heci

Hevpeyvîn: HEVPEYVÎNEK BI YILMAZ GÜNEY RE


Sal 1970. Fîlma Yilmaz Güney HÊVÎ (Umut) hatiye qedexe kirin. Di van rojan de sê rojnamevan bi Yilmaz re hevpeyvînek çêdikin. Di hevpeyvînê de Yilmaz dîtinên xwe pir zelal tîne ziman. Me jî xwest van dîtinên wî yên hêja bigîhînin nivşa nû.


Onat Kutlar: Navê te?
Yilmaz Güney: Yilmaz Pütün.


Onat Kutlar: Navê te yê sînemayê çiye?
Yilmaz Güney: Yilmaz Güney e.



Onat Kutlar: Li ku û kengê tu ji diya xwe bûyî?
Yilmaz Güney: Di sala 1937an de li bajarê Adanê li gundê Yenice yê. Di xaniyek ku berê axur bû paşê bûbû dibistan, piştre dîsa bû axur, niha mal e, ez hatime dinê.


Onat Kutlar: Gundê we nêzî Adanê ye?
Yilmaz Güney: 27 km ji Adanê dûr e.


Onat Kutlar: Tu heta çend saliya xwe li gund mayî?
Yilmaz Güney: Heta yazdeh saliya xwe ez li gund jiyam. Dibistana ku sê pol bûn min li gund teva kir û piştre ez hatim Adanê. Li wir min dibistana bingehîn, ya navîn û lîseyê xwend. Paşî ez çûm Stenbolê li wir min dest bi Fakulteya Îktisadê kir.


Hüseyin Baş: Gelo tu dikarî behsa zarokatiya xwe bikî?
Yilmaz Güney: Li gund em paleyî dikin. Li gund em cinanî, nobedariya rezan û pembû berhev dikin... hwd.


Onat Kutlar: Pêwendiya te û hunerê çawan çê bû?
Yilmaz Güney: Li gundê me mirovekî ku navê wî Yakup bû hebû. Helbest dinivîsî û dixwend. Ez heyranê wî bûm. Li ser min bandorek mezin kir. Pir jî pît baz dida. Lê çi mixabin ku ez ne wek wî dikaribûm bibezim ne jî dikaribûm helbestan binivîsim. Cara yekem li bajêr rastî sînemayê hatim. Fîlîmên kovboyî, fîlîmên dokumenter..



Atilla Dorsay: Yanî di zarokatiya xwe de tu neçûyî sînemayê?
Yilmaz Güney: Na, Di sêzdeh saliya xwe de ez leqî sînemayê hatim. Em diçûn sînemayên feqîran me fîlmên şer, pevçûn û hingan seyr dikir. Di van sînemeyan de me xwe rehet hîs dikir. Wek mînak; sînemayek hebû navê wî Galatasaray bû. Pir xweşik bû. Dema em di ber de derbas dibûn me lê dinêrî. Pir luks bû, em ditirsiyan ku herin wê sînemayê. Ku me bixwestana em dikaribûn pereyên xwe bidin û têkevin hundir. Lê me ew ne layîqê kincê xwe didî, ne jî layîqê şexsiyeta xwe.


Onat Kutlar: Baş e Yilmaz, ê gelo têkiliyên te bi wêjeyê re kengê çê bûn?
Yilmaz Güney: Di dibistana Lîseyê pola duduyan de, ji bo rojnameya dîwar a dibistanê bi meraqdariya çîrok nivîsînê. Dibe ku ev meraqdarî ji daxwaziya min a îspatkirina şexsiyetê jî were. Hîkayeya min a yekem di rojnamê de nehate weşandin. Hîkaye li ser bûyera gundiyek bû ku jina wî nexweş ketibû. Gundî jina xwe ya nexweş tîne bajêr dibe cem diktor. Pereyên wî tunene. Di dewsa peran de ji bo heqê muayena diktor dixwaze mirîşk bide. Wê demê ez nizanibûm sosyalîstî çiye, cepheya cep çiye, çepîtî çiye.

