulluk,eğitimsizlik gibi sosyal olgular,verem hastalığının temelinde yatan olaylardır.Aynı şekilde yetersiz beslenmede,gelişme geriliğinde,bulaşıcı hastalıklara yakalanmada, kazaların oluşmasında,hatta doğuştan sakatlıkların ortaya çıkmasında sosyal ve kültürel faktörlerin payı vardır.Özetle sağlık sosyal bir olaydır. aynı zamanda.Bu nedenle,sağlık olaylarından ve sağlıklı olmak için yapılması gereken çabalardan söz ederken;sağlığı etkileyen biyolojik ve fiziksel nedenlerin yanı sıra sosyal olayların da göz önünde bulundurmak zorundayız. İnsanı anlayabilmek,hastalık ve sağlığını değerlendirebilmek için onu çevresi ile bir bütün olarak kavrayabilmek ve insanla çevresi arasındaki etkileşimi anlamak gerekir.İnsanın çevresini incelemeyi kolaylaştırmak için,çevresel etmenleri;biyolojik ,fizik ve sosyal çevre olmak üzere üçe ayırabiliriz.Bu etmenler ve insan sürekli bir etkileşim halindedir.Etkileşim;yalnız insan ve çevresel etkenler arasında değil aynı zamanda bu etkenler arasında da vardır.Bu etkileşme ağı içinde insanı bir bütün olarak görmek gerekir.Bunu bir saatin çeşitli parçalarını ve nasıl işlediğini bilmek,onu bir sakat olarak görmemizi engellemediği gibi insan ve çevresindeki etmenleri ayrı ayrı görüp bilmemiz,bütünü düşünmemiz ve görmemizi engellemediği gibi insan ve çevre- sindeki etmenleri ayrı ayrı görüp bilmemiz,bütünü düşünmemiz ve görmemize engel olmamalıdır.

İlkçağlarda hastalıkların;kötü ruhlar,cinler ve periler veya niyetlerin bakışlarından(nazar) meydana geldiğine inanılırdı.Bilimsel gelişmenin emekleme döneminde olan insanlar;karşılaştıkları sağlık sorunlarını,sihir,muska,mavi boncuk,büyü gibi araç ve uygulamalarla çözmeye çalışıyorlardı.Salgınlar gibi toplumsal felaketlerde tapınaklara doluşur,ayin yapılıyor,büyücülere koşuyorlardı. Ne yazık ki günümüzde de bu gibi ilkel yaklaşımların kalıntıları, eğitim düzeyi düşük kişiler arasında sürüp gidebilmektedir.

Daha sonra bazı temel besin maddelerinin eksikliğinin önemli sağlık sorunlarına yol açtığı anlaşıldı.Daha önce lanetlenmiş gemilerde çıktığı sanılan skorbüt hastalığının,sadece kuru ve konserve veya salamura yiyecek yenilmesinden kaynaklandığı anlaşıldı.Skorbütün C vitamini eksikliğinden meydana gelen bir hastalık olduğu ortaya çıktıktan sonra sorunlar daha kolay çözümlendi. Bunu mikropların bulunuşu izlendi.Bir çok hastalığın sebebi mikroplardı.Daha sonra mikropların neden olduğu hastalıkların büyük çoğundan bağışıkla ma ile korunabilmenin mümkün olduğu ortaya çıktı. Sanayileşme;çevre kirliliği,hava kirliliği ve kimyasal atık sorununu birlikte getirdi.Artık çevre olayları daha geniş anlamda bir sağlık sorunu yaratıyordu. Sorunların çözümü için insanı çevresi ile bir bütün olarak ele almak gerekliydi.

Günümüzde en önemli hastalıkların nadir veya tedavisi güç hastalıklar değil,bir toplumda en çok görülen,en çok sakat bırakan ve en çok öldüren hastalıklar olduğu anlaşılmıştır.Kişi ve toplumların sağlık düzeyini,sosyal ve ekonomik nedenler belirler;bunlar fizik,biyolojik ve diğer çevre faktörleri değil, küçük toplumsal birim olan aileden başlayarak bütün toplumun sorunudur.

Sağlıkla ilgili harcamalar bir masraf değil,insan gücü yatırımıdır.Hastalanan ve ölen kişiler toplum için kayıptır.Toplumların en önemli zenginliği sağlıklı ve iyi yetişmiş insan gücüdür.Sağlık harcamaları bir yatırımdır.Çünkü üretim ve katkı gücü yüksek bir insan gücü yaratmayı amaçlar.

**SeReN** · 09-10-2008, 10:24 PM

Sağlık Eğitimi Nedir ?

Sağlık eğitiminin amacı, bireylere ve dolayısıyla topluma,kendi çaba ve eylemleriyle sağlıklı bir yaşam sürmeleri için yardım etmektir. Bu nedenle, kişilerin yaşam koşullarını iyileştirmeye ilgi duymalarıyla başlayan sağlık eğitimi, onların hem birey hem de bir ailenin ve toplumun üyesi olarak sağlıklarını daha iyiye götürmeleri için gerekli olan sorumluluk duygusunu geliştirmeyi amaçlar. Etkin bir sağlık eğitimi,bireysel ve toplumsal sağlığı olumlu yönde geliştirmek için bilinmesi ve yapılması gerekenleri,benimsenen bilgi, tutum,davranış ve alışkanlıklar haline getirmedir.Her sağlık personeli, her zaman ve her yerde, her fırsattan yararlanarak eğitim yapmalıdır. Eğitimi açıklar ve nedenlerini anlatır.Böylece,kişiye sağlıklı yaşamın temel ilkelerini benimsetir.Ülkemizde sağlık personelinin önemli bir bölümü,sağlık eğitiminin önemini bilinçli bir şekilde algılayamadığı yada nasıl yapılacağını bilemediği için,hizmet uygulamalarında bu hususa gereğince yer vermemektedir. Bu nedenle,bu çok önemli konunun ayrıntılı bir şekilde incelenmesine çalışılmıştır.

