Kürt Kadınları Teali Cemiyeti...

***rojda*** · 30-05-2008, 03:35 PM

Kürt kadını; cesaretiyle, mücadeleci kişiliğiyle, otoriterliğiyle, sosyalliğiyle ön plana çıkar. Garnettin, Kürt kadınını şu sözleriyle ortaya koymuştur: "Kürt kadınları aşiretin kan davası, planlar ve düzenler gibi sosyal ve siyasal tüm meseleler ile ilgilidir ve katkıda bulunurlar."(…)

Hollandalı araştırmacı Dr. Theopil Löbel, gözlem ve araştırmaları ile şu tespitlerde bulunur: "Kürt kadınları şarktaki diğer kadınlardan daha fazla özgürlüğe sahiptir ve erkekleri kadar yiğittir." Yine Ergani-Madenli Y.C adındaki yazar Kürtlerde Kadın sorunu konulu yazısında Kürt kadını hakkında şunları söylemiştir:

"Kadının eşinin üzerinde olan etkisinden dolayı politik yaşamda yeri vardır. Bir şefin eşi olan kadın toplantılara katılır, eşine danışmanlık yapar. Eğer bir erkek babasından dolayı bir topluluğun veya aşiretin yönetimini, şefliğini almışsa ve yeterince zeki değilse karısının akıllı ve becerikli olması durumunda, erkeğin görevini kadın üstlenir ve şeflik yapar. İşgalcilere karşı Kürtler tarafından yürütülen savaşlarda asırlar boyunca kadınlar da eşlerinin yanında yer almış, bazen eşleri ölünce onun yerine geçip askerlere kumanda etmiş ve şerefleriyle savaş alanında ölmüşlerdir."

Tarihe birçok Kürt kadınının mücadeleci kişilikleriyle isimlerinin yazmış olduklarını görmekteyiz. 1919'da İstanbul'da kurulan Kürt Kadınları Teali Cemiyeti bunun en güzel örneğidir.

Bu cemiyet, Kürt tarihinde ilk "Kürt Kadınları Cemiyeti (Derneği)" olma önemine sahiptir. I. Dünya Savaşı'ndan sonra birçok Kürt, Osmanlı sınırları içerisinde yaşamlarını sürdürmeye çalışmaktadır. Bunların önemli bir kısmı Kürdistan topraklarından İstanbul'a sürülen Kürtlerdir. Bu nüfus içerisinde ünlü Kürt aydınları, Kürt bürokratlar da bulunmaktadır. Bunun yanı sıra soylu Kürt ailelerine mensup olup öğrenim görmek için İstanbul'da olan birçok Kürt öğrenci ve bürokratlar da bulunmaktadır.

Kürtler, coğrafyalarından uzak sürgün hayatının vermiş olduğu birçok maddi ve manevi zorluğa rağmen ulusal kimlik mücadelelerini yitirmeyip bu koşullara rağmen devam ettirmekteydiler.

Osmanlı İmparatorluğu ise fiilen dağılmakta olduğu Birinci Dünya Savaşı'nın politik karmaşasını yaşıyordu. Kürtler, bu ortamı değerlendirip, ulusal mücadele verirler. Seyid Abdülkadir önderliğinde "Kürdistan Teali Cemiyeti"ni kurarlar. Resmi açılış tarihi 1918 yılının aralık ayında olur.

Kürt Kadınları Teali Cemiyeti de (KKTC), Kürdistan Teali Cemiyeti bünyesinde, beş ay sonra 1919 yılının mayıs ayında Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olan İstanbul'da yaşayan Kürt kadınları tarafından kurulur. Kürt Kadınları genelde KTC bünyesinde çalışmalara katılmışlarsa da ayrı; organik olarak KTC'ye bağlı olarak ulusal bilincin Kürt toplumuna, Kürt insanının bilincine götürülmesine çaba harcamışlardır. Derneğin adı, tarihi kaynaklarda Teali Nisvan-ı Kurdi (Kürt Kadınlarını Yüceltme), Kürt Kadınları Teali Cemiyeti (Kürt Kadınlarını Yükseltme) olarak geçmektedir.