Atilla Dorsay: Lê te rastiya Tirkiyê û têkiliyên dijayetiya çînî hîs kiriye. Ya herî girîng jî ev e.
Yilmaz Güney: Ez di nava wê rewşê de jiya me. Min li Adanê dest bi nivîsîna çîrokan kir. Me di nava xwe de pere berhev dikir û kovara, Varlik, Yeni Ufuklar û Pazar Postasî dişopand. Berê, min xwe mirovek vala hîs dikir. Lê belê min êdî di bin milê xwe de kovara Yenî Ufuklarê hildigirt, bi wî serbilind bûm û ji ber vê rewşa xwe jî pozbilind dibûm. Ez bûbûm mirovek weha. Paşî çîrokên min di kovaran de hatin weşandin. Ev cara yekem bû ku min ji xwe bawer dikir. Ez bûbûm Yilmazê nivîskar ê çîrokan.



Onat Kutlar: Tu di fîlîmên xwe de kîjan karakteran lîstî?
Yilmaz Güney: Di fîlîma min a destpêkê de karakterê ku min afirandiye kêm zêde mirovek stembar e. Ew tim û tim direve û di derdê nanê xwe de ye. Bi karê xwe mijûl dibe. Hin bûyer diqewimin. Ew naxwaze têkiliyê van bûyeran bibe. Lê tim wî mecbûr dikin. Ev mirovê ku ji bûyeran direve dem tê serhildide, diteqe, derdikeve qadê, lê dixe, dişkêne. Lê her tim di dawiyê de têk diçe.
Min di hemû listîkên xwe de karakteran ji civaka xwe hilbijartin. Mirovê ku bi çavên nebaş li jin û keçên xelkê nanêre, mirovên durist. Ez tim kesayetiyeke durust lîstim. Ev karakter jî, yekser serpêhatiyên min bûn. Bi rastî jî ev wesfên gelê min ên girîng ên bingehîn in. Di jiyana xwe ya şexsî de jî min li tu xoşewîsta hevalêkî xwe bi çavên nebaş nenêriye.


Atilla Dorsay: Wek tê qebûl kirin, ji bo hîndekarî û hişyarkirina gelan sînema rolek çalek dilîze. Li welatên ku tê de şoreş çêbûne, sînemayên şoreşger jî afirîne. Ez bawerim tu nikarî bêjî sînemaya Tirkiyê jî rolek weha dilîze? Belê, em dikarin bibêjin, heta merheleyek fîlmên te bi qalîte ne. Di vê babetê de gelo fîlîmên te tesîrêkî pozîtîv li ser geşkirina zanyariya şoreşgeriyê kirine an na?
Yilmaz Güney: Em nikarin bi piranî behsa şoreşgeriya fîlmên min bikin. Bi kurtahî em dikarin bibêjin, bi fîlmên xwe yên destpêkê bive neve min berxwedan û sernetewandinê anî ber çavên temaşevanan. Bi wan fîlman min pêwîstiya têkoşîna serhildan û berxwedanê danî ber wan. Lê ev tişt ji bo sînemayeka şorşger ne bes in.



Hüseyin Baş: Tu dibêjî, bi fîlmçêkirinê pê gihaştim ku ez çiqas deyndarê xelkê xwe me û bi vê rêyê ez deynê xwe didim. Ev çawan çê bû?
Yilmaz Güney: Belê, piştî ku ez hatim merheleyekê, min kirin an jî bûm lîstoka nava şertên sîstema aboriya demê. Ez ketim wî halî. Lîstokvanek ku pere bîne. Lîstokvanê serkaniya pere qezenc kirinê. Ji bo ticaretê, ji bo pere qezenckirinê, li gor daxwazên temaşevanan honandin û çêkirina fîlman! Hunermendê ku ji bo daxwazên temaşevanan tê xebitandin. Ev ji bo min û gelê min rewşek xeter bû. Ez bûbûm alavek ji bo kara mirovên tîcaretê û min tiştên ne baş digîhandin gelê xwe. Ez bûbûm wek alavêk ku her tim heman tiştî dikir. Ez pê gîham ku ez xwe bi xwe dirizînim, diqedînim. Min pêwîstî dît ku ez rêya xwe biguhurînim û li hêlek din binêrim, berê xwe bidim serkaniyên nû.

Onat Kutlar: Gelo mirov dikare bibêje sînemaya Tirkiyê bi vê rewşa xwe organek sazûmana kedxwariyê ye, alavek mêtîna kedê ye?
Yilmaz Güney: Diyar e ku li Tirkiyê sîstemek, saziyek aborî heye. Em dikarin bibêjin sînemaya Tirkiyê jî birqandina rewşa aborî ye.