Sağlığı sürdürebilmek ve daha iyiye götürebilmek için,çevrenin olumsuz nitelikteki sosyal,ekonomik,biyolojik ve fiziksel etmenlerini ortadan kaldırmak; kişinin direncini artırmak; sağlık kontrolü yada hastalığı için hekime başvurmasını ve hekimin söylediklerini anlayıp uygulamasını sağlamak hususunda yararlanılacak en önemli araçlardan biri eğitimdir.1925 yılında sıtma savaşı başladığı günlerde,köylerin çevresindeki bataklıklarda sivrisinekler ürüyor,sıtmalı hastalar tedavi için kinin almıyor,bileklerine ip bağlayıp üfürükçüye gidiyordu. Ensektisitlerin ve etkili sıtma ilaçlarının bulunmadığı dönemde,sıtma savaşı,bataklıkları kurutmaya ve hastaları kininle tedavi etmeye yönelikti.Adana sıtma enstitüsü Müdürü,1938 yılında haklı bir kıvançla,”biz köylüye sıtmanın ilacının kinin olduğunu ve hasta olunca bize gelip kinin almasını öğrettik” derken,etkin bir sağlık eğitiminin sonucunu bildiriyordu.

Bir başka yörede, köylüler, su birikintilerinde sivrisinek larvası arayan bir sağlık memuruyla “su böceğinden sivrisinek çıkar mı?” diyerek alay ediyorlardı.sağlık memuru köylüleri inandırmak için,birikintilerden aldığı suyu bir bardağa koymuş ve ağzını tülbentle kapadıktan sonra kahveye bırakmış ve köylülere “dikkat edin bu bardağın içi birkaç güne kadar sivrisinekle dolacak” demiştir. Gerçekten de bardak içinde sivrisineklerin varlığını görünce,sağlık memuruna hak veren köylüler,çevredeki su birikintilerini ve bataklıkları kurutma yarışına girmişlerdir.Bu da etkin sağlık eğitimine güzel bir örnektir.

Genel anlamda eğitimin çeşitli aşamaları vardır:

· İlk aşama,iyice anlatmak ve öğretmek

· İkinci aşama,benimsetmek ve inandırmak

· Üçüncü aşama,yapmak ve yaptırmak

· Dördüncü aşama,yinelettirerek alışkanlık kazandırılmasını sağlamak

Her aşamanın gerçekleştirilmesi,uzun bir zamanı ve sabırlı bir çalışmayı gerekli kılar.

Eğitim,sağlığın sürdürülmesinde çok önemli rol oynadığından,sağlık eğitimciliği bir meslek,bir uzmanlık dalı olarak gelişmiştir. Eğitimci bilgili olmalı,ciddiyet ve özveriyle çalışmalıdır.Ele aldığı konuyu yeterince bilmeli ve davranışı,yaptığı eğitime uymalıdır.Sağlık eğitimcisinin temel görevi,kişilerin geçerli ve uygun sağlık ilkelerini benimsemeleri için çaba harcanmaktır.Bu iş, kişilerin kendilerine güven duymalarını sağlayarak ve toplumun doğal gelişmesini fazlaca zorlamayarak yapılmalıdır.Bu nedenle sağlık eğitimcisi,sabırlı olma,iyi bir dinleyici olma ve kişilerin sorunlarını içtenlikle anlamaya çalışma gibi bir yığın niteliklere sahip olmalıdır.Bu niteliklere sahip olmanın ön koşulu, hizmet ettikleri toplumdaki tüm insanları ayrım gözetmeden sevmek, saymak ve onlara yardımcı olmak isteği taşımaktır.Herhangi bir hususta olumsuz bir tutum içinde olanların yeteneksiz değil,isteksiz yada inançsız olduğuna inanmalı ve onlardaki bu olumsuz tutumu değiştirmeye çalışmalıdır.Ne var ki, değişim isteğinin bireyden yada bireylerden gelmesi gerektiğini de unutmamalıdır.Sağlık eğitimcisi çok önemli bir görev yaptığının farkında olmalıdır. Çünkü,sağlık eğitimi, farkına varılmayan gereksinimlerin, farkına varılabilir gereksinimler ve istekler haline dönüştürülmesine olanak sağlayan çok etkin bir güçtür.

**SeReN** · 09-10-2008, 10:25 PM

Sağlık Eğitiminin Tarihçesi

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’ nün tanımına göre sağlık eğitimi şöyle tanımlanmıştır. Bireylere ve topluma sağlıklı yaşam için alınması gereken önlemleri benimsetip uygulatmak, sağlıklarını ve çevrelerini iyileştirmek için insanları ikna etmek, bireylerin sağlık kuruluşlarından en iyi ve verimli bir şekilde yararlanmalarını sağlamak, ortak karara vardırmak ve eyleme yöneltmek amacıyla gerçekleştirilen eğitim uygulamalarıdır.

Her bilim dalının olduğu gibi sağlık eğitiminin de bir geçmişi vardır. Sağlık Eğitimi insanlık tarihi kadar eski bir geçmişe sahiptir. Eski çağlardan beri bütün dinlerin kutsal kitapları, kişisel temizlik, sağlık davranışları, hastalıkların önlenmesi gibi konulardan bahsetmektedir.

Sağlık Eğitimi, eski çağlarda (Mezopotamya, Eski İran, Yunanistan, Hititler v.b.) tapınaklara bağlı okullarda hekimlik eğitimi olarak yapılıyordu. Bu okullardan mezun olan hekimler tedavinin yanında aynı zamanda hastalarına eğitim de yapıyorlardı. Örneğin nelerin yenilip yenilemeyeceğini belirtirler ve önerilerde bulunurlardı.