Cemiyetin kurucu başkanı Süleymaniyeli Doktor Encum Yamulki Hanım'dır.
Yamulki Hanım, İstanbul'da Divan-ı Harp başkanlığı yapan ve bazı kaynaklarda adı Nemrut Mustafa diye geçen, memleketi Güney Kürdis-tan'a döndükten sonra Şêx Mahmudê Berzencî döneminde eğitim işleri sorumluluğunu yüklenen 1922-1926'da çıkan Bangî Kurd gazetesinin sorumlu müdürü olan Mustafa Paşa Yamulki'nin (1865-1936) en büyük kızıdır. Ayrıca Mustafa Paşa, Yamulkî Kürt şairlerinden olup 1956 yılında Bağdat'ta şiirleri yayınlanmıştır.

Doktor Encum Yamulkî Xanım da, cumhuriyet kurulunca Paris'e yerleşmiş ve orada 1968 yılında vefat etmiştir.

Cemiyetin açılışı savaş sürecinde çıkmış olan ve büyük yıkımlara maruz kalan tüm Kürtler için güzel bir haber olur. Bu sevindirici haber, gazetede ve dergilerde yayınlanır. Kürt şairi Abdurrahim Rahmi, KKTC için yazmış olduğu şiirin bir yerinde şu mısraları ifade eder:

"Dediler ki analar açmış bir yükselme derneği
Tanrım Sen rast getir, başarı ver onlara
Rahmi, sunmak için bulamadı layık bir armağan
Kabul edilirse eğer, o beden ve canını eder armağan."
Yine ünlü Kürt aydınlarından olan Vanlı Memduh Selim Bey, Jîn Dergisi'nin 20. sayısında "İki Eserî Mebrur" (İki hayırlı eser) adlı makalesinde bu haberi şu sözleriyle ifade eder:

"Çağın dikkatimizin önüne serdiği çeşitli olaylardan ulusumuz da yararlanma payını almaya başladı. Bu yararlanmanın pek çok geç kalmış olduğunu itiraf etmek, hem doğruyu ve gerçeği kabul etmek, hem de derdimizi bilmek olur. Ve var ki gelecek için bize ışıklı ümitler veren müjdeler az olsaydı, bugünkü durum için söz söylemek cüretini de kendimizde bulamazdık(…)"

Kürtlerin vermiş olduğu ulusal mücadelenin Kürt halkının her tabakasında ümitleri arttıracağını Memduh Selim Bey, şu sözlerle ifade etmiştir:

"Ümitlerimi güçlendiren belirtiler, son zamanlarda değişik Kürt tabaklarında en büyük sevinçlerle gördüğüm faaliyetlerin ürünleridir. Bunları, ulusal erginliğimizi kanıtlayan birer vesile olarak kabul etmek de pek doğru olur.

… İstanbul'daki hanımlarımıza Kürtlük için şeref olan bu kutlu kuruluşlarından dolayı ne kadar şükre borçlu olsak yeridir.

Memduh Selim, bu makalesinde daha önceden Jîn'de yayınlamış olduğu "Kürt Hanımı" yazısından da kesitler sunarak günümüze dahi hitap eden İslami anlayışını çok güzel ortaya koymuştur:

"Şurası kuşku götürmez bir gerçektir ki kadının Müslümanlıkta sahip olduğu yer ve haklar bugün kendisine layık görülmeyen haklardan pek geniştir. Din işlerine aklı erenlerin ve din bilginlerinin görevi, dinsel hakları esirgemek değil, bu hakları zamanının gereklerine göre genişleterek ve yeniden düzenleyerek kullanılmasına engel olmamaktır."

"Örtünmenin biçim ve anlamının ne olduğunu anlamak isteyenler Kürdistanımıza ve hatta biraz da Türk Anadolusuna kadar zahmet etmeye katlansınlar. Şimdiye kadar kadının giydirilmesiyle uğraşılacağına ona doğru dürüst bir eğitim ve eğitsel bir güç verilmiş olsaydı, sorun çoktan çözülmüş ve ama gerçekleşmiş olurdu."

KKTC'nin ilk çalışması, Sultan Ahmet meydanında kadın-erkek birçok Kürt vatandaşıyla birlikte çalışmalarına başlamak için bir mevlüt okutmak olur. Bu mevlüt okuma çalışmalarına başlama töreni birçok Kürt ve Osmanlı gazete ve dergilerinde haber olarak yayınlanır.

Okunan mevlütten sonra Encum Yamulkî Xanım, şu konuşmayı yapmıştır.

