23-05-2008, 10:41 PM
|
#6 (permalink) | |||||||||||||||
|
SÜryanİce DoĞru Yazim YÖntemlerİ
SÜRYANİCE DOĞRU YAZIM YÖNTEMLERİ 705 yılında Urfalı Mor Yakup Eski Ahit metinlerinin harekelerini Tel�ado Manastırında iken tekrar gözden geçirmiş ve sesli harfleri gösteren işaret sistemi üzerine ayrıca çalışarak bugün kullandığımız sistemi tamamlamıştır. O, Kutsal Yazıtları bölümlere ayırdı, her birinin içeriğini gösteren bir giriş yazdı ve İncil�in Yunanca ve Süryanice versiyonlarını içeren çalışmalarla sözcüklerin doğru telaffuz edilişlerini gösteren pek çok notlar metnin üzerine ekledi. 719 ile 720 yılları arasında yazılmış eski el yazmaları sayesinde bu kitapların bir kısmı günümüze ulaşmıştır. Karkafto manastırı rahipleri arasından yetişen faziletli dil bilginleri, Urfalı Mor Yakup�un yolunu izlediler. Adı geçen manastır Habur nehri üzerindeki Mecdel köyünde olup, günümüzdeki Haseke ve Rasel�ayn şehirlerine yakındır. Onların dil konusundaki çalışmalarından Karkafoytö yöntemi olarak bilinen bir yöntem doğdu. Rasel�ayn da iki değerli bilim adamı yetişti. Bunlardan biri bölgedeki bir manastırda yaşamış olan Santa Tubono, diğeri ise Rasel�aynlı (Rişayno) Mşamşono Sobo idi. Sobo, dil konusunda geniş bilgisi olan ve Kutsal Yazıtların yazım kurallarını çok iyi bilen, çok da erdemli bir şahsiyetti. Hasan Bar Bahlul�un sözlüğünde (1363 ve 1364 nolu sütunlar) aktardığına göre, Santa Tubono ve mşamşono Sobo bir bölümün harekelerini, noktalamalarını bitirdikten sonra, en sona kendi adlarının baş harflerini yerleştirirlerdi. Sobo tarafından 724 ve 726 da nakşedilen, o dönemde bu sanattaki gelişmeyi gösteren kitaplar elimize ulaşmıştır. Bu sanatla uğraşmış diğer bilginler 724 � 726 yılları arasında Kube manastırından Aho Abrohom, Tal Kumatre köyünden Esfulos Manastırı başrahibi Şemun, ve Teloyo�lu yönetici Theodosiyos, 736�da Episkopos Gevergis, Hah�lı Abrohom ve O�nun 817�deki öğrencisi mşamşono Rubel, Basil, Şmuel, Şemun ve 841�de Mraybo manastırından Gevriye. Londra Kütüphanesi 168 numarada kayıtlı, Doğu Süryanilerin Manastırından Şmuel ve Matay tarafından 600 yılında hareke ve noktalamaları üzerinde çalışılmış bir mezmurlar kitabı; yine aynı Kütüphanede 171 numarada kayıtlı Nahro köyü papazı ve iki öğrencisi Yuhanon Bar Doniyel Araboyo ile Unmira�lı Mşamşono Yuhanon Araboyo tarafından üzerinde çalışmalar yapılmış İncil�in eski bir nushası bulunmaktadır. Bilinmelidir ki, bu geleneksel kitaplar, Kutsal Yazıtların metninin tamamını içermez. Bunlar hem Yunanca hem Süryanice çevirilerde değişiklik gösteren, telafüzları düzeltilmesi gereken dizelerle sınırlanmıştır. Bu çalışma incelendiğinde, metinlerin nakşedilme farklılığına rağmen, sözcüklerde çok dikkatli ve düzenli bir şekilde hareke ve noktalama işaretleri yapıldığı görülmektedir. Bu dil bilginlerinden bazıları Kutsal Yazıtlara, Kilise Atalarımızdan Diyonosiyos