M.S. 980-1037 yılları arasında yaşayan İbni Sina yalnızca hastalıkların nedenlerini değil, aynı zamanda sağlıklı olmanın, sağlıklı kalmanın nedenlerini de bilmek gerektiğini belirtmiştir. Bu görüşten yola çıkarak İbni Sina sağlığı koruma bilimini geliştirmiştir.

XVI. yüzyılda Avrupa’da çıkan salgın hastalıkları önlemek için karantina, hasta ve çevresini korumak için de ayırma uygulanmıştır. Örneğin Lepralılar özel bir giysi giymek zorundaydılar. Çarşıya, pazara, alana girmeleri yasaktı.
XVII. yüzyılda Londra’da çıkan Veba salgınında da benzer uygulamalar yapılmıştır.

XVIII. yüzyılın sonunda İş Hekimliği doğmuştur. İş Hekimliğinin doğuşuyla birlikte işçi sağlığı ve eğitimi uygulamaları başladı. Bu yüzyılın hekimlerinden olan Ramazzini işçi sağlığının düzeltilmesi için daha iyi beslenme ve daha az zor iş koşulları öneriyordu.

XIX.yüzyıla kadar yapılan sağlık eğitimi çalışmalarında bireyin bilgilendirilmesine önem veriliyordu. Bu yüzyıldan itibaren sağlık bilgi ve uygulamalarının geliştirilmesinde sağlık personelinin etkin rol alması gerektiği üzerinde durulmaya başlanmıştır. Örneğin Viyana Üniversitesi hastanesinde görev yapan Semmelweis otopsi yapan tıp öğrencileri ile hekimlerin eğitildiği doğum koğuşlarındaki ateş nedeniyle anne ölümlerinin, ebelerin görev yaptığı koğuşlardakine oranla daha yüksek olduğunu gözlemlemiştir. Bunun üzerine tıp öğrencilerinin ve hekimlerin klorlu solüsyonlarla ellerini temizlemeleri önerisinde bulunmuştur. Böyle bir hijyenik uygulamayla doğum koğuşlarındaki anne ölüm hızının önemli ölçüde düşmesini sağlamıştır. Sonuç olarak Semmelweis, sağlık personelinin de bilgilendirilmesi gerektiğini ispatlamıştır.

Eski çağlarda sağlık eğitimi ile ilgili yapılan çalışmaların kökeni bilimsel olmayan ampirik çalışmalardı. Günümüzde ise sağlık eğitimi bilimsel gerçeklere dayanmakta ve özel bir ders olarak üniversite ve okullarda okutulmaktadır.

İngiltere’nin halk sağlığı konusunda 1936’da çıkardığı kanununda sağlık eğitiminden söz eden bir bölüm vardır. Dünya Sağlık Örgütü de 1946’da bünyesinde bir sağlık eğitimi şubesi oluşturmayı benimsemiş ve daha sonra da bu şubeyi kurmuştur. Böylece gelişmemiş ve geri kalmış ülkelerde halk sağlığını yükseltmek için halkın batıl inanışlarını, olumsuz geleneklerini, yanlış olan sağlık davranışlarını değiştirerek doğru davranışların kazandırılması çalışmaları başlamıştır.

1951’de Paris’te Uluslararası Sağlık Eğitimi Birliği kurulmuştur. Çağımızın önemli sorunları arasında bulunan trafik kazaları, ruh sağlığı bozuklukları, stres, yaşlılık sorunları konularında eğitim yolu ile getirilebilecek çözümler üzerinde araştırmalar yapılmaktadır.

Ülkemizde sağlık eğitimi ile ilgili gelişmeler 24.04.1930 tarihinde kabul edilip, 06.05.1930 tarih ve 1489 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1593 sayılı “Umumi Hıfzıssıha Kanunu” ile başlamıştır.

23.06.1936 tarih ve 3337 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 3017 sayılı “Sıhhat ve İçtima Muavenet Vekaleti Kanununa” göre teşkilatlanan “İçtimai Muavenet İşleri Dairesi” bünyesinde Öğretim İşleri Şubesi kurulmuş olup, 03.09.1960 tarih ve 263 sayılı Makam Onayı ile Mesleki Murakabe ve Eğitim Genel Müdürlüğü” adını almıştır.

30.04.1963 tarih ve 11334 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 225 sayılı “ Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Kuruluş ve Memurları Kanunu” ve “4862 Sayılı Kanuna Bağlı (1) ve (2) Sayılı Cetvellerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 3017 sayılı Kanun’un 3. maddesinde yer alan Mesleki Murakabe ve Eğitim Genel Müdürlüğü” şeklinde değiştirilmiştir. Anılan Genel Müdürlük 20.02.1982 tarih ve 8/4334 sayılı Bakanlıkların Yeniden Düzenlenmesine Dair Kararname ile Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü adını almıştır.

Umumi Hıfzısıhha Kanununun 3. madde 12.fıkrası esas alınarak ve 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi yasası da dikkate alınarak 10.04.1965 tarih ve 11976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 555 sayılı yasa ile Ankara Gevher Nesibe Sağlık Eğitim Enstitüsü kurulmuştur. Bu enstitünün kurulmasıyla hekim dışı sağlık personelinin hizmet içinde geliştirilmeleri amaçlanmıştır.

