JÎyana SeydayÊ Mele Muhemmed Ê ZİvİngÎ

**berxwedan** · 17-12-2006, 02:18 PM

Her bi navê Xwedayê Rehman û Dilovan

Bê hejmar hemd û pesn ji bona afrendekarê insan û cinanbe û pir selat û silavên Xweda bibarin li ser Peyxanberê dilovan û liser heval û hogirên wî jî, yên ku ji bona doza wî ya mezin canê xwe dan û gelek berxwedan. Ew hemo ji bona me çira ne û rêber û ronahî ne.

Piştî vêyekê, ez dixwazim li gora zaninpêgihiştina xwe jîyana hindek zanyarên Kurdên li devera Botan de binivîsim, da wekü bête zanîn ka ewan çilo bûn û jîyana wan bi çi awayi bû? Hem da wekü gelê me wana bo xwe bikine rêber ü çira û da ku neyêne ji bîrkirin. Pêkhatin û serkeftin her bi Xweda ye û sipartina me jî her bi Wî ye..
Yek ji wan zanyaran Seydayê Mele Muhammed Zivingî ye (Zivinga Şikaka)

GUNDÊ ZİVİNGÊ Bİ AWAYÊ COĞRAFÎ

Beri ku em dest bi nivîsandina jîyîna seyadayî bikin, em dixwazin ku Gundê Zivingê bi awaayê coğrafi bi xwendevanan bidine naskirin. Pêwiste bête zanîn di herêma Botan da du gund bi navê Zivingê hene:

1- Zivinga Şikaka ku ew gundê Seyda ye. Biqasê pencî km. dikeve rojavayê başurê Eruhê (Dihê). Cihek têrşikefte, têrdar e (darê kizwane), cihê çandahîyê lê kême, di bakurê gund de newalekî têrbağ û têrbostan heye ku ew milkê gund e. Divê newalê de darê tirê, hêjîr û hinaran hene, tê de birinc tê çandin anko cihê gund newal û gelî û çiya ne.

2. Zivinga Haci Elî ye. Bi qasi 15 km. dikeve rojhilata gundê Seyda. Ev gund jî bi awayê coğrafî weke Zivinga Şikaka ye. Têrşkeft û darê kizwana ye. Bes gelek kêmave. Gundê Seydayê Mele Ehmed ê kurê Mele Muhemmed e –di sala 1958 de ku miftîyê bajarê Qamişlokê bû- ku xwedanê Şerha Diwana Seydayê Şêx Ehmed ê Cizîrî ya binavê “El-Eqdul-Cewherî Şerha Diwana Cezerî” ye.
Mizgefta Zivinga Şikaka şikeft e. Şikeft bi xwe jî du beş e; yek jê tarî ye, bi navê xwe; Medresa Şêx Dawud e. Beşê dîtir ji der ve ye, bi eqdê hatîye damezrandin û du hewşê wê hene. Di hewşa beşa ku şikeft e bîrek heye. Belê di hewşa beşa tarî de bîr tuneye. Hinek ferş hene feqe û şagirtan li ser wan nimêj dikirin, ders dixwendin û di hewşê da jî metin dixwendin. Bi awayê dîrokî zanebona me derbarê medresa Şêx Dawûd de tuneye. Em pê nizanin ka ev şexs kî bû, çi demê hatîye dinyayê û çu kes e?. Bes tête zanîn ku cihekî pir kevne, dikarim bêjim ne kêmê 700 salî ye. Çünkî; min bi çavê xwe goristana Şêx Dawud dîtîye ku di nav rêlistanek bi nav û deng û pir kevne ye. Darên wên gelek pîr dihatin dîtin. Ziyareta Şêx Dawud ji alîyê rojhilata gund ve ye, di kêleka gund de,ye. Pişt ziyaretê,ve Mila Büka heye, cihê geşt û seyranê, cihê mitala feqî û xwendina şakirtan bü. Di fesla bihar û peyîzan de cihê birê û kêl û vêlan bü.

Gelê gund feqe bi nanê xwe xwedi dikirin. Gund di sala 1962yan de çil kusur mal bü. Jîyana gundîyan li ser pez, fekî û sabûna kizawanan bü. Hindek dexl, nîsk û birinc jî hebü. Vêgavê gund xirabe ye. Xweda ji gundîya razi bit û li wan bibühûre.

Malbata Seyda

Seydayê Mele Muhemmed, kurê Mele Tahir, kurê Mele Hisên, kurê Mele Resul ê kal e. Êdî li gora gotina pak, malbata wî ji vir û pê de keşe ne. Anko malbata wi malbata zanyaran e. Seyda, bi gotinek hêz û qewi, li dor sala 1880ê zayînê de, li gundê Zivingê hatiye dinyayê. Pişti ku bavê wî wefat kir; jibo tehsila ilmê, ji derveyê gundê xwe, çüye Cizîra Botan û li wir dest bi jiyana xwendina medresê kirîye. Bi dil nizanim ka seydayê wî yê li wê derê çü kes büye. Li gundê Basret jî xwendîye. Belê nizanim li wêderê jî ka seydayê wi kî büye. Li gundê Goveşîl (Mişar)ê li cem Mele Resul ê Goveşîlî xwendîye. Li çend deverên dî jî xendin kiribe ez pê neilimedarim. Belê dawîya xwendina xwe li gundê Sînanê [Linkleri Sadece Üyelerimiz Görebilir... ] li cem Seydayê xwe Usameddin ê Sani; Mele İbrahîmê Kenânî temamkirîye û “îcaza” xwe ji wî wergirtiye.