Aryufagos, Basiliyos, Nazyanzo�lu Grigoriyos, Navso ve Severiyos�un eserlerinden seçtikleri bazı parçaları eklediler. Bunların bir kısmı Mor Efrem, Suruçlu Mor Yakup, Urfalı Mor Yakup, Tikrit�li Antun�un eserleri ile azizlerin yaşam öykülerini ve tarihçeleri içeren kitapların hareke ve noktalaması ile meşgul oldular. Bu geleneksel kitapların 980 ile 1205 yılları arasına tarihlenen 12 adet eski nüshası bulundu. Bu kitaplardan, Kudüs teki Mor Markos Manastırımızda 42 numarada bulunan ve 15.yüzyılda yazılmış yeni nüshadan ayrı olarak, 241 Nolu ve 1000 yılında yazılmış Deyrulzafaran Manastırında bulunan nüsha ve British Museum�da bulunan ve 899 yılında tamamlanmış eşsiz bir Nasturi nüshası bulunmaktadır. British Museum�da bulunan 163 nolu bir başka nüsha ise, Nirab Manastırından Şmuel ve Tuma adlı iki rahip tarafından 563�te harekelendirilmiş Mor Severiyos�a ait son cildi içermektedir. Kudüs�teki Mor Markos Kutuphanesinde, Patrik Kuryakos�un Amuda Manastırından Tikritli rahip Theodoros (825 ile 834 yılları arasında Maraş�ta Episkoposluk yaptığı tahmin edilmektedir.) tarafından 806 yılında harekelendirilmiş bir kitabı bulunmaktadır. alinti |
|||||||||||||||
|
|
23-05-2008, 10:41 PM
|
#7 (permalink) | |||||||||||
|
Süryanilerde Morfolojİ Ve Gramer
MORFOLOJİ VE GRAMER Süryaniler, kendi dillerini mükemmel bir şekilde yazıp konuşurlardı. Bunu yaparken, yol gösterecek ve hatadan koruyacak kurallara ihtiyaç duymayarak, uzun bir süre böyle yaşadılar. Onlar, Diyonosiyos Tarakoyo�nun Yunanca grameri adlı eserini inceleyip, Süryanice�ye çevirmişler. Gramerin temel kurallarını bu eserden almışlardır. Bar Zubi�ye göre en eski Süryanice gramer, onu Yunan dilinin kurallarına göre temellendırılmiş olan, Tıkrit ve doğu Metropoliti Mor Ahudeme�ye (575) atfedilir. Ancak bu konuda asıl üstünlük Süryani gramerinin metodunu yazmak suretiyle, onu güzel bir şekilde açıklayan, insanlara bu konuda izlenecek yolu gösteren ve düzenli bir eseri ilk olarak ortaya koyan Urfalı Yakup�tur.
Barebroyo, (Abulfaraç) Urfalı Yakup�un aslı kayıp olmuş eserinden, eserin genişliği gösteren çok önemli alıntılar yapmıştır. Bu eserden günümüze krihöthö (hasta harfler) ve hlimothö (sağlam harfler) den kaynaklanan Süryanice yazı hatalarını belirten birkaç küçük parça kalmıştır. Antakyalı papaz Pavlus, dili zayıflatan bu sorunun düzeltilmesi için, ona istekte bulundu. Urfalı Yakup ise, ona verdiği cevabında bu sorun üzerinde çok düşündüğünü ve bu hususun kendinden önce gelenlerin de aklından çıkmadığını, ancak eski eserlerin zarar görmesinden korktuklarından dolayı bir çözüm bulmaya cesaret edemediklerini bildirir. Bununla beraber Urfalı Yakup bu sorunun giderilmesi için, yedi hareke (zav�e) icat eder. Ancak Süryaniler Kutsal Kitap dilini korumak amacıyla seslileştiren Karkafto Manastırındaki Mecdeli Rahiplerin oluşturduğu beş tane harekeyi (zav�e) kullanmayı tercih ettiler. Urfalı