Avrupa Birliği normlarında uygun sağlık insan gücü yetiştirmek üzere, Sağlık Reformu kapsamında I. Ulusal Sağlık Kongresi’nde belirlenen hedefler doğrultusunda, “Sağlık Eğitimini Yeniden Yapılandırma Projesi” başlatılmıştır. Bu proje kapsamında Sağlık Bakanlığına bağlı üç yıl süreli sağlık eğitim enstitüleri yerine Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı çatısı altında Sağlık Eğitim Fakültelerinin kurulmasına karar verilmiştir. Bu nedenle, Sağlık Bakanlığının talebi üzerine, 24.08.1994 tarih ve 94/6138 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Ankara’da Ankara Üniversitesi’ne, İstanbul’da ise Marmara Üniversitesi’ne bağlı olarak Sağlık Eğitim Fakülteleri kurulmuştur.

**SeReN** · 09-10-2008, 10:28 PM

Halkın Sağlık Eğitimi Yönetmeliği

Sağlık Bakanlığından:

Resmi Gazete

Tarih :06.08.2000

Sayı: 24132

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; toplumu oluşturan kişilerin sağlık bilincini ve davranışını geliştirerek, sağlıklarını koruyabilir, sağlık hizmetlerine katılabilir, sağlık haklarını savunabilir hale getirmek üzere; halkın bilgilendirilmesi, Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatında görevli personelin halkın sağlık eğitimi konusunda bilgilerinin geliştirilmesi için uygulanacak eğitim faaliyetlerinin usul
ve esaslarını belirlemektir.

Kapsam

Madde 2- Bu Yönetmelik, halkın sağlık eğitimi alanında Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatı, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında veya serbest olarak mesleklerini icra eden sağlık personeli ile halkın sağlık eğitimi faaliyetlerinin hedefleri, ilkeleri, kurumsallaşması, yönetiminde görevlendirilecek personelin görev, yetki ve sorumluluklarına dair esasları kapsar.

Yasal Dayanak

Madde 3- Bu Yönetmelik; 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin değişik 12 nci maddesinin (h) bendi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 3 üncü maddesinin (g) bendi ve 9 uncu maddesinin (c) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

Madde 4- Yönetmelikte geçen deyimlerden;

a) Bakanlık: Sağlık Bakanlığını,

b) Genel Müdürlük: Bakanlığın Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğünü,

c) Daire Başkanlığı: Genel Müdürlüğün Halk Sağlığı ve Sağlığı Geliştirme Eğitimi Dairesi Başkanlığını,

d) Bakanlık teşkilatı ve birimleri: Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatı birimlerini,

e) Sağlık hakları: Kişilerin sağlıklarının devamı için; sırf insan olmaları sebebiyle sahip bulundukları ve T.C. Anayasası, milletlerarası antlaşmalar, kanunlar ve diğer mevzuat ile güvence altına alınmış bulunan temel insan haklarını,

f) Eğitim programı: Halkın sağlık eğitimi alanında, personelin ve halkın eğitimi faaliyetlerinin amaçlarını, içeriğini, öğrenme faaliyetleri ile değerlendirme boyutunu kapsayan programı,

g) Eğitim yöneticisi: Halkın sağlık eğitimi faaliyetlerinin bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda yürütülmesinden, izleme ve değerlendirilmesinden sorumlu kişiyi,
h) Eğitim görevlisi: Halkın sağlık eğitimi faaliyetlerinde öğretici olarak görevlendirilen kişiyi,

ı) Kurs: Yeni bilgi, beceri, tutum ve davranış kazandırmayı veya varsa olumsuz davranışların kaldırılmasını amaçlayan, eğitim programına göre yürütülen ve sonunda başarı değerlendirmesi yapılan faaliyeti,

i) Seminer: Bir konu ile ilgili bilgi vermek ve bu bilgiler üzerinde tartışmak amacıyla, birkaç yetkilinin yönetimi altında düzenlenen toplantıyı,

j) Sertifika: Eğitime alınan personelden bilgi ve beceri kazananlara verilen belgeyi,
k) Başarı belgesi: Eğitime katılanlardan yapılan değerlendirmede başarılı olanlara verilen belgeyi,

l) Katılım belgesi: Eğitim faaliyetlerine katılanlara muhasebe ve idari işlemlerde kullanılmak üzere verilen belgeyi,

m) Çalışma grubu üyesi: Halkın sağlık eğitim sisteminin ilkelerini, stratejilerini, plan ve programlarını geliştirme, araştırma ve değerlendirme amacı ile oluşturulan çalışma gruplarında görevlendirilen kişiyi,

n) Halkın sağlık eğitimi: Kamu kurum ve kuruluşlarında, özel veya tüzel kişilere ait işyerlerinde çalışan personelin halkın sağlığı ile ilgili veya toplumu oluşturan kişilerin kişisel sağlık bilgi ve becerilerini geliştirerek, davranış değişikliği oluşturmak amacıyla yapılan eğitimi,

o) Sağlık eğitim kurumları: İl Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı halkın sağlık eğitimi ile ilgili, personele ve halka yönelik eğitim programlarının uygulandığı eğitim kurumlarıdır.

İKİNCİ BÖLÜM

Halkın Sağlık Eğitimi, Hedefleri ve İlkeleri

Hedefler

Madde 5- Bakanlığın halkın sağlık eğitimi ile ilgili görev, yetki ve sorumlulukları çerçevesinde hedefleri şunlardır:

a) Göreve yeni başlayan personelin halkın sağlık eğitimi alanında eksikliklerini tamamlamak,

b) Personele halkın sağlık eğitimi alanındaki yeniliklerin, gelişmelerin gerektirdiği bilgi, beceri ve davranışları kazandırmak,

c) Halkın sağlık bilincini ve davranışını geliştirerek, sağlıklarını koruyabilir, sağlık hizmetlerine katılabilir ve sağlık haklarını savunabilir hale getirmek,

d) Halkın sağlık eğitimi alanında hizmet yapan resmi, özel kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum örgütleri ve üniversite temsilcilerinin katılımını sağlayarak sektörler arası iş ve güç birliğini geliştirmek,

e) Halkın sağlık eğitiminde etkinliği sağlamak amacıyla basın yayın kuruluşlarını bilgilendirmek ve işbirliği yapmak,

f) Halkın sağlık eğitimi etkinliğini artırmak amacıyla araştırma ve inceleme yapmak,
g) Halkın sağlık eğitimi konusunda broşür, afiş, spot, film ve benzeri araç gereç üretimi yaparak eğitim hizmetlerinin etkinliğini artırmak,

h) Gezici veya yerleşik sağlık müzelerini geliştirerek, sağlık fuarlarını oluşturarak bu fuarlarda standlar açmak ve sağlık hizmetlerinin gelişimi konusunda halkı bilgilendirmek,