"Saygı değer hanımefendiler! Pek yüce amaçlarla kurulan KKTC çalışmalarına başlangıç olarak bu kutsal mevlüdü okuttu. Önce Cenab-ı Hak'tan hayırlı olmasını ve büyük başarılarla devamını dileyelim, sonra da toplantıya lutfedip katılan hanımlara Kürt ulusu adına teşekkürler sunar ve birkaç söz söylememe müsaade buyurmanızı rica ederim(…)"

Cemiyetin amaçları için Kürt Kadınları Teali Cemiyeti nizamnamesi adında bir tüzük oluşturulur. Doktor Yamulkî Xanım, konuşmasında derneğin amaçlarını ve düşüncelerini şu sözlerle ortaya koyar:

"Hanımefendiler! Biz Kürtler, çeşitli kavimleri kardeşleştiren, İslam'ın zuhurundan yani asırlardan beri Türk milletinin en sadık seveni en güçlü bir dostu ve en içten bir kardeşi olarak bulunmuşuzdur. Bugün bütün milletlerin alınyazılarını başka şekillerde aldığı ve herkese bir hak verildiği bir zamanda bizler de kendi hakkımızı istiyoruz. Çünkü ortada milyonlarca Kürt ve büyük bir Kürdistan var. Mukaddes emeller uğruna en ziyade çalışmak isteyenlere ve milletlerine olan sevgilerini göstermiş oldukları fedakârlıklarla ispat edenlere cümlemiz bütün varlığımızla teşekkür borçluyuz."

Kürt Kadınları Teali Cemiyeti, kuruluş nizamnamesinin dördüncü maddesinde, cemiyetin amaçlarının gerçekleşebilmesi için; cemiyet önderliğinde yapılacak olan üyeliğin ve faaliyetlerde cemiyet üyelerinin en önemli görevleri cemiyetin bu çalışmalarından ve tüm fırsatlardan sonuna kadar cemiyet namına yararlanmaları ve Kürt ulusal uyanışını sağlamak için cemiyet namına gerekli propaganda yapılması ifade edilmiştir.

Yamulkî Xanım, cemiyetin amaçları için yapılacak çalışmaları şu sözleriyle ifade etmiştir:
"Hanımefendiler! Derneğin amacı ülkemizde yardıma muhtaç ne kadar Kürt kadın ve çocukları varsa onlara iş bulmak; yönetim merkezleri açmak, okullar açmak, öksüz yavrularını bilgilenmeye çağırmak ve öğretmenlik yapabilenlerimizin de öğretmenlik yapmalarıdır. Demek istiyorum ki dernek mümkün olduğu kadar maddi ve medeni yardımda bulunacaktır.

Ayrıca Kürt kadınlarımızın medeni bu bakış açısıyla yükselmesini ve ilerlemesini sağlayacak Kürt kimliğinin örgütlü düzeyde savunmasını sağlamak, aile yaşamında köklü reformlar oluşturabilmek, göç ettirme ve kitle halinde öldürmeler nedeniyle sefalet içine düşmüş olan Kürt öksüz ve dullarına iş bulmak ve maddi yardımda bulunarak onları, içinde bulundukları sefaletten kurtarmak da belirlenen amaçlar arasındadır."
Encum Xanım cemiyetin bu amaçlarını yerine getirebilmek için de konuşmasın da toplantılar yapacaklarını, konferanslar ve müsamereler düzenleyeceklerini, kütüphaneler ve tartışma salonları açacaklarını ve Kürt kadınının bu çalışmalara nasıl katılacaklarını; ayrıca gazete, mecmua, kitap ve risaleler yayınlayacaklarını ifade etmiştir.

Dernek, 1919 yılının Ağustos ayında Kurban bayramı nedeniyle Şişli Çocuk Hastanesi'nde birçok yoksul Kürt çocuğunu sünnet ettirmiştir.

Maddi Ve Manevi Fedakarlık:
Cemiyetin amaçlarına ulaşıp faaliyetlerini düzenleyebilmesi için, Kürt halkı maddi ve manevi desteğini eksik etmemiştir. Yamulkî Xanım da konuşmasında bu beklentiyi şu sözleriyle ifade etmiştir:

"Dernek ulusun yaralarını sarmak için sizlerin fedakârlığına muhtaçtır. Her Kürt yardım için bize elini uzatır ve her fedakârlığı başarı ile yaparsa, ulusal isteklerimizin de gerçekleşeceğini göreceksiniz."

Cemiyetin Üyeleri Ve Yönetim Şekli:
Cemiyetin üyeleri iki grupta toplanır: Azay-î Müessise ve Azay-î Tabîye. Azay-î Müessise kurucu üyelerden oluşmuştur. Azay-î Tabîye ise cemiyetin kurucu üyelerine sonradan katılan diğer üyelerdir.