Yakup, doğru okumayı sağlamak amacıyla, sayısı 36�ya ulaşan bu sembol ve noktalardan yararlanarak harflerdeki harekeleme ve noktalama yöntemini tamamlamıştır. Suboyo ve kısmen de Bar Zubi�nin belirttiğine göre, Ataraboyo�lu munzevi (estunoro) Yuhanon, bir gramer kitabı yazmıştır. Aynı şekilde Manastır yöneticisi David Bar Favlus�un, gramerle ilgili kaleme aldığı eserden günümüze birkaç parça kalmıştır. Ancak Tikrit�li Antun�un bu gramercilerden bahsetmemesi dikkat çekmektedir. Elimizdeki gramer kitapları şunlardır: Yakup Bar Talyo�nun hece ölçüsü (manzum) ile yazdığı diyalog adlı eserdir. Bar Talyo eserini, Yunan filozofları ve Süryani okullarının önde gelen öğretmenlerine dayandırmıştır. Barbroyo�nun (Abulfaraç) kaleme aldığı "Semhe" adlı gramer kitabı, batı Süryanilerinin ve doğu Süryanilerinin (Nasturi ve Keldaniler) diyalektleri ile yazılmış dört ana bölümden oluşur. Eserde ayrıca Arapça grameri ile ilgili bir bölüm de vardır. Bundan ötürü Barebroyo�nun bu eseri, gramer üzerine yazılmış kitapların en mükemmeli en hassası ve en yeterli olanıdır. Eser, öğrenciler ve araştırmacılar için bir başvuru kitabı, dil bilimcileri için bir otorite, Süryanice konuşanlar için güvenilir bir kaynak oldu. Barebroyo, eserinin bazı bölümlerini yedili hece ölçüsüyle yazılmıştır. Öğrencilerin daha rahat anlamaları için dip notlar kullanmıştır. Ayrıca üçüncü eser olan "Balsusyothö" adını verdiği gramer kitabını hazırlamış ancak bitirememiştir. Bu eserden günümüze bir şey kalmamıştır. Patrik İğnatiyos Bar Vahib, yumuşak ve sert harfler konusunda kısa şiir yazmıştır. Aynı zamanda Patrik İshok Laazar (1724), Episkopos Rızkallah�ın (1772) morfoloji konusunda çalışmaları vardır. 1764 yılında Ktarboyo�lu Hori Yakup, Süryani Morfolojisi ve Grameri hakkında "Habob Yad�othö" (İrfan Çiçeği) adlı güzel bir eser yazdı. Daha sonra bu eseri kendisi ya da bazı çağdaşları özetlediler. alinti
__________________ |
|||||||||||
|
|
|
23-05-2008, 10:42 PM
|
#8 (permalink) | |||||||||||
|
SÜryanİler de Tip Bİlİmİ
SÜRYANİLER�DE TIP BİLİMİ Süryaniler tarih boyunca çeşitli bilim dalları ile yakından ilgilenmişler ve birçok bilim adamı yetiştirmişlerdir. Tıp ilmi Süryani alimlerinin en çok çalışma yaptığı alanlardandır. Bin yıldan uzun bir süre bu bilim dalında faaliyet gösteren Süryani bilim adamlarının çalışmaları, onların ünlerinin tüm Doğu ülkelerine yayılmasını sağlamıştır. Bar Ebroyo�nun yazdığı Süryanice tarih kitabında (kronografi) bu meşhur hekimlerden bahsedilmektedir. Bu hekimler; Riş Aynolu (Ras Ayn) Sergis, Diyarbakırlı Atnos(Atanos), Filogrius, Şemun Dtaybuthe, Episkopos Grigorios, Antakya Patriği Teodosios, Yonan Bar İshok�tur. Bu alimlerin eserlerinden bilindiği kadarıyla Riş Aynolu Sergis, Galen�in bazı çalışmalarını Süryanice�ye çevirmiştir. Bunlar "Ars Medicia" (Tıp Mesleği) ve "De Alimentorium" (Beslenmenin Özellikleri) adlı eserlerdir.