ı) Halk sağlığı ile ilgili uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapmak, uluslararası toplantılara katılımı sağlayarak bilgi ve deneyim alışverişinde bulunmak ve yenilikleri izleyerek yenilikleri ulusal programlara aktarmak.

İlkeler

Madde 6- Halkın sağlık eğitimi hedeflerine ulaşılabilmesi için;

a) Eğitimin sürekli olması,

b) Eğitimin, halkın sağlık eğitimi ihtiyaçları dikkate alınarak Bakanlıkça belirlenen amaçlar ve hedefler doğrultusunda düzenlenecek plan ve programlara dayandırılması,

c) Eğitilen personelin, eğitim amaçlarına uygun halkın sağlık eğitim faaliyetlerinde görevlendirilmesi,

d) Halkın sağlık eğitimi için görevlendirmede istekli personele öncelik verilmesi ve fırsat eşitliği tanınması,

e) Eğitim faaliyetlerinin sektörler ve disiplinler arası bir anlayış ile yürütülmesi,

f) Eğitimde görsel - işitsel araç ve gereçlerden yararlanılması,

g) Eğitim programlarının halka yansıtılmasında, her türlü basın ve yayın kuruluşlarından yararlanılması,

h) Konu ile ilgili yeni bilgi ve teknolojinin yakından izlenerek gerek çalışanlara, gerekse halka aktarılması,

ı) Eğitimlerin sürekli değerlendirilip yönlendirilmesi için gerçekleşen her türlü eğitim faaliyeti sonuçlarının Genel Müdürlüğe bildirilmesi,

ilkeleri göz önünde bulundurulur.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Teşkilat ve Görevler

Teşkilat

Madde 7- Halkın sağlık eğitimi faaliyetleri aşağıdaki teşkilatlar tarafından yürütülür.

a) Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü,

b) İl Sağlık Müdürlüğü,

c) Sağlık Eğitim Kurumları.

Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğünün Görevleri

Madde 8- Genel Müdürlük;

Bakanlığın hizmet politikası ve hedeflerine yönelik olarak halkın sağlık eğitimi çalışmalarının yürütülmesi için gerekli tedbirleri alır. Gerektiğinde halk sağlığı eğitimine ilişkin genel politikanın belirlenmesi, halkın sağlık eğitimi yıllık planlarının hazırlanması ve çalışmaların değerlendirilmesi
amacıyla çalışma grupları oluşturur.

Sağlık Müdürlüğü

Madde 9- Sağlık Müdürlüğünün görevleri şunlardır:

a) Bakanlık tarafından hazırlanan halkın sağlık eğitimi yıllık planı doğrultusunda, sağlık müdürlüğü eğitim şube müdürlükleri aracılığı ile mahalli olarak düzenlenecek halkın sağlık eğitimi programlarının uygulanmasını ve değerlendirilerek Genel Müdürlüğe bildirilmesini sağlamak,

b) İlin halkın sağlık eğitimi ihtiyaçlarını belirleyerek, Bakanlığın halkın sağlık eğitimi yıllık planı hazırlanmasında göz önünde bulundurmak üzere Genel Müdürlüğe bildirmek,

c) İl sağlık eğitim kurumlarının hizmetlerinin yürütülmesini sağlamak.

Sağlık Eğitim Kurumları

Madde 10- Sağlık eğitim kurumlarının görevi, halkın sağlık eğitimi ile ilgili olarak personele ve halka yönelik eğitim programları düzenlemek ve uygulanmasını sağlamaktır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Eğitim Faaliyetlerinde Görevlendirilecek Personel
Görevlendirme

Madde 11- Eğitim faaliyetlerinde görevlendirilecek eğitim yöneticisi, eğitim görevlileri ve diğer personel Genel Müdürlük ve faaliyeti teklif eden birim ile işbirliği yapılarak belirlenir.

İlde gerçekleştirilecek eğitim faaliyetlerinde ise görevlendirme Valilikçe yapılır.

Eğitim Yöneticisinin Görev ve Sorumlulukları

Madde 12- Eğitim yöneticisinin görevleri şunlardır:

a) Eğitim programının uygun bir şekilde yürütülmesi için eğitim kurumu yöneticisi, eğitim görevlileri ve diğer yetkililerle işbirliği yapmak,

b) Eğitim için gerekli ortamı hazırlamak,

c) Eğitim faaliyetleri sonunda eğitimin değerlendirilmesini yaparak, faaliyetlerle ilgili rapor hazırlayıp, Genel Müdürlüğe gönderilmesini sağlamak.

Eğitim Görevlilerinin Nitelikleri

Madde 13- Eğitim faaliyetlerinde görev alacak personelde aşağıdaki nitelikler aranır:

a) Bakanlık içinden görevlendirilecek personelin eğitim programlarında yer alan konularda gerekli bilgi ve beceriye sahip olması,

b) Bakanlık dışından görevlendirilecek öğretim görevlilerinin de üniversitelerde "öğretim üyesi"/"öğretim görevlisi" olması veya diğer kurumlarda çalışmış olmakla beraber eğitim programında yer alan konularda gerekli bilgi ve beceriye sahip olması,

c) Yeni bilgi ve teknolojilerin transferinde ihtiyaç duyulması halinde, yurt dışından da eğitimci temin edilebilir.