Li gor ragihandina me ya kum e ji Seyda kirî: dema ku wi jîyana xwe ya medresê didomand; dayika wi çüye mêr kirîye. Bo vê yekê heyanî ku Seyda xwendina xwe bidawî ne anîye; ne ziviriye Zivingê. Pişti ilana Cumhuriyetê di sala 1927ê de riwayeta ku min ji Seyda bihistîye; di dewra Sultan Ebdulhemid de ketiye imtihanê û biserketiye. Vêca bivî şikli ji çüyina erka leşkerî rizgar bûye.
Piştî ku Seyda vegerîya gundê xwe zewiciye. Xwedê 3 keç û kurek danê. Belê hevjiyana wî, diya zarokên wî wefatkir. Piştî wefata kebaniya xwe dîsa zewicî. Evê pîreka wî ji wefatkir, belê tu zarok ji wê çênebün. Cara sêyê, ji gundê Basa (Güçlükonak)ê bi jinekê re ku bi navê xwe Rahime bü zewicî. Xwedê ji vê jinê; 4 kur û pênc keç danê.

Şikl û Simayê Seyda

Bejn û balekî bilind li Seyda hebü. Di gel bilindayîya xwe du ta û zexm bü, bi rih û şaş bü. Cil û bergê wî sade bün. Milê kurtekê wî bê bişkuv bü. Êlekê pembü ku bi tayî hatî raçandin, dürütin werdigirt. Pêlava wi cizlewêt bü, kêm cara gore li xwe diwergirt. Mirovên bîyanî dema ku ew dîtibana ne dizanîn ku mela ye. Sere ser mirovek sade bü. Belê binvebin ve pir xwedan ilm û xwedan huner bü. Pir xwedan ihtişam û heybet bü. Yani ehlê medresê pir jê ditirsîyan, çavên wî pir tûj û ciwan bün. Berçaveka wî ne bü. Bi şev li ber çirayê ibaretên hûrnivîsî bi hêsanî dixwend. Di sala 1961ê de ta 1963an de min li cem dixwend. Ji kitêba “Müğnittulabê” heya kitêba “Şerh Şemsî”yê min li bal wî xwendine. Wê demê temenê wî 75 sal habü, belê li ser hêz û quweta xwe bü. Pir xwedan ixlas û pir mutewazi bü. Ji bona ku feqe û şagirt bîra mala xwe nekin ji bona wan pir henek û laqirdiyê xweş dikirin. Warê wî biheşt be, sewaba xizmeta wi bê hejmar be.

Zarokên Seyda

Ji pîreka wî ya yekem yek kurek bi navê Mele Talhe û sê keç hebûn; Halime, Beşire û… Ji ya duduyê keçek û ji ya sisêyê jî ku navê wê Rehime bü çar kur; Mele Ebdulğefur, Mele Şefiq, Ebdulkerim, Zeki û pênç keç hene.

Jiyina Seyda ya Melatîyê

Ligor zanebüna me, Seyda saleki tenê li gundê Xêste melatî kiriye. Bi teybetî ji ber dersdayînê zemanê wî tunebü ku digel gundîyan bicivê û bi wan re sohbet bike. Li ser vê yekê gundîyan jê gazinde kirin. Seyda jî got: Ez ne hatime gundê we ku tenê ez li pêşiya we nimej bikim, bes ez ji bona dersdayinê hatime, vêca bi xatirê hewe ez diçim gundê xwe. Bo vê yekê Seyda mala xwe ji Xêste barkir, zivri gundê xwe. Bes bi dersdayînê ve mijûl büye heta dawîya temenê xwe. Seyda ev heyata xwe ya dersdayînê heta dawîya umrê xwe domandîye. Heta ku li bajarê Enqere di sala 1971ê de wefat kirîye. Cismê wî yê şerif li qebristana Mamaqê medfûn e.

Dikarim bibêjim pişti ku Seyda icaza xwe ya ilmî wergirt ji bilî tedrisê bi çü tiştî demê xwe derbas nekirîye. Anko berîya çü kesî nimêj nekirîye, xudbe ne xwendîye. Şagirtan li pêşiya cemaetê nimêj dikir ü wan xudbe dixwendin. Bi kurtî jiyana Seyda û tewr û hereketên wî ji yên hemo Melan cuda bü. Rihê wi şad û bextewar be.