Cemiyet, oluşturulan üç kurumla yönetil-miştir. Bunlar; Heyet-î Müşavere, Heyet-î Îdare ve Heyet-î Umumiyedir.

Heyet-î Müşavere: Bu yönetim kurulu, KKTC'yi kurmuş olan Azay-ı Müessise konumunda olan üyelerden oluşmuştur. Yüksek danışma kurulu niteliği taşıyan "Heyet-i Müşavere", cemiyet yönetimi üzerinde doğrudan doğruya söz hakkı yoktur. Ancak cemiyetin faaliyetlerini denetlemek, cemiyetin yönetim kurulunu aydınlatmak ve yönlendirmek, gerek görüldüğü takdirde genel kurulu toplantıya çağırmak gibi önemli bazı yetkiler cemiyete en çok destek olan üyelerden oluşan "Heyet-î Müşavere"'nin yetkileri arasındadır.

Heyet-î Îdare: Cemiyetin yönetim kuruludur. Bu kurul, Heyet-î Müessese (kurucu üyeler) tarafından sayıları yirmiyi geçtikten sonra gizli oylarla seçerler. Kurul, her yıl düzenli olarak toplanacak olan kongrelerde yapılacak seçimlerle tekrar yenilenecektir. Kurul; bir reise, iki reise vekili, altı da üye olmak üzere toplam dokuz kişiden oluşmaktadır. Bu dokuz kişiye ek olarak bir kâtibe ve veznedarlık görevini de üstlenmiş olan bir muhasebeci heyeti de idare toplantılarına katılacak ancak bu görevlilerin oy hakkı bulunmayacaktır. Geçerli bir mazereti olmayıp heyeti idarenin toplantılarına üç defa üst üste katılmayan heyeti idare üyesi istifa etmiş sayılacaktır. Kuruldan bir üye istifa etmesi veya görevinden ayrılması durumunda boşalan üyelik için yeniden seçim yapılır ve kurucu üyeler tarafından tekrar boşalan yere bir üye seçilir.

Kurum, cemiyetin bir yıl boyunca her türlü faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde ve cemiyetin gerekli muamelesinin yürütülmesinden sorumludur. Kurul haftada iki defa toplanır. Toplantının açılabilmesi için kurulun azalarının yarısından bir fazlasının toplantıda hazır bulunması gerekmektedir. Ele alınan kararlar, oy çokluğuyla karara bağlanmaktadır. Oylar içerisinde eşitlik sağlandığı müddetçe; başkanın reyi iki oy sayılmakta, yani karar reisenin oyuna göre belirlenmektedir.

Kurulun toplanmadan önce yapacağı toplantının gündemini oluşturan gündem maddeleri cemiyetin reise ve katibe tarafından diğer yönetim kurul üyelerine bildirilmektedir. Heyeti idarenin almış olduğu kararlar, ilgili karar defterine kaydedilmekte ve bu karar toplantıya katılan tüm üyeler tarafından imzalanmaktadır. Heyeti idare toplantısında alınmış olan kararlardan herhangi birine itiraz eden yönetim kurulu üyesinin ilgili maddenin altını imzalaması gerekmektedir.

Heyet-i Umumiye: Bu kurum, Heyet-i İdare'nin denetimi altında olan ayrı bir kurumdur. Kurumun amacı, Kürt Kadınları Teali Cemiyeti'-nin her türlü parasal işlerini yürütmek ve hesaplarını tutmaktır. Heyet-i İdare üyesi olan muhasebecinin sürekli bu kurulu denetlemesi gerekmektedir. Cemiyetin Heyet-i Müşavere ve Heyet-i Umumiyesi, cemiyetin muhasebecisini ve onu denetlemekle yükümlü olan Heyet-i İdare'sini parasal konularda denetlemek yetkisiyle donatılmıştır.

Cemiyetin tam olarak neden kapatıldığı ifade edilmemiştir. Ama 1928 yılında Tiglis'te yayınlanan Zarya Vastako gazetesinin 297. sayısında ya-yınlanan ve muhtemelen eşi Dilara Hanım, cemiyetin İstanbul'daki faaliyetlerine katılmış olan Kamil Bedirxan tarafından yazılan makalesinde "Konstantinopolis milliyetçilerinin hilekârlıkları ve soruşturmaları yüzünden" kapatıldı denmiştir. Ana örgüt olan Kürdistan Teali Cemiyeti de Kemalist rejim tarafından kapatılmıştır.