Hüseyin Baş: Car caran di rojnaman de di derheqê te de nûçeyên sansansyonel têne weşendin. Hin skandalan davêjin ser stûyê te. Rast an jî şaş. Gelo ev tişt mîtoya Yilmaz Guney didin xwedî kirin, didin mezin kirin? An jî tiştan pir dinepixînin?
Yilmaz Güney: Bi rastî şerê min li cîhek din e. Di sînemayê de û bi gelemperî. Lê çi mixabin ku pir kes jî vî tiştî nabîne, an jî wisa xwiya dibe. Niha dibînin. Dema li cîhekî neheqiyek li min tê kirin, ez wê demê şer dikim. Dema dibînim sê çar kes li hevalêkî min dixin, ez wê demê şer dikim. Lê ez di ber xwe de, bê sebeb şer dernaxim. Sedema ku ez bi çek digerim jî ev e. Mirovek wisa me ku heya niha min gelek dijmin qezenc kirine. Her roj, bê rawestan gelek bûyer çêdibin.


Onat Kutlar: Dixwazî em werin ser mijara Umut (Hêvî) ê ... Demêk berê te got ku; ez helqeya dawî ya zencîrê me ya ku hevalên di sînemayê de şer dikin. Temam, ê gelo cudahiya Hêviyê ji fîlmên sînemaya Tirkiyê yên ku heta niha hatine çêkirin heye? Ez bawer dikim cudahiyek wî yê sereke heye. Bi taybetî bi binyatiya xwe ya belgewarî
Yilmaz Güney: Bi ya min divê mirov wisa nebêje. Dibe ku mirov dikare bibêje ji bo mirov û derûdor ew nihêrtinek nû tîne. Ji xwe ya ku hunermendan ji hev cuda dike jî dîtînên wan ên li ser cîhanê û ferqa dirûvên wan in. Dirûvên wan ên hilbijartî ne. Hilbijartin û dirûvên min dibe ku pirtir nêzî jiyanê bin. Dibe ku ev jî ji vê rewşa min were ku dema ez fîlm çêdikim ez nahizirim ku fîlmên sînemayê çêdikim.


Hüseyin Baş: Gelo dema tu fîlm çêdikî tu hîç dikevî nav gumanên rasteqînî?
Yilmaz Güney: Di Hêviyê de tiştên ku mirov bikare li ser bisekine, binê wan xêz bike hebûn. Bi taybetî min xwe ji van tiştan dûr xist. Min xwest jiyan bi xwe be. Pirên caran di hin kolanan de em pir pît derbas dibin. Li derûdora me çi heye em hîç ferq nakin. Em wan tiştan nabînîn. Ez sekinîm. Min li derûdora xwe nihêrî û min ew tişt vegotin.


Hüseyin Baş: Tu di Hêviyê de jiyanek wisa xêz dikî ku naye tehemûl kirin. Paşê jî wê jiyana tûj, bi bêhêvîtiyek diqedînî. Ê gelo navê fîlmê çima Hêvî ye?
Yilmaz Güney: Tiştê ku dê were xelk nizane, ji wî wêdetir jî, nizane ku hêvî jî çiye. Gelê me tim li benda hêviyê ye, lê nizane hêvî çiye. Di eslê xwe de çîroka vegotina min an jî daxwaza min a vegotina vê çîrokê li ser babeta wê hêviyê ye. Min xwest çîroka hêviyeke pûç bînim zimên. Hêvî perçeyek ji jiyana me ye. Mirovê zana, mirovê ku lingên wî erde digrin, ji xiyalên pûç hêvî nake. Dema civat digihe merheleyek bilind hêviyên wî yên xiyalî ji holê radibin. Hêvî sembola sîstema xerabe ye.


Onat Kutlar: Di nava panorama piştî 1960î de gelek fîlmên rastbîn hatine çêkirin. Demek piştî 60î jî ev meyldarî hat domandin. Ji derî derhênerên wek Akad li rêyên din jî hat gerandin. Niha tu vê fîlma xwe datînî kîjan dera vê panoramayê?
Yilmaz Güney: Ez li sûkê dinêrim û tiştên ku bixwazim bibînim dibînim. Wek mînak ; kê dibînim? Dergevan, şofor, kuftefiroş, di demek kurt de mirovê bi nexş û mexş yê ku tê û diçe ew ji bo min tenê rengek e.