Pisporîya Wîya İlmî

Seyda di ulûmên Erebî; nehv, serf, mentiq, beyan, bedi, meani, de pir xwedan ixtisasek kür bü. Herwiha di ilmê fiqhê da jî pir zanabü. Mehareta wî di van ulüman da bê qiyas bü. Dikarim bêjim mesailên şer’î ji sedî notê di hafîza (bîra) wi de bün, çi mesele jê bihata pirsiyarkirin te dit ku digot: ka hûn İbn Hacer yan ji rameliyê, filan cildi, filan sehifê bênin vekin.
Usüla tedrisa wî jî ji rengên seydayên di cüda bü. Feqe çend qeder fehma wi kuh biya bi temsîlek eqlî bi serê wî têxist. Dikarim jê gelek misalan misalek bidim. Belê carekî di ilmê serfê de, di behsa fê’la mudari de ders dida. Feqeheki got: Seyda bo çi tête gotin fila mudari? Seyda wiha bersiv da: lewra di çend deveran de muşabihê ism,u failî ye. Şagirt got: ez tê ne gihiştim Seyda! Seyda got kurkê min! Tu guhê xwe bide min fila mudari çü serdana ism,u faili. Ji ism,u failî re got: min ji bona te emel (kar) aniye. İsm,u failî ji got: min jî irab kiriye xealata te, pêşkêşê tekir. Lewra esil di filê da emel e û esil di isme da ji irab e. Bi vî awayi her dü büne müşabihê yeküdü.
Misalek ditir ji ev e: yeki liser vê beyta di Elfiyê da (welismu minhu murebun we mebni lişebehin minelhurufi mudni) got: Seyda! bo çi illetê bînaê ji bo ismê heye û bo çi illetê irabê bo ismê tuneye? Seyda got: kurkê min, Hemo yê İsa yê Zivingî ji Zivingê ye, tü kes jê re nabêje tu çima li Zivingêyî? Belê xelk dikarin bêjin: Salihê Dihî tü çima li Zivingê yî?

Misalek ditir ji eve: feqeheki pirsî: Seyda! mefhum çî ye, masedeqe çiye? Seyda wiha bersiv da: kurkê min! El-fê’lu ma delle ala manen fi nefsihi muqterinen bi ehedilezminetisselaseti) ev mefhum e, masedeqe jî lefzê ( ضرب) ye

Rewşa Jîyana Seyda ya Aborî

Jiyana Seyda ya aborî jî gelek cuda bü, anko ne bar bû li ser milê xelkê û ne ji barê dewletê bu. Bes idara wî ya meişetê li ser hindek mal û milkê wî bü, ango xwedî pez, dexl û dan û fêki bû. Ne maldar bü, belê Xwedê bereket êxistibû malê wî de. Ji ber sexawet û comerdîya wi û ya pîreka wî (jinseyda Rahime), minnneta çukesî li ser tunebü, ji bilî ya Xwedê teala.

Di gel vê, Seyda, mezinê gund dihate hesêbê. Ew hem müderris bü hem ji mezinê gund bü. Memürek dewletê weki qaymaqam, hakim, müdür vs bihata gund li Seyda dibü mêhvan. Bi vî şiklî ewî ne ji dewletê maaş distan ne jî ji gundîya zikat di wergirt. Jîyana wî azad bü û cuda bü. Tedrisa wi bes ji bona Xwedê bü bi ixlas bü. Ji ber vê yekê çi şagirtê bihata Medresa Seyda, di demek kurt da guhê wi vedibün, çavên wi didîtin hişyar dibü û êdî ji xwendinê fêhm dikir. Ev jî bi sedema ixlas û dilpakiya Seyda bû. Warê wî her beheşt be. Amîn

Xelkê gund jî gelek maldar ne bûn. Belê hemîyan ratibên feqehan didan. Carnan jî feqe diçûn gundê Goyîna ratib tanîn. (5 km. ji gund dür bû) ji gundê Banîkük (gundê Tamer ağayê kurê Haci Muhammed ağayê eşireta koçerê Didêran) jî pêxarin dihat yani meişeta feqehan jî fereh nebü. Belê xwendin pir rind bü. Ax xwezî bi wî zemani (1961)