Eğitim Görevlilerinin Görev ve Sorumlulukları

Madde 14- Eğitim görevlilerinin görevleri şunlardır:

a) Yaptıkları eğitim programına göre verecekleri konuların notlarını programın başlamasından en az bir hafta önce eğitim yöneticisine vermek,

b) Eğitimi yürütmek ve sonucu değerlendirmek,

c) Zorunlu nedenlerle görevlerine devam edememeleri halinde durumu derhal eğitim yöneticisine bildirmek.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Eğitim Türleri, Eğitim Faaliyetlerinin
Planlanması ve Uygulanması

Eğitim Türleri

Madde 15- Konunun özellikleri dikkate alınarak aşağıda belirtilen eğitim türlerine benzer programlar düzenlenir.

a) Personel Eğitimi

Halkın sağlık eğitimini gerçekleştirecek personelin yurtiçi eğitimi, Sağlık Bakanlığı "Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliği" ve yurt dışına gönderilecek personele ise "Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmelik" esaslarına göre düzenlenir.

b) Halk eğitimi

Toplumu oluşturan kişilerin sağlık bilincini, davranışını geliştirerek, sağlıklarını koruyabilir, sağlık sorunlarını çözebilir, sağlık hizmetlerine katılabilir, sağlık haklarını savunabilir hale getirmek için uygulanacak sağlık eğitimidir.

Yıllık Eğitim Plan Ve Programları

Madde 16- Bakanlık halkın sağlık eğitim plan ve programları; koordinasyon birimi olan Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğünce 5 yıllık kalkınma planı ve yıllık programlar doğrultusunda, merkez birimlerinin merkez ve taşra teşkilatlarından sağlayacağı bilgiler, raporlar, teklifler dikkate alınarak
yıllık olarak hazırlanır, teknik ve yönlendirme kurulunda görüşüldükten sonra "Bakanlık Makam Onayı" ile uygulamaya konulur.

Yıllık halkın sağlık eğitim planında; tarih, süre, yer, konu, amaç, katılacak kişi ve sayıları, eğitim görevlileri, eğitim yöntemleri, eğitim materyali, işbirliği yapılacak kişi ve kurumlar belirlenir.

Eğitim programının içeriğinin belirlenmesi durumunda, ihtiyaç halinde çalışma grupları oluşturulabilir. Yıllık eğitim planı onaylandıktan sonra eğitim programlarının başlayacağı tarihten en az 1 ay önce ilgili birimlere bildirilir.

Madde 17- İl sağlık müdürlüklerince, Bakanlığın halkın sağlık eğitim yıllık planı göz önünde bulundurularak, ilin eğitim ihtiyaçları doğrultusunda eğitim programları hazırlanır ve Valilik onayı alındıktan sonra yürürlüğe konulur.

Bu faaliyetlerin tarihi, yeri, programı, eğitim yöneticileri, eğitim görevlileri ile eğitime katılacaklar il sağlık müdürlüğünce belirlenir ve Valilik onayına sunulur. Yıllık plandaki her türlü değişiklikler Valilik onayı alınarak yapılır. Valilik yıllık eğitim planını ve uygulama sonuçlarını Genel Müdürlüğe bildirir.

Eğitim Planında Değişiklik

Madde 18- Bakanlık halkın sağlık eğitimi yıllık planının uygulanma devresinde yapılması zorunlu görülen değişiklikler, Genel Müdürlükçe değerlendirildikten sonra "Bakanlık Makam Onayı" ile yapılır ve teşkilata bildirilir.

ALTINCI BÖLÜM

Katılma, Sınavlar, Değerlendirme, İzinler ve Disiplin
Eğitim Faaliyetine Katılma

Madde 19- Halkın sağlık eğitim faaliyetine katılacak personel, amaca uygun olarak eğitilir ve eğitim faaliyetlerinde görevlendirilir.

Diğer Kurumlardaki Eğitime Katılmak

Madde 20- Diğer kurumlardaki eğitime, uygun nitelikteki personelin katılmaları Genel müdürlükçe/Valilikçe değerlendirilir ve "Bakanlık Makam Onayı" ile uygulamaya konulur.

Eğitim Faaliyetlerine Diğer Kurumlardan Katılmak

Madde 21- Masrafları kendilerine veya kurumlarına ait olmak kaydıyla Bakanlık dışından kamu ve özel diğer kurum personeli için bu Yönetmelik çerçevesinde eğitim faaliyetleri düzenlenebilir; ayrıca anılan personelin Bakanlıkça veya Valilikçe düzenlenecek eğitim faaliyetlerine katılmaları da kabul edilebilir.

Eğitim Faaliyetlerine Katılmayanlar

Madde 22- Herhangi bir sebeple eğitim programıyla ilişkisi kesilenlere ve sınavlara katılmayanlara başarı ve katılma belgesi verilmez.

Devam Durumu

Madde 23- Eğitim faaliyetlerine, mazeretsiz olarak eğitim süresinin %5'i ve mazeretli olarak %10'u oranından daha fazla süre katılmayan personelin faaliyetle ilişiği kesilir.

İzinler

Madde 24- Eğitime katılanlar, eğitim süresince 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 104 üncü maddesinin (A), (B), (C) bentlerinde belirtilen mazeretleri dışında izin kullanamazlar. Kullanılması halinde eğitim programıyla ilişkileri kesilir.
Başka kurumlardan eğitime katılanlar, eğitim programları kurallarına uymak zorundadır.