Bugün Atnos, Filogrios ve Episkopos Grigorios�un çalışmaları hakkında kapsamlı bir bilgiye sahip değiliz. Bununla birlikte Atnos ve Episkopos Grigorios�un bazı konularda derlemelerinin olduğu, Bar Abi Usaybia tarafından söylenmektedir. Atnos ve Filogrios�un 7. Yüzyılda; Grigorios ise 8. Yüzyılda yaşadığı tahmin edilmektedir. Antakya Patriği Teodosios ise tıp bilimiyle ilgili çok kapsamlı bir derleme yapmıştır. Pagnon ise, çevirisi kimin tarafından yapıldığı belli olmayan, Hippocrates�in "Aphorism" adlı eserinin Süryanice çevirisini yayınlamıştır. Hirus�taki kütüphanede yazarı bilinmeyen geniş kapsamlı bir tıp kitabı vardır. Yaklaşık 600 sayfa olan bu kitap, çok duru ve güzel bir üslupla kaleme alınmıştır. Baş kısmındaki birkaç sayfası kaybolmuş olan eserin sonunda Huneyn�in bir makalesi bulunmaktadır. Bu kitaptaki bir diğer makale, Malatyalı papaz Yuhanon�un oğlu Diakos Basit tarafından 1224 yılında yazılmıştır. Süryanice bilim kitapları incelendiğinde Urfalı bilgin Gabriel�in (1227) yazdığı çok sayıda felsefe ve tıp kitabı da göze çarpmaktadır. Tıp alanında ün yapmış başka bir Süryani hekim de Bar Ebroyo�dur. Bar Ebroyo, Dioskorides�in "De Medicamentis Simplicbus" adlı kitabını ve İbni Sina�nin "Kanun" eserinin dört bölümünü Süryanice�ye çevirmiştir. Ayrıca o güne kadar geçerliliği olan bütün tıp teorilerini kapsayan bir tıp kitabı yazarak, tıbbın gelişmesine önemli katkılarda bulunmuştur. Bar Ebroyo bunların yanında Grafiki�nin büyük kitabından yaptığı seçmeleri Arapça olarak yazmış ve Hippocrates�in Aphorism adlı eserinin bazı kısımlarıyla, "Vücut Organlarının Yararları" isimli kitabı yorumlamıştır. Bar Ebroyo�nun yaptığı en önemli çalışmalarından biri de Hunayn Bar İshok�un kitabının Tiryak (panzehir, çare) bölümüne kadar olan sorularını yorumlamasıdır. Tarih boyunca tıp alanında çalışmalarını sürdürmüş önemli Süryani hekimlerinin isimleri, bir liste olarak aşağıda verilmiştir: 1- Mifarkat Metropoliti Maruta (Ölümü: 421) 2- Hekimlerin başı, Suruçlu Mor Yakup�un amcasının oğlu Kuro (Ö. 521) 3- Riş Aynolu papaz Sergis 4- Sincarlı Gabriel (Ö. 610) 5- Papaz Emaos 6- Diyarbakırlı Atnos 7- Pilogrios 8- Episkopos Grigorios (8. Yüzyıl) 9- Patrik Teodosios (Ö. 896) 10- Abrohom bar Bakus 11- Yahya bar Adi (Ö. 974) 12- Ali bar Bakus (Ö. 1004) 13- İsa bar Zuro (Ö. 1008) 14- Abülhayr al-Hasan bar Hamoro 15- Abül Başar Süryani 16- Yabrudlu Abulfaraç (Ö. 1035) 17- İsa bar Ali Bakus (Ö. 1043) 18- Tigritli Alfasal bar Garir 19- Tigritli Abünasır bar Garir (Ö. 1079) 20- Diakos Abül Yaşar (Ö. 1100) 21- Papaz Abulfaraç (Ö. 1112) 22- Urfalı Diakos Abü Said (Ö. 1138) 23- Hekimlerin başı Diakos Abu Ali (Ö. 1169) 24- Diakos Sohdo Dbeth Şumno (Ö. 1170) 25- Meşhur hekim Burhan (Ö. 1190) 26- Urfa Metropoliti Atanasios Denho (Ö. 1191) 27- Kartbartlı Şemun (Ö. 1207) 28- Diyarbakır Metropoliti (Ö. 1122) 29- Kayserili Abülhasan (Ö. 1222) 30- Bağdatlı Toma�nın oğlu Abülkaram Said (Ö. 1223) 31- Doğu�daki hekimlerin başı Baş Diakos Abu Daid (Ö. 1224) 32- Urfalı Hasnun (Ö. 1227) 33- Urfalı Gabriel 34- Malatyalı Abü Salem bar Karbe (Ö. 1234) 35- Bağdatlı Mari dbeth Tuma (Ö. 1236) 36- Antakyalı bilgin Teodori (Ö. 1240) 37- Hasnun öğrencisi Urfalı İsa (Ö. 1244) 38- Abülhayr Sahel bar Saed dbeth Tuma (Ö. 1249) 39- Hankeyfli