**berxwedan** · 17-12-2006, 02:20 PM

Rewş û Jiyîna Seyda Ya Civakî

Seydayê Mele Muhammed hevalê heqîyê bü, neheqî û zordari qetiyyen qebul nedikir. Ji çü kesî bihatiba bê şerî qebul nedikir. Hevalê mezluman bü, heqê mezllüman yan bi destê xwe yan ji bi zimanî xwe berevanîya wî dikir. Pakî ji tükesi nedikir û neditirsîya. Mer bü û egid bü. Di vî warî da gelek misalan dikarim jê bidim.
1-Min ji Seyda bihistiye, digot: Kurkê min! Xeber gihişte gundîya ku xulamên Emerê Temer ê ağayê eşira Batuyan ters û talan ê Tacdin ê Zivingî (ku neqeba min û wî nexweş bü me ji hev hez nedikir) talankirin. Min got belê ev roj roja ğîretêye çawa be ev talan yê Zivingê ye ev neheqî nayête qebulkirin, hawar li gund ket, şev ji tariye, min tivinga xwe hilgirt, ez çüm, min pêşî li talan girt û di çeberê da rüniştim. Min bi awayek nerm gazî wan kir û min got: hün bi xweşi malê me bihêlin û vegerin herin mala xwe. Ma me çu neheqi li hewe kiriye hûn ji nav Batuyan hatine talanê me dibin! Demê min wiha got yekî ji wan got: wax wax wax! Ez ğulamê Emerê Temerim, ezê çawa bê kuştin talanî berdim! Bi vî awayî nav li xwe da. Min jî got: wax wax wax! ez ji Mele Mihemmed ê Zivingî me, de bila axayê te bihata pêşberî min. Sond dixum bi Xwedê; bê rijandina xünê hûn vî talani nabin. Hewe êdî xwîna xwe helal kir. Pişti vê yekê min şaşka xwe ji serê xwe danî erdê û min got: melatîyê tu here iznê, min ew dane ber qîrên û bi ser wan de gule barand. Yek ji wan çü, talan hêlan û revîn. Me jî talan vegerand. Seyda bi vî awayî xwedan şecaet û hüner bü
2- di sala 1962-yê da min li cem Seyda li Zivingê di Medresa Şêx Dawûd de dixwend. Vêca Şêx Seyda, bi sedema meselekî teybetî xelkê gundê Serdehlê ji gund der kiribun, di fesla havîna de dem dema rakirina dexl û danê bü, Seyda got kurkê min ! eve Şêx Seyda bê şer’î kiriîye, ğesb kiriye. Kurkê min, kani behsa ğesbê di Nihayetütedribê da bixwêne: min -ji exzu mali xeyrihi bi xeyri heqqin- xwend. Got: ma ev ne mefhumê xesbê ye? Eva masedeq jî li Serdehlê ye. Bo vê yekê gereke em herin Cizîrê cem Şêx Seyda jê ra bêjin eva te kirî bê şer’î ye, bila xelkê gundê Serdehlê vegerin gund, ser mal mü milkê xwe û dexl û danê xwe hildin. Vêca ez digel Mele Hesen kurê Hacî Ağayê Dêrşewî û digel Hemo yê İsa yê Zivingî ji gund derketin; çün Cizîrê. Di huzura me da Seyda, ji Şêx Seyda re got: Ew mesela em ji bo wê hatîn çawaye? Şêx Seyda wiha got: Mele Muhemmed! Ehlê malê karê xwe qençtir dizanit ji ne ehlê malê. Li ser vê yekê Seyda jî wiha got: Şêxê min, ev yeka te kirî bêşer’î ye, vêca tu bi keyfa xweyî û bi xatirê te. Bi sedema vê buyerê û sedemên gelek büyerên dî jî Seyda ji Şêxên zemani hez nedikir. Lewra ji pirên wan bêşer’î peyda dibü, şêxên dinyayê bün, armanca wan dinya bü. Şêxê niha jî wisan e. Ji Sedi 95-ê wan, şêxên dinyewî ne.

RÊZ Û MİQAMÊN SEYDA YÊ HÎNKİRİN Û DERSDAYÎNÊ

Rêz û miqamên Seyda yê dersdayînê bi awayek xerib û cüda bü. Teqrîra wî pir xweş bü û demê kitêba şagirtî biketa piştî kitêba el-Camî yê Seyda feqe serbest dikira anko dixwesta ku feqe bi xwe ibaret bixûne û mane bikê. meger ku feqe şaş bikira Seyda digot: kurkê min! Qenc manayê bide ibaretê xû yan ji guhê xwe bide min. Anko çawa ku em dibînin teyr ferxkê xwe hînê firê dikin, Seyda ji şagirtên xwe bi wî miqamî hînê xwendinê dikir. Ev miqam li cem melayên dîtir kêm peyda dibü.

Seyda û İcazetdayîn

Ji bona ku Seyda xwedanê ixlasek mikemmel bü, li gor ragihandina min ji Seydayî vî demê dirêj di dersdayînêda ku şêst sal hebû bi kêmayî, ji bilî yek carê icaza ilmî ne daye tu şagirtên xwe. Divî warî da Seyda wiha digot: Kurkê min ji pêşîyê heya dawiyê şagirteki xwendina xwe tev li bal min temam kir, vêca daxaza icazetê ji min kir. Min got kurkê min heya vê gavê min icazet ne daye tu şagirtê xwe û naxazim bidime çükesi bes hevalek yê minê xwendinê li filan cihîye (nav nayê bîra min) ez dê nameyeki binivisim tu here bal wi bila ji dêl minve ew icazetê bide te. Feqe ji nameya Seydayî hildigirê û diçê bal wi melayî. Ew mela ji qebul dike ku icaze bidîye. Vêca kar û barê icazetê tê kirin bi teybetî şaş û cübbe amade dikin bo ku li xwe bikê û icaza wîya ilmê bête xwendin, di vê demêda ew şagirt bi dest girîyek dijwar dike. Dibêjinê bo çi tü digirî û cübbe û şaşik li xwe nakî? Şagirt wiha bersivê dide: Mirovek zevîkî baju û bireşêne, pelê wê bi kolê û aşêv bike û av bide, bidrû û bêne bênderê¸ gêre bike¸ bidê bayê, ka û dexlê ji hev veqetêne, bê insafîye ku yek were wî dexlî ji bo xwe bibe bihêre bixwe. Li Ser vêyekê ew Seyda dibêje Wêllahî ez jî vêyekê nakim. Ez icazê nadime te. Vêca Seydayê Mele Mihemmed got ew hevalê min ji ser awayê hêvîyê nameyeki bo min dişine û şaş û cübbeyî jî pêra redike. Êdî kurkê min min jî bi vî rengi icaze da vî feqehî.
Seyda got: pişti şagirtî icaza xwe wergirt û xwest ku xatirê xwe j imin bixazê carik dî bi dest girî kir. Min got kurkê min tü çira digirî? Got Seyda: kani ezê bi çi awayi xatirê xwe ji te bixazim û ji te veqetihim! Hin qeder te emek dayî min kani eze çawa heqê te li xwe bidime helalkirin ? ji bo vî karî ez digirîm. Min got: kurkê min tü negirî belê tü heqê xwe li min helal bike, lewra eger tü nebüyayî min ji ilim ne dizanî. Bi vî awayi min ew da rawestandin û kete rê çü.

