20-08-2007, 01:33 PM
|
#1 (permalink) | |||||||||||||
|
dohl, xwestin, xwezginî (li xelîka)
Dohl Li Xelika edet a kû bi riza dê û bavê xwe keçik û xort dizewicandin, îro êdî ew edeta nemayê. Xort û keçên me hevdu bixwe nasdikin bi hev qayîl dibin û dizewicin. We dil e Ne kevcikî þîr û bulxur e Li Xelikan keçikên nezewicî þar di dan serê xwe, fistan li xwe dikirin û bervank li ber xwe girêdidan. Piþtî kû zewicin þar û þarpê, bi nav salan ve diçun û an jî bûn dayîk kitan didan serê xwe, þar a sirmê li xwe dikirin. Edet a `bisik birînê` jî wek edetên din, ji holê rabun. (bisik: jina, telakî pûr ji cênigên xwe berdidan) Xwestin Heger keçik û xortêkî bi hev qayilbun, mezin ên malê diketin tekîlîyê. Hêla lewik xeber di dan nasekî hêla keçikê û nedirekt keçik dixwastin û bivê sedemê nêrînên wan jî derdikêt ortê. Ew xebera ku hatî þandin dihat veþartin, hetanî kû gotin `erê`. Heger gotin erê hêla lêwik, xwe ji bo xwestinê amade dike. Xwezginî Gava çuyin a mala keçikê û ji bavê keçikê keçik xwestin, ji we re: `xwezginî` dibêjin. Kal, pîr u jin ên kû pêþengî ya mala lêwik dikin rojekî ku pêþda tê tayîn kirin de (bi piranî roja pênçsemê rojekî bixêr û bi oxir dihat qabul kirin) diçun mala keçikê. Her du hêla jî sedem a hatine dizanî bû û sohpet a xwe tîr dikirin û ji mezinen ku hatî yekî mesele vedikir û digot: „em hatine xwezginî.‰ Hêla keçikê jî, ji bo biryarê dibêjin: „emê ji mezinên xwe bipirsin û di demeke nêzik de xeberê bidin we.‰ Þîranî Wextê ku hêla keçikê got: erê, mala lêwik xwe ji þîranî yê re amade dikin. Mal a lewik ji bukê re gustirikek a nîþanê, garik, qûrek zêr, sawê, þerpê, îþlik, gore, meres, nênik, þê, herwiha qumaþ û kinc wekî xelet ên curbecur jê re distînin. Bi niyeta þiranî jî loqum, biskeut, fistiq wek ihtiyac ên girîng tên standin. Xeletên ku pêda kirî se roja ti gozekê mal a lewik de tê pêþkeþ kirin. Cîran, merîyê xwe xeletan tînin þîranîye û pîroz dikin. Se roja þunda, grubek ji hêla lewik de terin mala keçikê. Dezgêyên ku ji mala lêwik de hatî, yek bi yek tên peþkeþ kirin û ji alî end kesên kû hatî hilbijartî de, tê belaw kirin.( ew kesên kû hatî hilbijartin, ji jinên hêla lewik û keçikê ve pêk tê ). Ji bo cîranên ku nehatî þîranî ji, rojekî dine mala keçikê þîranî tê belaw kirin. Dergîst Car a yekemê ku lawik diçê mala keçikê. Bi piranî xweng a mezin yajî a biçuk, bûka malê yanjî cîraneke nêzik, alaqayê (tekîlî) çêdike. Ew zîyaret her demmê qut tê girtin. Piþtî hevdîtînê þunda lawikê dergîstî, xeletên xwe didê dergîst a xwe. (Xelet a dergîst ji gûstirkêkê, yêr, tînek Pere ye). Herî Herî: gava li biharê herî ya pez tê birîn edet a heriyê pêk tê. Jinên mal a lêwik rojekê xwe tayîn dikin û diçin mala keçikê. Bixwe re hinek ji herîya ku hatî birîn u xeletên ji bo cîzê bukê jî dibin. Li ser þuþtun, helaç kirin a herîyên ku ji bûkê re çuyî, bi hev re cawa bê organîze kirin, li vê ziyaretê tê deng kirin. Den Li xelika þuxula ku bi hev re dikin, jê yek jî den e. Jin û keçikên ku hatin cem hev, wan herîyên ku werin þuþtun, helaçkirin, çekirin a bena û hetanî dor were den ê ji her þuxulê bihev re dikin. Di broþhên gir de av a ku dikele rengên curbecur tên ilavekirin. Ew benên ku hatî amadekirîn davêjin nav av a kelî. Li xelika sibê heta êvarê, carna çend rojan berdewam dikin û bi kêfxweþîyeke wekî îdekî tê derbasdikirin. Cîz Ber ku keçika malê dergîstî bibe, nîvê Cîz a keçikê