13-04-2007, 03:38 PM
|
#1 (permalink) | |||||||||||||||
|
Xwendekaren Kurd û Ehmede Xanî
Xwendekaren Kurd û Ehmede Xanî
Berî hertiþtî ez xwe Ehmedê Xanî bi rêz û hurmet bi bîr tînim. Bêguman min dixwas ez nivîsek kûr û dûr li ser vî nemirî binivîsim, lê mixabin berî vê yekê divê ez bînim ziman ka xwendekarên kurd çiqas ji Xanî û yên wekî vî famdikin. Peyva ehmedê xanî birastî ji min re pir girîn ge. Lê mixabin çawa girîngiya wê ji bo hemû kurdan bi zanîna peyvê dimîne, ji min re jî wisa ye. Ango ez dikarim bêjim em wekî gelekê zêde nirxê nadin hebûnên xwe. Ez bi bawerim ku gelek ji me tenê navê nirxên me dizane. Ji bilî navên wan, di der barê neveroka wan hebûnên me de zêde agahiyên me ya kêmin an jî qe tunene. Dema bi vî awayî dibe jî hûndirê vê peyvê pir û pir vala dimîne. Em netenê li hemberî nemirê mezin û bêhempa Ehmedê Xanî û kesên mîna wî, em di heman demê de li hemberî nirxên xwe yên din jî bi vî awayê xemsarin. Gelo em ev qas qala van nemirên xwe dikin, lê çiqas ji me dê bikaribin ku li ser Ehmedê xanî, Elî Herîrî, Feqiyê Teyran, Melayê Cizîrî, Cegerxwin û yên din axaftinekê bikin. Ez vê yekê tenê ji bo agahiyên ku di der barê jînenîgariya wan de dibêjim. Ji xwe ji bo ku em bikaribim li ser fikr û ramanên wan bisekinin divê teqez em xwe laîqî wan bikin. Ji bo vê yekê jî pêþî hertiþtî hînbûna feraset, fikr û ramanên wan tiþtek jênager e. Min di serî de jî got ku ev nav û navê mîna wî ji me re pir girîngin û lê tenê bi navên wan dimînin, ji nav zanînê wê de naçe. Ji ber vê yekê jî dema ku min xwest ez li ser vî þair, wêjevan û feylesofê mezin nivîsekê binivîsim, ez ketim nav firikîneke pir kûr û dûr. Min ji xew re got: Gelo ez çiqas laiqî vê peywira bêhempa me. Ango gelo dema yek li ser van nemiran nivîsek binivîse divê li ser van kesan çiqas xwedî agahî bibe? dinav van ramanan de ji bo demek dirêj ez man. Lê mixabin kesên ku li ser van binivîsin zêde tunin. Ji ber ku gelê kurd di aliyê rewþenbîran de zêde qels maye. Û rewþenbîrên ku heyîn jî ji hêla kurdan ve nayên nasîn. Ev yeke jî em dikarin bêjin nexweþiya kurdan ya herî mezin e. Di dawiyê de ez neçar mam ku ez dest biavêjin pênûsa xwe lê di wê demê de li ser rewþa min pêþgotinek ku halê min baþ nîþan dide ya wekî 'Li welatê çav koran, çav þaþ dibin padîþah' hate bîra min. Belê ez dê li welatê koran bibama padîþah û minê li ser Ehmedê Xanî hin tiþt binivîsanda. Birastî heta niha qasî ez pê dizanin zêde lêkolîn û lêgerîn li ser Ehmedê Xanî nehatine kirin. Ango xebatên ku li ser Xanî bênekirin hêj ji sedî yekê wan jî nehatiye kirin. Ji bo vê jî divê berî hertiþtî, em xwendekarên kurd rûnên û kumê xwe danîn ber xwe. Ne tenê Ehmedê Xanî, ew tenê mînakeke li ber çava ne. Dîroka kurdan, wêjeya kurdan û ya herê girîn ku bingeha neteweyan pêk tîne, zimanê kurdan ew bi tevahî li ben da me xwendekarên kurd de ku em xebatên lêkolînî, lêgerînî li ser wan bikin. Tiþta me di serî de digotî divê çewt neyê famkirin. Elbette gelê kurd bi tevahî zêde degerê nade nirxên xwe. Em dikarin li ser sedemên wan tiþtan bi awayek kûr û dûr rawestin ku ka sedema van tiþtan çiye. Bêguma sedem dagirkeriya gelên ku welatê kurdan bindest kirine. lê em nikarin vê yekê biavêjin holê û xwe mîna bêgunehan bidin aliyekê. Ji ber ku divê em pêþiyê ser xemsariya xwe bisekinin. Cardin em dikarin ji kirinên kesên ku dijminên me ne hin tiþtan bêjin, ji ber ku ev rêgezek sirûþtiye her tim dijber li hemberî hev þer dikin. Lê em nikarin ji vê helwesta gelê kurdan re ya li hem berî nirxên wan tu boneyan bibînin. Paþê ji xwendekarên kurd re mirov nikare tu peyvan peyda bike. Piþtî têkoþîn tevgera azadiyê derfetên ji xwendekarên kurd re çêbûyîn ku em bikar neyînin, emê nekarin ku xwe ji bir webala gelê kurd û þaristaniya wî derbixin. Ez dizanim ku nivîsa min zêde têkildarî Ehmedê Xanî nîne, lê ez di wê baweriyê de me ku heta em rastiyên xwe jî hilnedin ber çavan em nikarin encamên baþ jî derxin holê. Ango