Seyda û Yüzbaşî

Seyda, liser dersdayînê pir bi xîret û xwedan hemiyyet bü. Pakî ji tu karbidestan (yetkililer) nedikir û ne ditirsîya. Li ser doza xwe weki Bilal ê Hebeşî bü. Li ser ragihandina min ji wî Seyda wiha digot:
Pişti bi destê karbidesta xwendin bi zimanê Erebi qedexe bü, rojekî ji berîya rojhilatê yüzbaşiyeki digel çend nefer eskeran li ser medresa me da girtin. Min jî di hewşa medresê da ders dida. Temamê feqehan di mizgeftêda bün. Ewî yüzbaşîyi feqeh hemu ji mizgeftê derexistin û di hewşa medresêda rêzkirin. Ez jî li rexê rêzê dame seknandin. Temamê kitêban jî komkirin û danîne berîya min. Yüzbaşî ekserê xwe jî li rex xwe da dane rêzkirin û tivingê xwe bi destê xwe girtibün.
Vêca wî Yüzbaşîyî berê xwe da min ku pirsîyara ji min bike. Bes min zimanê Tirkî ne dizanî û feqehan ji nedizanîn. Lewra hemo jî bê cüzdanbün û ekserî nekiribun. Bi wan ra terecümanek hebü. Yüzbaşî gote tercümanî bêjîyê tü çü kesî?
Min gote tercümanî bêjîyê ma tü çük esî?
Yüzbaşî got ez yüzbaşî me.
Min gote tercümanî bêjîyê ez jî yüzbaşîme.
Yüzbaşî got bêjîyê ev çi kesin li kêleka te bone rêz?

Min got tü bêje ma ew çi mirovin li kêleka te büne rêz?
Yüzbaşî: ew cendirmê minin.
Seyda: Ev mirovin henê ji cendirmê minin.
Yüzbaşî: ev çi kitêb û defterin te li cem xwe komnkirîn?
Seyda: Ma ew çi dar û hêsinin di destê te û cendirmê te da ne?
Yüzbaşî: ew çek û silahên me ne em bi wan berevanîya xwe dikin.
Seyda: Ev kitêbin henê ji çekên me ne em biwan berevanîya dînê xwe dikin. Tü Yüzbaşî yî, xwedan çek û silehê maddî ez jî yüzbaşiyê xwedan leşker û silehên menewî me. Vêca ez û tü wekî yekin. Çi cudayi di neqeba me da nîne.
Li ser vêyekê Yüz başî wiha got: Madem tu wiha qabilcewabî tu mirovek durustî ,xwedanê dozeki heqqî, ez te li ser dürüstbünê pîrozdikjim. Veca tü ji layê min de di vî karê xwe da serbestî.
Yüzbaşî ji bona min serbestnameyek da nivîsandin û bi muhr û imza da destê min û got heya ez li van devaran kar bidestim tü jî serbestî, meger ez çüme deverek dî eze şîretê li cihgerê xwe bikim bila ew jî çavnêrrê te be. Û xatirê xwe ji me xwestin û çüne ser rêka xwe.
Seyda wiha di doza xwe da durust bü xwedan ixlasek bi mikum bü Xweda ji di gel wî bü ew bi tene nedihêla. Hezar heazar caran Xweda jê razîbe û rihê wi şad be.