amadeye, xali, gelt, kilîm, çal, balîf, mînder, kors ji cîzên ku berê de amade ne. Ji dan ê þunda grubek dîsa ji jina û keçika pêk tê, ji mala lêwik dicin mala keçikê û wan cîz ê ku hatî çekirin bibînin. Destreysan Mala lewik û kecike rojekê ji bo destreysanê tayîn dikin û mehkê pêþda merîyên xwe, cîran û nasê xwe gîþtka ji bo wê rojê davet dikin. Li xelika mala lêwik ji bo destreysanê þerbete çedikin. Þerbet ji þekir, kukqornafîl, û rêngê þerbetê, çend broþên gir de tê çekirinê. Her mal hejmar a biroþa gorê dewlemendîya xwe pirdike. Carna pênç, carna jî deh broþ tên çekirin. Ji bo her biroþeke Du keçik, heryek bi hêleke biroþan ve digre û þerbete dibin mala keçikê. Xortek ji mala lêwik li peþiye keçikan re hetanî mala keçikê diçe. Bi taybetî li destreysan ên Xelikan ji mala lêwik nanê keva tê lêxistin, helaw tê standin. Qatêk kinç, çend zêr jî bixwe re dibin. Keçik jî ji bo xemilandina bûkê diçin mala keçikê. Mala keçikê jî çîra, mûja, dikelînin û bi qozîyên ji nanê keva tên peþkeþkirin. (service kirin). Piþtî nan xwerinê zinîyek yajî boxçek li ber mêvanan tê vekirin, ji bo mesrefê alîkarîya herdu malbatan perê tên komkirin. Piþtî ku destreysan belaw bu ew perê li herdu malbatan tê parvekirin. Qeling- Rala Bukê Heftêk du hefte pêþ de mala lêwik û kecikê tên cem hev, li ser ihtîyacên ê kû bizewicin û mesrefê davetê tê deng dikin. Dezgê ji bo bûkê û zava jê re tê standin. (Navê we jî Rala Bûkê yê) ew dezgê diçê mala keçikê. Ser heqîyê Li Xelikan tênê ji bo bûkê se roja ber dohlê (davetê) hetanî þeva henê, mala keçikê xeberê dide nasên xwe û nasên kû hatî jî ji bo Rala bûkê xeletên xwe didin. Ew xelet bi piranî ji dezgê malê pêk tê. Bi vê edet a ser heqîyê tê îna kirin ku mafê (heqê)bûkê kû liser cîran û hevalan yê tê dayîn. Hêne Hinê li Xelika rojekê ber dohlê destpêdike. Dohla ku li mal a lêwik berdewam dike, se roja carna heft roja dajû, rojekî ber derxistina bûkê, bi koma dohl û zurnê ve diçun mala keçikê. Mala lewik ji bo nanê hêne çend pez ên bo qurbankirinê, bi nîyeta þîranî jî þekir, fistiq û ji bo bûkê jî kinca henê bixwe re dibirin. Bi beþdarbûyîna koma dohl û zurnê goven dihat kiþandin. Piþtî nan xwerinê her kes belaw dibe, tenê çend keçik li ba bûkê jibo amedekirina bukê þevêkê li mal a keçikê dimînin. Hêne ya ku ji mala lêwik de hatî, bi deste jinekê xêrdî (jinekê dilsa) di destê bukê, ê din jî li jinên cîran û mêvan tê belaw kirin. Bûk derxistin Rala Bûkê Di roja bûk derxistinê, li ber malê Rala Bûkê, didin ber çava. Bi iþlemê û benên rengbireng tê xemilandin. Piþtî derxistina bûkê, ralê bukê jî bi çend wesitaya diçê mala lêwik. Bûk Sibê zu keçik û jin li mala keçikê li hev dicivin. Keçik bûkê amade û dixemilînin. cuxa , solte, qolos(meresê bukê) û þar a sirmê li bûkê dikin. Ya xalê bukê yajî birayê bûkê „piþta herîrî„ didin serê bûkê. Mala lêwik bi dohl û zurnê tê mala keçikê ku bûkê derxin. Çend xort derî yê mala bûkê kilît dikin û hetanî ku xort ji hêla lêwik pera nestînin derî venakin. Ew daxwaza xorta tê cîh û derî vedikin. Xalê bukê yajî birayê bûkê hetanî bûk ji malê derkeve xwe didin kêleka bukê. Bûk li wesitayêke xemilandî sîyar dibe û li dora gundê Xelika turekê davêje.Bûk berê diçe kaynak: xelkedondurma |
|||||||||||||
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçlarý | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Þuan saat: 05:27 AM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