dema pirsgirêkên me yên bingehîn hebin em nikarin rabin bi hin peyvê xweþ û xemilandî veþêrin. Em bitevhî Ehmedê Xanî tenê wekî wêjevanekî dizanin. Lê di rastiyê de rewþa Xanî pir cuda ye û Xanî netenê wêjevaneke. Ew diheman demê de feylesofeke pir mezin e. Mirov dikare bêje ku Ehmedê Xanî yekem kesê kurde ku li ser rewþa cîhanê li ser bingehek neteweyetî dahûrandinek zanîstî ku li gorî þert û mercên demê kiriye. Ji bo ev rewþe baþ bê zanîn, divê berî herî tiþtî Xanî li gorî serdema ku li jiyayî bê nirxandin û wêje, bi taybetî jî felsefeya wî li gorî þert û mercên wê demê bên dahûrandin. Ku rêbazek bi vî awayî neyê þopandin bêguman hingê dê encamên rasteqîn jî dernekevin holê. Mîna hemû feylesofan dibe hin fikrên wî jî li gor roja îro bersivê nedin hin tiþta û ev tiþtek pir xwezayî ye. Lê ya ji bo me girîng û divê em li ser bisekinin ewe ku em feylesofiya Xanî û meznahiya wî ya li hev anîna siyaset, wêje û felsefê ye. Di berhemên xanî yên bêhempa de felsefeyek ku wê demê baþ dide zanîn û pêþbîniya bi sedan salan berî dema ku wî lê dijiya derdike holê. Dema ku em niha nivîsên xanî bixwînin emê bibînin ku gotinên Ehmedê Xanî yên bi sedan salan berî niha îro jî derbazbarin. Lê tiþtek din heye ku em nikarin ku wê li ber çavan negirin. Ew jî dema xanî lê jiyayî hingê feraseta cihanê li ser çibû û ber bi çive diçû. Ji bo ku em bikaribin bahsa neteweperweriya Xanî bikin divê em li ser bingeha derketina fikra neteweperestiyê piçek rawestin. Bêguman fikra neteweperestiyê di dîrokê de her tim hebûye. Lê fikra nijadperestiyê piþtî derketî holê hingê wateya peyva neteweperestiyê jî guheriye. Ez dixwazim ku bi kurtahî li ser derketina nijadperestiyê bisekinim ku bingeha wê li Awropayê di encama îhtîlala Fransayê de derketiye holê. Û di bingeha îhtîlala Fransayê de jî guherînên reform û ronesansê radizên. Bêguman ev guherîne ji bo Awropayê bûne destxistina þaristaniyek nûjen û pêþverû. Ev xebatên ku ev pêþveçûn pêk anîne jî li ser milê feylesofên wekî Ehmedê Xanî çêbûye. Lê di wê demê de ku gel li van nirxan xwedî derketiye, îro li ser wan nirxa sûdê digire. Ku em bên ser rewþa Xanî, Xanî bi gotinên xwe hêj di wê demê de ku neteweperestî nehatibû Rojhilata Navîn wî bi awayek hiþmendî ji bo neteweya kurda pêþnûmayek havêtiye holê. Ji wê yekê zêdetir tiþta ku bala mirov dikiþîne û meznahiya Xanî derdixe holê ewe ku kesek berî Xanî li ser netewetiya kurdar nerawestiya ye. Ango ew di vî warî de bê mîras e. Ev yeke jî feylesofiya wî dide nîþan. Di gotinên Xanî de ji olî bigire heya dewletî û netewetiyê li ser hemû waran bi awayek felsefîk tê rawestîn. Lê mixabin heta niha berhemên Xanî tenê bi aliyê wêjeyî ve hatine nirxandin. Hêviya me ewe ku ji niha û pê ve xwendekarên kurda li ser Xanî û felsefeya wî rawestin da ku gel, çand û nirxên me cihê ku divê lêbin, cihê xwe bigirin. Min di xewst ku ez li ser felsefeya Ehmedê Xanî rawestin, lê mixabin min di serî de jî got ku em hêj di wî radeyê de nînin ku em li ser aliyê felsefî yên berhemên wî rawestin. Lê ez bawerim di serî de xwendekarên kurd û gelê kurd êdî dê li nirxên xwe xwedî derkeve. Ev xebata me jî ji bo vê yekê mînakeke û ez bawerdikim ku dê mînakên wiha zêde bibin. Bi vê mebestê ez ji we re serkeftinê dixwazim û ji kovara we re jî jiyanek mayîn de û domdar dixwazim. |
|||||||||||||||
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçlarý | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Baþlatan | Forum | Yanýt | Son Mesaj |
| LÝ Ser JÝyana ÞÊx EhmedÊ Xanî | beyazöfke | Helbesten Kurdi | 0 | 25-02-2007 06:27 PM |
| Ehmedê Xanî | Roj73 | Çandi Giþti | 3 | 19-01-2007 06:45 PM |
| Li Ser Jîyana Þêx Ehmedê Xanî | hmpoo | Çandi Giþti | 0 | 24-12-2006 09:14 PM |
| Ehmedê Xanî ve eseri Mem û Zîn | Þoreþger | Çandi Giþti | 4 | 02-07-2006 08:39 PM |
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Þuan saat: 11:45 PM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