papaz Yeşu dbeth Tuma (Ö. 1243) 40- Bar Ebroyo�nun babası Malatyalı diakos Ahrun bar Tuma (Ö. 1252) 41- Malatyalı bar Bagras (Ö. 1255) 42- Musullu Abülhayr Dokik (Ö. 1258) 43- Urfalı Meferyono Saliba (Ö. 1258) 44- Tac al-Devle Abü Tahir dbeth Tuma (Ö. 1277) 45- Malatyalı Kufar bar Ahrun (Ö. 1284) 46- Urfalı Abülhayr 47- Malatyalı Bar Ebroyo (Abülfaraç)-Ö. 1286 48- Papaz Şemun dbeth Tuma (Ö. 1289) 49- Bartellolu diakos Yuhanon bar Saro (Ö. 1292) 50- Bartellolu diakos Behnam Habukni (Ö. 1293) 51- İshok bar Abülfarac bar Kaşişo (Ö. 1299) 52- Arbelli papaz Cemaleddin (Ö. 1269) 53- Siirtli Meferyono Aziz (Ö. 1487) 54- Şamlı diakos Yuhanon (Ö. 1580) 55- Patrik Nimetullah Nureddin (Ö. 1587) 56- Episkopos Tuma Nureddin (Ö. 1592) Yukarıdaki listede yer alan hekimlerden bazılar tıp alanında Arapça kitaplar yazmışlardır. Bu hekimler; Abrohom bar Bakus, Yahya bar Adi, Ali bar Bakus, İsa bar Zur�o, Yebrudlu Abülfarac, Alfasal bar Garir ve kardeşi Yahya bar Garir�dir. alinti
__________________ |
|||||||||||
|
|
|
23-05-2008, 10:43 PM
|
#9 (permalink) | |||||||||||
|
Süryaniler de TEOLOJİ
TEOLOJİ Süryaniler; ister Yunanlı ister Kıpti ya da Romalı olsun, öncü Hıristiyan tanrıbilimcilerin Yunanca eserlerini tercüme etmekten edindikleri yararların yanı sıra, teoloji (tanrıbilim) alanında yükselmişlerdir. İsimleri ve eserleri aşağıda verilen ünlü tanrıbilimciler yetiştirmişlerdir.
Mor Efem, Mor İshok ve Suruç�lu Mor Yakub�un harikulade şiir ve ilahilerinin derinliklerine inip bilgisine eriştikleri birçok tanrıbilimsel konuyu, gerçekleri inceleyip kesin kanıtlarla belirleyen Mor Severius�un eserlerini, Antakya ve İskenderiye patriklerinin 514-580 yılları arasında birbirlerine yazdıkları Sensinodsal mektupları, Süryani Belgelerinden derlenen altıncı yüzyılın ikinci yarısında piskoposlar ve manastır baş rahipleri tarafından yazılan doktrinsel raporlar ve mektuplar, Kutsal Kitaptan vaaz ve yorumları saymazsak, bu çok önemli bilgi dalına ilk atılan Süryani otorite olarak Menbiçli Mor Filüksinos�u sayabiliriz. Filüksinos�u Urfalı Yakup, Patrik Kuryakos, Daralı İyavannis Yuhanon, Muşe bar Kifo, Bar Salibi ve Barebroyo izledi. Mor Filüksinos, Üçlü Birlik, tektanrıcılık ve Söz�ün beden alıp insan olması konularında iki değerli kitap yazmıştır. Urfalı Mor Yakup Teolojik kitabı ve Kutsal Ayinin açıklamasiyle ilgili bir mektubu vardır. Barebroyo İnsanın Kurtuluşunu ele aldığı "Altı Gün" adlı eserindeki yedinci bölümde ve "Hudoye" adlı eserinde, Mor Yakub�un yazdığı Teolojik kitabından bahsetmektedir. Daralı İyavannis Yuhanon, ruhani ve ruhanilik, Diriliş, Melekler, şeytanlar, Cennet v.s. hakkında dört hacimli kitap yazmıştır. Muşe bar Kifo, Yaratılışın Altı Günü, Diriliş, Cennet, Melekler, insan ruhu, Kilisenin Kutsal yedi Gizlerinden olan Vaftiz, Murun ve Kutsal Ayin hakkında çok değerli beş kitap yazmıştır. Bar Salibi, teoloji ve Kutsal Gizlerin açıklaması gibi önemli konuları ele alan çok önemli eser yazmıştır. Ayrıca, Kthobo dUroutho (Polemikler konusunda) adlı eserin de yazarıdır. Barebroyo (Abulfaraç), Tanrıbilimin derinliklerine inmiş, kapsamlı ve muhteşem olan "Mnorath Kudşe" ve "Kthobo dZalge" adlı kitaplar yazmıştır. Ayrıca, insan ruhu hakkında da iki mektubu bulunmaktadır. İkinci kategoride : "Tahevyothö" adlı eserin