İşq û Hezjêkirina Seyda li Ser Xwendinê

1-Li ser ragihandina min ji Seyda, digot: Demê ez li Gundê Sinan ê li cem Seyda yê Mele İbrahim ê Kenanî (Usameddin ê Sanî) min dixwenda rojekî ji rojên Biharê min ji derveyê medresê metin dixwendin, min pêşberê medresê deşta Sinanê genimê wê seridibü, bayê çep û rast lê dida, kêrvuşik diketanê û rüyê wê deştê menzereki pir xweş bü, keyfa min bi wê xemla şîrîn zahf dihat. Belê min bo xwe got: ger xwedanê vê deşta genimî temamê wê bibexşîne min û bêje min: bes lazime tu ji xwendinê bi qerihê ji bedelê vê deşta tu dibînî ez dê bêjim naxêr naxêr! Min xwendin ne ev deşta genimî. Xwendin hewqas li ber dilê min şîrîn bü.
Belê ey birayê xwendevan wî demî xwendin pir şîrîn bü lewra demek pir xweş bü.
2-Seyda digot: Cihek ji kitêba İmtihanü’l-Ezkiya yê di behsa halê da dineqebqa min û hevaleyek min da mişkilbü. Ez û ew têda pêknehatîn. Vêca ez digel hevalkê xwe çüyîn Silîvan (Meyyafarqîn) cem Seydayek xwedan hüner û xwedan ilmek hûr. Me seyda ziyaret kir û me cih danî ber Seyda û me got: Me tu bo xwe hekem qebulkirî ka binêre mana vî ibaretî çiluye? Li ser vêyekê careki ibaret xwend û mana lê da, belê wekî yek j ime mane nekir. Êdî me guhê xwe nedayê çend cara seyda hat û çü mene kir heya xuhdanê di rûyê wî da da der. Me di dilê xwe da got: ma ne emê hatîn cem seyda da ku em guhê xwe bidine wî, meyê ew bo xwe hekem qebulkirî kanî vê carê em guhê xwe qenc bidine seyday ka dê çi manayê bide ibaretî? Vêca dîsa Seyda ser ibaretî ve çü û mana kir mana ibaret kete mejîyê me. Me got Seyda ez xulam ev mana henê kete serê me. Seyda got: ne min ji serîda jî ev mana lê dida hewe ber çi hinqeder zehmnet da min ma ez guneh nînim?
Me got: Seyda tu li me bibuhûre me xeta kir. Seydayi got: çünine xemnake. Belê me daxaz ji seyda kir ku guhê xwe bide mana me herduka jî ka ew jî durstin an na? Seyda got bilanê hûn jî keremkin mana xwe bêjin. Vêca wextê me jî li gor zanebaüna xwe mana kir Seyda destê xwe li pişta me xist û got: aferîn kurên min ger hirç hêka bike mana we jî durust dibe!!!
Demê Seyda li ber tehsîla xwendinê feqe û xwendina ilmê Erebî li cem karbidestên dewletê jî bi qedr û qîmetbü
3-Dîsa li ser bihîstina min Seyda digot: Emrê karbidestê dewletê hat ez çüme Amedê (Diyarbekrê) da em bikevine imtihanê (Wî demîda feqeh imntihan dibün ku serbikeftana ji wezîfa leşkerîyê muaf dibûn. Eva di dewra Sultan Ebdulhemid bu. Vêca hevalekê min hebü navê wî Mele Ebdurrehman bü, pir çespan û jêhatî bü, zirek û zekî bü. Dema navê wî hate xwendin herê huzura qomisyona imtihanê vêca wî sakoyê xwe (Çakêt) avête ser namilê xwe û kumê xwe xwehr kir, tizbehek sih û sê lib girte destê xwe û lingê xwe li derê salona qomisyona imtihanê da û kete mal da. Demê heyeta immtihanê çav bi vê rewşa Mele Ebdurrehman ket, heyret dimênin, dibêjin ev mirov yan serseme, yan jî bi ilm û zanebûna xwe qureye. Li ser vêyekê çend pirsiyarên giran jê pirs dikin, ew jî bi rast û dürüst bersiva wan pirsîyaran dide. Wî demî da dersxet jî dersek bûye. Jêre dibêjin destxetê te ji heye tu binivîse? Dibe belê hûn bi kerema xwe qelem û kaxizekî bidine min da ez li ser lingan binivîsim. Vêca li ser lingan bi awayê şiirê çend cümle û peyaman dinivîse. Mefhumê wê şiirê jî, bersiva itiraza wan ya li ser wê rewşa wîya hatî huzura qonmisyonê da bü. Mele Ebdurrehman di wî destxetî da wiha gotibü: Madem karbidestê yê mezin Sultan Ebdulhemide karbidestê imtihanê ji ev alimên şerifin, ma bü çi feqeh xwe qure nekin û ser vê rewşa min ku ez ketîm malde neçin malda. Endamên qomisyonê wî destxetî berçavên xwera derbas dikin pir xweşhal dibin. Vêca serokê qomisyonê gazî yawerê xwe dike dü zêra dide destê wî û dibêje tu here filan cihî bi bihayê van herdü zêran kefîyek bi qîmet bikire bêne were. Ew kefî jî dema kurê padişehek dibü zava xelata wî bü di stoyê wida girê didan. Yawer çü ew kefî kirî û anî. Serokê qomisyonê ew kefî avête sitoyê Mele Ebdurrehman û di neqeba herdü çav û birhên wî ramüsan û heyeta imtihanê ew bi vê rewş û serfirazîyê piroz kirin û paşî jî serok got: hûn berê xwe bidine lîstê çiqas feqeh mabin hemükan jî ewraq û dosyên wan pêkbênin û damezrênin û bixatirê Mele Ebdurrehmanî hemükan ji derbas bikin bila bizivirîn xwendina xwe li medresan.
Aha vêca ew esir wilo qenc bü, berkeftî bü, esrê berîya sed salan bü. Nühû jî weko pêşîyan gotî: Malxweyê me bü Silo xarina me bü çilu. Anko, karbidestên me nezan be rewşa me jî wê wihanbe. Em daxaza hidayetê ji Xwedayê mezin dikin.

**berxwedan** · 17-12-2006, 02:21 PM

Rewşa Seyda Di Gel Gurê Har

Wewke min ji Seyda bihîstî wiha digot: Rojekî ez ji Desta Sinanê ji cihekî rêve dihatim. Min dengek ji dûr bihîst dibêje: Waye gurê har hate te vêca tu haj xwe hebe! Min jî derdora xwe fekirî min dît waye bi rastî wê gurek guhşikestî devê xwe vekirîye wê baskî min da bi lez têt. Ez jî tenha me û erd ji deştek raste bê dar û bere belê destê min da teverek tibrîzî heye devê wî pehne û tûje. Min jî ji bilî ku teverî bigirime her dü destên xwe pêşberê gur ser nîvê rê rawestim çü çara min nema. Gur hate nêzingê min hêj miqdara sê metra ji dürê min mayî xwe avête min. Tesadüfen eniya xwe li devê teverê min xist, serê xwe kir dü qet û kete erdê bêdeng ma. Min jî got: ey heywanê Xwedê min tü ne kuştî belê te xwe kuşt. Bi vî awayi Xweda Teala ez paristim.