Disiplin

Madde 25- Eğitim faaliyetine katılanlar, öğretim programında yer alan faaliyetlere katılmak ve bunların gerektirdiği çalışma ve ödevleri yapmak zorundadırlar. Eğitim faaliyetlerini engelleyici veya aksatıcı tutum ve davranışları görülenlerin eğitim yöneticisi tarafından faaliyetle ilişiği kesilir. Durum, en kısa sürede mahalli eğitim faaliyetlerinde Valiliklere, Bakanlıkça yapılan eğitim faaliyetlerinde Genel Müdürlüğe bildirilir. Bu kişiler hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve konuya ilişkin diğer mevzuatın disiplin cezaları ile ilgili hükümleri uygulanır.

Eğitimin Değerlendirilmesi

Madde 26- Eğitimin değerlendirilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur:

a) Eğitime katılan personelin eğitim öncesi ve sonrası bilgi ve beceri düzeyi değerlendirilir,

b) Değerlendirme, eğitim programının amaçlarına göre yazılı, sözlü, uygulamalı veya hem yazılı hem sözlü hem de uygulamalı sınavla yapılabilir,

c) Sınavın şekli ve soruları eğitim görevlileri tarafından belirlenir.

d) Değerlendirme ile ilgili tedbirler eğitim yöneticisi, eğitim merkezi müdürü ve eğitim görevlileri tarafından ortaklaşa alınır,

e) Değerlendirme, eğitim yöneticisi ve eğitim görevlilerinden oluşan "Değerlendirme Komisyonu" tarafından yapılır,

f) Yapılan değerlendirme sonucunda başarısız olanlar ve mazeretleri sebebi ile eğitim sonu değerlendirmeye katılmayanlar için eğitim komisyonunca bir sınav daha yapılarak tekrar değerlendirilir.

g) Eğitimle ilgili yapılan sınavlar 100 üzerinden değerlendirilir. 70 ve üzerinde puan alanlar başarılı sayılır,

ı) Eğitim sonunda sınavlardan herhangi birine mazeretsiz olarak katılmayanlar başarısız sayılırlar. Ayrıca haklarında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun disiplin hükümleri uygulanır,

i) Halk sağlığı eğitim programına katılan personelin, programa katılımı, devam, izin, disiplin durumu ve eğitimin değerlendirilmesi ile ilgili hususlar " Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliği" nde belirtilen esaslara göre gerçekleştirilir,

j) Halkın sağlık eğitiminde değerlendirme esası, eğitim programına halkın katılımını teşvik eder şekilde olmalıdır. Özendirme biçimi; şiir, kompozisyon, makale, resim, karikatür, proje hazırlama, aktif uygun sağlıklı yaşam örneğini uygulama şeklindeki etkinliklere katılım ve başarı belgesi, plaket, madalya, para, kitap, düzenlenecek bir gezi programına katılım, basın önünde tanıtım ve bu gibi ödüllü olmalıdır.

Belge Verilmesi

Madde 27- Eğitim faaliyeti sonucu başarılı olanlara eğitimin özelliğine
göre "Başarı Belgesi" veya "Sertifika"; başarısız olanlara ve eğitim faaliyeti
sonunda herhangi bir değerlendirme yapılmadığı durumlarda "Katılım Belgesi",
eğitimi düzenleyen birimce hazırlanarak eğitim faaliyetleri sonunda
katılımcılara verilir.

YEDİNCİ BÖLÜM

Mali Hükümler

Eğitim Giderleri

Madde 28- Eğitim çalışmalarının yürütülmesi ile ilgili eğitim giderleri Bakanlık bütçesinden karşılanır.

Eğitim Görevlileri Ve Eğitime Katılanların Giderleri

Madde 29- Eğitim yöneticileri, görevliler ve eğitime katılanlara, eğitime katıldıkları süreler dikkate alınarak, 6245 sayılı Harcırah Kanunu ile Bütçe Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. Eğitimin görev yerinde yapılması halinde eğitime katılan personele gündelik verilmez.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89 uncu maddesine göre ek ders görevi verilir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

Son Hükümler

Yürürlük

Madde 30- Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 31- Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.

**SeReN** · 09-10-2008, 10:29 PM

Sağlık Eğitimcisi Neden Gereklidir?

Taner DEMİREL

Eğitim:
Bireyin yaşadığı toplumda; yeteneğini, tutumlarını ve olumlu değerdeki diğer davranış biçimlerini geliştirdiği süreçler topluluğudur. Bir eğitimcimiz de eğitimi, “bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla ve amaçlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir”1 biçiminde açıklıyor.

Sağlık:
“Yalnızca hastalık ve sakatlığın olmayışı değil bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik durumudur.” (WHO) Sağılığın pozitif yönü, “Tam bir iyilik hali” şeklinde ifade dilmektedir.

Sağlık Eğitimi:
“Bireylerin ve toplumun sağlığının geliştirilmesi, sürdürülmesi ve iyileştirilmesi ile ilgili bilgi tutum ve davranışları kolektif olarak belirleyen etkileşimler bütünlüğüdür. Diğer bir tanıma göre insanlara sağlıkla ilgili bilmediklerini öğretmek demek değildir. Sağlık Eğitimi, insanların sağlıkla ilgili davranışlarında değişiklik yapmak, alışmadıkları iyi uygulamalara alıştırmaktır. Kısaca iyi davranışları alışkanlık haline getirmektir.2

Her bilim dalının olduğu gibi sağlık eğitiminin de bir geçmişi vardır. Sağlık Eğitimi insanlık tarihi kadar eski bir geçmişe sahiptir. Eski çağlardan beri bütün dinlerin kutsal kitapları, kişisel temizlik, sağlık davranışları, hastalıkların önlenmesi gibi konulardan bahsetmektedir.