yazarı Persli Afrahat, İskenderiyeli Domianus�un yanlış düşüncelerine karşı, üç bölümlük teolojik bir eser yazan Kalunikili Patrik Petrus, kendisinden önceki müellifin eseri üzerinde ayrıntılı açıklama yapan II.Yulyane, harikulade "Husoyoler" derleyen III.Yuhanon ve İkinci Athanasiyos, Kilise�nin Kutsal Gizlerini açıklayan Arapların Episkoposu Gevergis�in eseri, ruh hakkında çok yararlı kitap yazan Atharaboyo�lu Yuhanon, harikulade yorum kitapları ve notlarda sivrilen Laazar bar Kandasi ve Urfa Metropoliti Bünyamin, Kutsal Ayin�in tefsiriyle ilgili iki mektup sahibi Laazar bar Sobtho ve Bar Vahbun, Maraga�lı Tuma�nın yanlış öğretilerini çürüten, Tektanrıcılık ve Kutsal Üçlük ve Tanrı�nın Sözü ile ilgili güzel bir şiir yazan Nusaybin�li Nuno, Tanrı�nın sağlayışı hakkında bir kitap yazan ve Kutsal Murun Giz�ini açıklayan Tikritli Anton, Söz�ün Beden Alışı konusundaki şiirin yazarı ve Marun�un öğrencisi Yuhanon, Ermenilerle mücadele eden Bar Şuşan ve Bar Andrevos, tanrısal bilgi konusundaki derin ve köklü bilgileri ortaya koyan "husoyolar" yazan Bar Sabuni, "Simotho" (hazineler) ve "Şroro Galyö" (Açık Gerçek) adlı iki kitap yazarı Bartalyolu Yakub�u görüyoruz. Üçüncü kategoride ise şu isimleri sıralayabiliriz: İnançla ilgili birçok mektupları olan Habsuslu Mor Şemun dZayte, Aryufagos�a yanlışlıkla atfedilen eser konusunda yorumlar yazan Fevko bar Sargis ve Theodoros bar Zarudi, Kurbono ve Murun arasındaki fark konusunda bir şiir yazan Beth Botinli Doniyel, Ermenilerin itirazlarına reddiye yazan Raban Sargis, Kutsal Ayin ve Murun Giz�inin izahı ile ilgili iki mektup yazan Mardin Metropoliti Yuhanon, Teoloji ve "Markabtho dRoze" (sırların bütünü) adlı iki kitabın yazarı Turabdin Mafiryanı Şemun. Bu kategoriye, "Suloko Havnonoyo" (Aklın Yükselişi) adlı kitabın yazarı Aziz Bar Sobtho ve "Elfo Ruhonoytö" (Ruhsal Gemi) adlı kitabında yeteri kadar teolojik bölümlere yer veren Zaz�li Patrik Mesud eklenebilir. alinti
__________________ |
|||||||||||
|
|
|
23-05-2008, 10:44 PM
|
#10 (permalink) | |||||||||||
|
SÜRYANİLER�DE EĞİTİM ve ÖĞRETİM MERKEZLERİ
Birinci ve ikinci derece önemli Süryani kültürünün en parlak dönemleri, 4. ve 13. Yüzyılın sonları arasında kalan yaklaşık 1000 yıllık süredir. Bu dönemde birçok eğitim ve öğretim merkezi Süryani dünyasına hizmet etmek üzere faaliyete geçmiş, gerçekten de yararlı ve önemli etkinliklerde bulunmuşlardır. Bu eğitim merkezlerinin bir bölümü felsefe, filoloji ve öteki bilim dallarını kapsayacak şekilde hizmet ederken, çoğunluğu da teoloji konusunda eğitim vermiştir. Bu okulların en önemlileri şunlardır: 1- Edessa (Urfa) Teoloji Okulu: Kaynaklarda M.S. III. Yüzyıl�ın ortalarında kurulduğu belirtilen bu okul, gerçek ve üstün nitelikli bir din eğitimi vermeye, M.S. 363 yıllarında başladı. Mor Efrem�in üstün çabalarıyla bu tarihten sonra en parlak dönemlerini yaşayan Edessa Teoloji Okulu, 146 yıl süren eğitim hizmetinden sonra 498 yılında kapatıldı. (Kaynaklar, okulun esas faaliyet dönemini okulun büyük üne kavuştuğu 363 yılı ile 498 yılı arasında kabul etmektedir) 2- Zukanin Manastırı: M.S. 4. Yüzyıl�da Diyarbakır şehri yakınlarında kurularak Mor Yuhanna Manastırı adıyla hizmet vermeye başlayan manastır, aynı asrın ortalarında bir bilim merkezine dönüşmüştür. Süryani Cemaati�nden birçok ünlü kişinin de öğretmenlik yaptığı bu eğitim merkezi, 10. Yüzyılın ortalarına kadar faaliyetini sürdürmüştür. 