Vêca ger Xwedê dost be bila ehlê dinyayê hemü neyer bit neşê çi li mirovî bike.

HENEK, LAQİRDÎ Û GOTİNÊN SEYDA

Bila bête zanîn Seyda insanek pir mütewazi û nefisşikestî bü li gor her rengê insanan dikari xwe bide naskirin û nîşandan. Ji bona ku feqe keyfxweş bin neşa wayan teshîlê hebe bîra mala xwe nekin bo wan gelek henek û laqirdi dikirin. Ezê jî bi qas bihistina xwe ji Seyda hijmarek ji van laqirdîyan binivîsim:

1-Seyda digot: kurkê min! Rihîma ma (Jinseyda) sê gotinê wê hene gelek xweşin; libbê, belê û ez nizanim.

2-Kurkê min! Wellahi Wellahi hetta xün ji bin te neherike tu ilmê bi dest nake.

3-Seyda gote feqeheki Kurkê min! Tu here tevrê me ji dehla Bindeqê bêne were. Feqeh ji çü û hat got: Seyda min tevir nedît. Liser vêyekê Seyda bangê feqehakir kombün. Seyda her dü destê xwe danîn ser çavên xwe û got: Wellahi ez tükesî ji hewe nabînim. Gotin mesele çîye Seyda? Seyd got: Evi feqehî jî weke min çavê xwe girtîye û dibêjê min tevir nedît. Seyda got: Kurkê min ka te çavnêrîya bin dara gozê û li bin dara hêjîrê ü libin mêwê û li bin dara tûyê kir?

4-Seyda Sibiha zû hate dersdanê şev kurtbün feqehan jî dersên xwe mitale nekiribün. Vêca yek û yek û dü û dü derketin da biçin herin Mila Bûka ji nüve mitale bikin. Seyda jî ma tenê û got: heware heware heware! Gur hat û pez hemî ji hev bilav bü û çü.

5-Syda digot: Heta ku bacan û hejîrên me negihêjin dostê Rihîma me tünînin.

6-Weko tê zanîn Seyda mirovek sade bû, nefisşikestî bü û hayatek bi tengî derbasdikir. Keseki ku berî da ew nasnekiriba, dema ku bidîta ferqa wî ji gundîya nedikir. Ji ber vêyekê feqehek diçê Zivingê da ku li cem Seyda cihê xwe bike. Nezingê gund rasta Seyda tê; gurzika çilü li bin milek wîye û daska wî ji di destê wîdabüye. Feqe silamê didîye belê nizanê ku Seyda ye. Seyda dibêjê feqe ma tü newê biçî Zivingê bona xwendinê? Feqe dibêje: bele mamê sofi. Seyda dibêje: feqe tü çi kitêbê dixwîni? Feqe dibêje ma ez bejim jî tu çi fehm bikî? Seyda dibeje bele raste belê dema Seyda tê dersê dide, ez jî li mizgeftê dimênim bivî awayî bi sehkirinê jî be ez ji hinek kitêba xeberdarim. Vêca digelhev têne gund. Seyda diçê mala xwe û feqeh jî diçê medresê. Piştî Eşayê feqeh li ser mitalêbüne Sreyda ji bona çavnêrîne tête medresê ku temaşa feqehan bike ka feqe tehsîlê dikin an nakin. Demê Seyda tête medresê feqeh hemî yek carî ji ber Sewyda ve dirabin şipîya. Ew feqehê mêhvan şaş dimene û di dilê xwe da dibêje aha ev Seydaye. Êdî ji şerman diçe xwe têxe mihraba mizgeftê xwe diveşêre û li wir dimîne heta dibe sibeh. Ji şerman êdî bi seyda re nacive. Seyda dibêjê gelî feqehan! Eger xaerina hewe têra hewe bike cihe hevalê xweyê şermoyi bikin. Feqeh rûyê wî nagire û rêya xwe digire diçe.

7-Di fesla Biharê da feqehek ji Silopya ku navê wî Muhemmed ê Sadiq bu tête Zivingê da ku li cem Seyda bixwîne. Ji ber ku şev kurtbün feqe Muhemmed dereng dirabe nimêja sibehê, nêzinge ku tav derkevê. Seyda jî di wî demî da tête medresê dibîne ku wê feqeh li ser nimêjê de ye. Seyda dibêje kurkê min bêhna xwe fereh bike ezê jî niyeta xwe li pey te bînim. Seyda niyeta xwe têne û li pey feqeh nimêj dike. Ji xwe Seyda tucaran li pêşiya kesî nimêj nedikir. Feqeh ji şerma süreyê piştî fatîhê di reketa pêşîyê de naxwêne. Di reketa dawîyê de jî ne süreyî û ne jî qunutê dixwîne û bi lez silamê vedide. Feqe zen dibe ku wê Seyda pê re biqehire ka çima nimêja xwe wisa dereng hiştîye. Liser vêyekê Seyda bangê feqehqan dike werin tiştekî zahf xweş heye. Feqeh kom dibin. Seyda dibêje: feqehno! vê sibehê tiştek gelek xweş çêbû hûn guhê xwe bidin da bo we bêjim: Hemd ji wî xwedayî re bê ku dînê me fereh kirîye. Vê sibehê da nimêja min ketibû demekî dereng de. Belê Xwedê Teala imamek welê da min; ne süretê pişt fatîhê û ne jî qunut xwend, bi vî miqamî nimêja min berwext ket. Duvre jî Seyda berê xwe da feqehî û got: Aferîm kurê min ez imamên wek te sivik dixazim.