Sağlık Eğitimi, eski çağlarda (Mezopotamya, Eski İran, Yunanistan, Hititler vb..) tapınaklara bağlı okullarda hekimlik eğitimi olarak yapılıyordu. Bu okullardan mezun olan hekimler tedavinin yanında aynı zamanda hastalarına eğitim de yapıyorlardı. Örneğin nelerin yenilip yenilemeyeceğini belirtirler ve önerilerde bulunurlardı.

M.S. 980-1037 yılları arasında yaşayan İbni Sina yalnızca hastalıkların nedenlerini değil, aynı zamanda sağlıklı olmanın, sağlıklı kalmanın nedenlerini de bilmek gerektiğini belirtmiştir. Bu görüşten yola çıkarak İbni Sina sağlığı koruma bilimini geliştirmiştir.

Sağlık Eğitimcisi;

· Sağlığın değerini bireylere ve topluma anlatmak ve inandırmak.

· Bireyi ve toplumu sağlık sorunlarını kendi kendine çözebilmeye alıştırmak.

· Birey ve toplumun sağlık kurum ve kuruluşlarından en iyi şekilde yararlanmalarını sağlamak.

· Bireyin ve toplumun sağlıklı yaşam biçimleri geliştirmek ve sağlıklı yaşamaya alıştırmak ( sağlığın geliştirilmesi )

· Bireyi ve toplumu kendi sağlığını korumaya alıştırmak gibi görev ve sorumlulukları olan profesyonel bir sağlıkçı ve eğitimcisidir.

İşte Sağlık Eğitimcisi tüm bunların gerçekleşebilmesi için topluma ve sağlık çalışanlarına sağlığı korumaya ve geliştirmeye yönelik gerekli sağlık bilgileri vermek ve onları eğitmekle yükümlü formasyonu olan en yetkili ve gerçekçi formatörlerdir.

Toplumun sağlığını koruma ve geliştirme amaçlı olan “Sağlık Eğitimi” şu an dünyada kabul edilmiş bir bilim dalıdır. Türkiye’de ancak Avrupa Birliğine giriş sürecinde gündeme gelmiş ve ilk adım sağlık eğitimcisi yetiştiren Sağlık Eğitim Fakültelerinin açılması ile atılmıştır.

Sağlık Eğitimcileri diğer sağlık personelinden ayrı olarak toplumun sorunlarını, mesleğinin kendisine vermiş olduğu sorumluluk ve meslek etiği ile araştırır, bulur, irdeler ve gerekli eğitim programını; edinmiş olduğu bilgi ve beceriler doğrultusunda en gerçekçi biçimde hazırlar, uygular ve ölçümler yaparak değerlendirir. Kısaca eğitimci gözüyle sorunlara yaklaştığı için sorunların temelden çözümü ile ilgilenir ve uygulamalarını bu doğrultuda gerçekleştirir. Bu uygulamalar sonucunda belki de en önemli ilke olan “ölçme-değerlendirme” işini gerçekleştirir, eksikleri bulup giderme yolunda somut adımlarla eğitimin maksimum seviyede gerçekleşmesini sağlar.

Şu an Türkiye’de toplumun , sağlığıyla ilgili bilgi ve beceri kazanabileceği sistemli bir eğitim uygulaması amaçlayan kurum bulunmamakta . İnsanlara ancak sağlıklarını kaybettikleri zaman, başvurdukları özel kurumlarda ve devlet kurumlarında tedavi amaçlı sağlık bilgileri verilmektedir.

Sağlıkla ilgisi olan herkes bilmelidir ki; sağlığı tedavi etmektense korumak her yönden daha geçerli ve pragmatist bir yoldur. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de koruyucu sağlık hizmetleri benimsenmiş ve ön plana çıkmıştır. Burada eğitim konusu tekrar gündeme gelmiş ve sağlık eğitimcilerinin önemi anlaşılmıştır...

Sonuç olarak şu anlaşılmıştır ki; sadece sağlık bilgisine sahip olmak sağlık eğitimi vermeye yeterli değildir. “Sağlık Eğitimi” sistemli, programlı, ilkeli ve kendine has etiği olan ölçümsel bir sürec işidir.
Bunu gerçekleştirecek kişiler de gerekli bilgi ve beceriye sahip “Sağlık Eğitim Profesyonelleri’dir.”

KAYNAKLAR:

1- ) Prof. Dr. Mahmut TEZCAN “Eğitim Teknolojisi” Sf:3

2 -) Dr. Ruhi Selçuk TABAK “Sağlık Eğitimi” Sf: 3

3 -) Dr. Ruhi Selçuk TABAK “Sağlık Eğitimi “ Sf:17

Konu Araçları
Yazıcı Çıktısını Göster Sayfayı E-posta ile Yolla
Mod Seç
Düzenli Mod Karışık Moda Geç Konu Moduna Geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Yanıt	Son Mesaj
Boluda Sağlık ve Sağlık Kuruluşları	Serhad	Karadeniz Bölgesi	0	08-10-2008 02:26 PM
Kuyruklara Dön Taslağı	Nuhkentli	Genel Sağlık	0	11-02-2008 10:33 AM
40 yaş üstü erkeklerin karşı karşıya oldukları sağlık riski	NucLeaR_02	Genel Sağlık	0	03-02-2008 02:03 PM
'Sağlık eğitimi' diye 'terör' konferansı	bari20	İlginç Konular	0	14-12-2007 09:45 PM
Diyarbakır'da belediyeden Kuş Gribi eğitimi	Kajîn Jîr	Sınırsız Muhabbet Burada	1	26-02-2007 03:28 PM

Sağlık Eğitimi

Benzer Konular