3- Mor Gabriel Manastırı: M.S. 397 yılında Turabdin şehrinde kurulan manastır, Deyrulumur veya Kartmin Manastırı olarak da anılmaktadır. Kısa sürede kendini bilime adayanların ve rahiplerin merkezi durumuna gelen bu önemli okul, 5.yüzyılın ortalarından 11-12. Yüzyıla kadar çok sayıda önemli kişinin eğitim görerek yetiştiği bir eğitim merkezi oldu. 4- Usibona Manastırı: Antakya dolaylarında kurulan bu manastır, yörenin önemli bir eğitim merkezi olarak çalışmalarını sürdürdü. 5- Büyük Tel�ado Manastırı: Antakya�da kurulan bu manastır, yakınında bulunan Usibona Manastırı ile birlikte 4.yüzyılın ortalarında kuruldu. Kuruluşunu takip eden dönemde birer eğitim merkezi haline dönüşen bu manastırlar, 690-700 yılları arasında Urfalı Mor Yakub�un üstün çabalarıyla büyük bir üne kavuştular. Urfa Metropoliti Mor Bünyamin�in de 837 yılına kadar Tel�ado Manastırı�nda ders verdiği bilinmektedir. Bu iki manastırın M.S. 10.yüzyılın sonuna kadar aktivitelerini sürdürdükleri bilinmektedir. 6- Mor Zakay Manastırı: 5.yüzyılda Rakka (Kalunikos adıyla da bilinir) şehri yakınlarında kurulmuştur. Esas eğitimine 6.yüzyılın ilk yıllarında başlayan okul, hizmetlerini 10.yüzyıla kadar aynı biçimde devam ettirmiştir. 7- Kınneşrin Manastırı: M.S. 550 yıllarında Ceraplus (Kenneşrin) şehrinin karşısında, Fırat nehrinin doğu yakasında kurulmuştur. Bu manastır, kurulduğu tarihten 9. Yüzyılın başlarına kadar olan sürede, o dönemde bilim ve teoloji alanda eğitim veren okulların en büyüğü ve en önemlisi olmuştur. Verdiği nitelikli eğitim sayesinde ününü dört bir yana yayarak diğer manastırları geride bırakmıştır. Gelişen bir takım olaylar dolayısıyla bir duraklama dönemi yaşayan manastır, bu süreci atlattıktan sonra tekrar eski parlak günlerine dönmüş ve 13.yüzyıla kadar bu şekilde faaliyetlerini sürdürmüştür. 8- Dış Kuyu Manastırı - Dayro Dgubo Baroyo: Halep ve Şamişat (Samosata) arasında yer alan bu manastırın adının duyulması 6.yüzyılda gerçekleşmiştir. Bu tarihten 9.yüzyıla kadar geçen sürede önemli bir eğitim merkezi olarak çalışmalarını sürdürmüştür. 9- Mor Matay Manastırı: 4. Yüzyılın sonlarında Musul kentinin doğusunda bulunan Elfaf Dağı�nın tepesine kurulmuştur. 630�lu yıllarda gerçek anlamıyla eğitim vermeye başlayan manastır, faaliyetini aynı şekilde 13.yüzyıla kadar devam ettirdi. 10- Amudo Manastırı: Cezire�deki Ras�al-ayn yakınlarında bulunmaktadır. M.S. 7.yüzyılan 9.yüzyıla kadar 200 yıl gibi bir süre eğitim ve öğrenim yeri olarak kullanılmıştır. 11- Karkafto Manastırı: Magdal köyü yakınlarında, Ras�al-ayn ile Hasake arasında yer alan bu manastır, filoloji alanında yaptığı çalışmalarla tanınmaktadır. 12- Mor Hananyo Manastırı: Deyrulzafaran ve Dayro Dkurkmo adlarıyla da bilinen bu bu manastır M.S. 4. Yüzyılın sonlarında Mardin yakınlarında kurulmuştur. Ancak bazı araştırmacılar tarafından manastırın kuruluş tarihinin 8. Yüzyılın son on yılı olduğu savunulmaktadır. Uzun bir süre bilim merkezi olarak çalışmalarını yürüten manastır, sonraları gerilemeye başlamıştır. Bunun ardından tekrar toparlanan bu eğitim merkezi, yine de eski parlak günlerine geri dönememiştir. 