İhtimalek qewî ye Seyda mexsüs wihakir da ku feqeh nekeve şermê da ku nimêja wî derenk ketîye. Ango kurkê min nimêja min ji wekî ya te dereng ketiye nekeve şermê de. Vêca Seyda Xweda je razîbe wiha xwedanê exlaqek xweş û rêyekî pak bü.

8-Laqirdiyek ya Seyda bi zimanê Kurdî û Tirki: Seyda gote feqehekî: Oglum git bîr sor gurover gundur getir.

9- Seyda yê Mele Ehmedê Cêleki xatireyekî ya xwe bi Seydayê Mele Mihemed re qisset dike û wiha dibêje: Careki ez çüme malê (Cêleka) wextê ez zivirîm Zivingê Seyda bi heneki ji min pirsî û feqeh jî li dora me bûn “ew gayê kê bu ji latê de ketî û çavê wî şikestî û sitirhê wî rijihayî?” Heqeten wê heftîya ez li Cêleka gayê yekê gundî ji latê de ketibû û miribû ji xwe xebera Seyda jî jê nebû. Min jî guhê xwe baş neda gotina Seyda, min jî got: “Seyda wile ew gayê filankes bû” vêca Seyda û feqeh bi hevre ketin ber ken de bi zor sekinîn.

10-Feqehek bejin bilind tê cem Seyda da bixwêne. Vêca dema çavê Seyda bi wî dikeve. Seyda di dilê xwe de dibeje: Eva feqehek bi hêz û giring e, ihtîmal e ku Cem’ül-cewami’ê dixwîne. Seyda jê pirsîyar dike: “cenabê Seyda çi kitêbê istimal dike? Feqeh dibêje: Ezbeni ez Tesrîfa Kurmancî beşê Xestemê dixwênim. Seyda dibêje wa wa wa! Kurkê min ez gunkê xestemê bêxime te de. Tü evê hinge bilind wekî deveheki taze gihişti Xestemê?.

11-Dema ku Seyda bivîya ez qesideyeki bixwênim di berîyê de wiha digot: ‘Ezê çüme zozanê Mehmed Begê, bü leqleqa leglegê, ta himm ta himm, anko hey hey hey hey! Kurkê min hate derê mala te. Min jî, jibo ku Seyda keyfxweş bibe diloka “lêlê xefşê” digot. Wi jî ji keyfa destê xwe lihev dida.

12- Feqehek hebü, dema diçü teharetê, di qedangehê de zahf dima. Vêca Seyda digot: Kurkên min! bila yek ji hewe doşekeki, lihêfeki ü balgiheki jê re bibe, xuya dike ew ê işev li wê derê raze.

13-Seyda ji feqeha ra digot: heke hün guhê xwe nedin xwendinê, hün hîlê li xwe dikin, umrê xwe bêfeyde dibühürînin, hün hîlê li malbata xwe ji dikin, lewra; ji wan weye ku hûn goh didine xwendinê, hün hîlê li Xwedê ji dikin, lewra; umrê we milkê Wî ye li cem we bi emenet e, hün hîlê li min jî dikin, lewra; ez bi hewe ve hatime girêdan, neşim bu xwe kareki bikim, hün hîlê li gundîyan ji dikin, lewra; nan didine we ji bona ku hün bixwênin. Vêca pêwiste ku qenc guhê xwe bidine xwendinê.

Bi vî awayî em hatin dawîya nivîsandina jiyana Seydayê gorgulav, xwedan hüner û ilmê kür, xwedan ixlas û dilê pak; Seydayê Mele Muhemmedê Zivingşikakî. Ragihandina min ji wî ye bi menayêye. Xwedayê Teala li kêmahîyên me bibihûrê. Ez nabêjim heyata Seyda her eva min nivîsîye. Belê ya ku min bihîstî û zanî, min nivîsîye. Min di vî karê he da mubalexe (zêdeyî) nekirîye. Xweda wî bi rehmeta xwe bisitirêne, me jî ji xêr û bereketa wî û emsalê wî mehrüm nedêre. Amin

**sokrates** · 17-12-2006, 10:48 PM

spas jı bo kedate hevalé berxwedan testé te sağbe

**berxwedan** · 18-12-2006, 01:50 PM

spas xweş xale sokrates

Konu Araçları
Yazıcı Çıktısını Göster Sayfayı E-posta ile Yolla
Mod Seç
Düzenli Mod Karışık Moda Geç Konu Moduna Geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Yanıt	Son Mesaj
Çîrokê Gelêrî- Hecî Mihemed Eliyê Qelşo	rêwî	Çiroken Kurdi	3	26-03-2008 12:37 AM
Giringîya Zimanê Kurdî: hevpeyîvîn bi Mele Ismet re	rêwî	Çiroken Kurdi	1	30-06-2007 09:21 AM
Jiyana Mele Xelîlê Sêrtî	berxwedan	Çandi Gişti	6	07-03-2007 07:35 PM
EvÍna Mele BÚ Bela SerÉ Mele.....:)	toprak	Pekenok	11	24-01-2007 09:21 PM

JÎyana SeydayÊ Mele Muhemmed Ê ZİvİngÎ

Benzer Konular