KKTC, o dönemde Kürt kimliğinin gelişmesi, Kürt kadınının ulusal mücadeleye katılması, Kürt çocuklarının ve kadınlarının eğitim alanında önemli gelişmeler kat etmelerine vesile olmuştur.

Yaşam mücadelesi içinde kadının rolü ve yeri çok büyüktür. Günümüzde de Kürt kadını birçok baskıya rağmen mücadeleci kişiliğini yitirmemiştir. İnanıyoruz ki bugün de Kürt kadınına doğru zeminler ve ortamlar sunulursa yapabileceği birçok şey olur. Kürt kadını dün olduğu gibi bugün de yüzyıllardır verilen Kürt ulusal mücadelesine adını tarihe yazdıracak pratikler ortaya koyacaktır.
Kaynaklar:
1- Kürdistan Teali Cemiyeti (İsmail GÖLDAŞ)
2- Mizgîn Dergisi, Sayı 22, KTC (Derya DENÎZ)
3- Toplumsal Tarih dergisi (Yavuz Selim KARAKIŞLA)
4- Tarih ve Toplum dergisi
5- Geçmişten Günümüze Kürt Kadını (Mehmet BAYRAK)

**suretvano** · 30-05-2008, 03:45 PM

bende eskiden aşiretlerde kadın önemli bir kişiyse cocuklarıda 2. bi ad olarak annelerinin adlarını taşırlarmış diye okumuştum bi yerde.kürt toplumunda kadının yeri belli.spas heval(hepsini okuyamadım ama

)

**zilan_80** · 02-06-2008, 09:15 PM

kürt kadının yeri tarihte bu kadar önemli isede günümüzde pek önemi kalmamış maalesef.. tekrar gün yüzüne çıkarılmaya çalışıyor.. umarım başarılı olunur.

paylaşım için teşekkürler cane...

Konu Araçları
Yazıcı Çıktısını Göster Sayfayı E-posta ile Yolla
Mod Seç
Düzenli Mod Karışık Moda Geç Konu Moduna Geç

Popüler Konular: Bydigi Forum'un En Popüler Konuları
Sizin İçin Seçtiklerimiz-1: Norton AntiVirus 2008 Panda Antivirus & Firewall 2008 AVG Anti-Virus Free Edition 8.0.100 McAfee VirusScan Enterprise 8.5i Avast! 4 Professional Edition 4.8.1169 Kaspersky Internet Security 7.0.1.325 Anti-Porn 10.4.11.15 BitDefender Internet Security 11.0.9 (2008) Eset Smart Security 3.0.642 Ad-Aware 2008	Sizin İçin Seçtiklerimiz-2: Şeftali Yetiştiriciliği Ekolojik Tarım ve Hayvancılık Süt Verimini Etkileyen Faktörler Dört barajda su bitmek üzere Karbondioksit salımı yüzde 50’den çok artacak VAN (Wan) Tarihi Amed (Diyarbakır) Tarihi İç Anadolu Hakkında Genel Bilgi Kültür ve Turizm Bakanlığı müfettiş yardımcılığı 2008 yılı icra müdür ve yardımcılığı sınav ilanı	Sizin İçin Seçtiklerimiz-3: Siz Hangi Yemeksiniz ? Doğum gününüze göre hangi hayvansınız? Doğum Tarihinize Göre Renginiz! Bebeklerde Gaz Çıkarma Virüs taşıyan keneler dehşet saçıyor Şiddetin genlerle ilişkisi olabilir Karpuz Viagra Etkisi Yapıyor Panasonic Sony'yi tahtından etti! Mehmet Atlı - Wenda 2008 grup seyran - 2008

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Yanıt	Son Mesaj
Hepimiz Kadınız - 8 Mart Dosyası [Kaizen Team Çalışmasıdır]	PCkopat	Bydigi Kaizen Team	66	02-04-2008 11:29 AM
Avrupa Kürtleri	MÊVAN	İlginç Konular	5	06-03-2008 01:40 PM
Nilüfer Akbal: Ben Kürt Müziğinin Dünyaya Açılan Penceresiyim	Bendewelat	Müzik Sohbet	18	24-01-2008 03:30 PM
Kürt Kimliğinin Dayanakları ve Kırılma Noktaları*	JİYAN ADAR	Genel Kültür	8	21-01-2008 04:48 PM
Batı Literatüründe Kürt Kadını	PCkopat	Genel Kültür	17	20-11-2007 01:12 PM

Kürt Kadınları Teali Cemiyeti...

Benzer Konular