13- Mor Sargis Manastırı: Sincar ile Balad arasındaki Kahil Dağı�nda (Turo Sahyo) bulunan manastır, tahminlere göre 8. Yüzyılda eğitim ve öğretim vermeye başlamıştır. Manastır en başarılı olduğu noktaya 9.yüzyıl içinde ulaşmıştır. 14- Edessa�nın (Urfa) Kutsal Dağı: Burası M.S. 5. ve 6. Yüzyıllarda birçok manastırla dolmuştur. Bu manastırların bazıları, 13.yüzyılın başına kadar kaliteli bir eğitim-öğretim kurumu olarak faaliyetlerini sürdürmüş ve bu özellikleriyle de çevrede oldukça tanınmışlardır. 15- Mor Barsavmo Manastırı: M.S. 5. Yüzyılın ortalarında Malatya şehri yakınlarında inşa edilen bu manastır, 8.yüzyıldan 13.yüzyıla kadar bir bilim yuvası olarak etkinlik göstermiştir. 16- Mor Yuhanon Manastırı: Dara yakınlarındaki Kardis şehrinde kurulan büyük bir manastırdır. Bilimsel kayıtlarda, M.S. 800 yılından 1002 yılına kadar olan dönemdeki bilgilerine ulaşılabilen manastır; Bağdat Metropoliti Mor Lazarus Bar Sobto�nun da öğretmenlik yaptığı bir bilim merkezi olarak tanınmaktadır. 17- Eliyo Bar Gagi Manastırı: M.S. yaklaşık 960 yılında Malatya � Hanzat bölgesinde inşa edilen manastır, zaman içinde bir bilim merkezine dönüşerek çalışmalarını bu çerçeve içinde sürdürmüştür. 18- Barid Manastırı: M.S. 960 yılında Malatya ve Hanzat bölgesinde kurulan manastırda 1243 yılına kadar eğitim ve öğretim yapılmıştır. 19- Sergisiye Manastırı: 980 yılında Malatya�da inşa edilmiştir. Yoğun bilimsel çalışmaların yapıldığı bir yer olarak dikkat çeken bu okul, faaliyetini 12. Yüzyıla kadar devam ettirmiştir. 20- Malatya Şehri: "Rahoto" olarak bilinen kentte yer alan büyük kilise, 11. Yüzyılın başlarında filoloji ve ilahiyat bilimi konularında önemli çalışmaların yapıldığı, hatta bu bilimlerin merkezi diye de adlandırılabilecek bir konuma sahipti. Ancak13.yüzyılın sonunda önemini yitirmiştir. 21- Mor Ahrun Manastırı: Kalisura�da bulunan bu eski manastırın kuruluş tarihi kesin olarak bilinmese de, araştırmacılar arasında tahmini olarak 5. Yüzyılda inşa edildiği görüşü yaygınlık kazanmıştır. 11. Yüzyılda bilim merkezi haline gelen manastır, Malatya Metropoliti Mor III. İğnatıyos�un öğrenimini tamamladığı yer olarak tanınmaktadır. Süryaniler�de eğitim ve öğretim merkezlerinin başlıcaları yukarıda adı verilen manastır ve okullardır. Ancak şunu da ifade etmek gerekir ki bu sayılan merkezlerin dışında eğitim ve öğretim verilen ve birçok din ve bilim adamının yetişmesine vesile olan Patriklik, Episkoposluk Merkezleri ve manastırları da vardır. alinti
__________________ |
|||||||||||
|
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçları | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Yanıt | Son Mesaj |
| Tarihte İlk Kürtler | achar | Dirok | 48 | 01-12-2008 12:32 AM |
| Tarihte Kürt kadınının rengi | zilan_80 | Kitap Tanıtım Ve Eleştiri | 1 | 10-04-2008 09:55 AM |
| işte tarihte kullanılan en eski MESSENGER | ahmedyilmaz | Komik Resimler | 10 | 31-01-2008 08:38 PM |
| Tarihte ve Günümüzde Emekçi Kadınlar | marx47 | Genel Kültür | 0 | 14-11-2007 12:10 PM |
| Bizim tarihte hicbir sey icat etmemis oldugumuzu soylemek hem ayip hem gunahtir. | freelyon | Komik Yazılar, Fıkralar | 0 | 13-08-2006 09:58 PM |
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Şuan saat: 05:44 AM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