Onat Kutlar: Dibe ku mirov weha bibêje? Tu li Tirkiyê, li nava jiyanê ne wek derhênerekî yî ku li mirovên bi nexş û nimûş digere, tu li derê vana li jiyana rojane ya gelê tirk digerî, dibêjî. Tu bawer dikî bi vê rêyê sînemaya tirk dê di hêla başiyê de xwe bigîhîne pêngavek baş?
Yilmaz Güney: Tiştê ku em dikin jî ew e.


Onat Kutlar: Hêvî fîlmêkî wisa ye... lê te bi fîlma Hêviyê hêlê kî nîşan kir. Ewqas dê bes be an ev metoda te ji bo te meylêk mina gelenperî ye?
Yilmaz Güney: Ev meylek min a gelenperî ye. Ev meyla sînemayê ye. Wek mînak carna ez li hin sehneyên “Navê Min Kerîm” e dinêrim ên ku min kişandine wek beşên cuda ne. Wek mînak, min mirovên bêmal, qereçiyan kişandibûn. Mal û xaniyên wan tunin. Tu tiştek wan tune. Di erebokan de dijîn. Min di fîlmê de beşa wan kişandibû.


Atilla Dorsay: Baş e Yilmaz; te beriya vê du fîlmên bi vegotinen destanî kişandibûn. Di wan de vegotinek te yê destanî hebû. Him di Seyîd Xan de, him jî di Qiralê Neçê de... Lê di Hêviyê de ev tişt tune?
Yilmaz Güney: Di Hêvî yê de jî heye. Lê Hêvî destana rastî ye. Di fîlmên din ên ku min kişandibûn de ev vegotin guhartî ne. Ji bo ku hunermend nekeve nava çewtiya dubarekirinê li rêyên weha digere. Û dawî li tu fîlmên ku hatine çêkirin nehatiye. Hîç tu fîlmêk min jî dawî lê nehatiye, temam nebû ye. Fîlma ku ez dixwazim çêkim jî ev e. Ez nabêjim jî min ev çêkiriye. Tucar ez nabêjim...


Atilla Dorsay: Hin hevalên me yên ku li fîlmê temaşe kirine, gihaştine vê encamê ku fîlm tu mesajêk, rêderek nû nade, mirov nikare wê di nava xêz an jî di nava hêlek şoreşgerî de bihesibîne, tu çi dihizirî?
Yilmaz Güney: Ku ev fîlm rêderek bidana dê nebûna fîlîm û ji fîlmbûniyê derketana. Dê biketana rewşeke rênîşandanê. Jê pê ve ez sînemaya şoreşgerî jî wisa nabînim, ne jî wek wan fam dikim. Sînemaya şoreşgerî rê nîşan nade, ew mirovan dihizirîne. Fîlmên ku mirovan dide hizirandin. Bê guman dê di pêşerojê de fîlmên ku ji serî heta binî hin tişt bêne vegotin jî çê bibin. Ev, wek min got xalên sînemaya şoreşger ên yekemîn in. Bê hizirkirin ne mimkun e ku mirov tiştek bikaribe bike. Ez dixwazim mirovan bidim hizirandin.


Atilla Dorsay: Di warê aborî de şensê Hêviyê çiye?
Yilmaz Güney: Rewşa wê ya Stanbolê dê tesîra xwe li ser cîhên din jî bike, rewşa Stenbolê dê şensê wê yê aborî derxe holê.


Onat Kutlar: Piçek berê me behsa huner û têkiliyên wê yên şoreşê kir. Mirov dikare di fîlm, gotubêj û nivîsên te de kêm zêde dîtinên te yên siyasî bibîne. Gelo tu dikarî wek hunermendek siyasî dîtinên xwe pêşkeş bikî?
Yilmaz Güney: Îro hunermendê herî nebaş jî li dijî vê sîstemê ye. Ku em bidin ber hev, ez hunermendek im ku xwe di nava hêla çepan de dibînim. Ez hunermendek şoreşger im.


Atilla Dorsay: Baş e Yilmaz Guney, hunermendên şoreşger têkildarê rewşa siyasî û aborî ya welatên xwe dibin. Gelo tu jî eleqedarê rewşa siyasî û aborî ya welatê xwe dibî an na?
Yilmaz Güney: Hunermendên rastî yên şoreşger pir nêz de têkildarê rewşa siyasî û aborî ya welatê xwe ne. Dema xwe ji wê rewşê dûr bike, rengê xwe yê hunermendiyê wenda dike.


Hüseyin Baş: Baş e, gelo dîtin û fêrbûna rewşê ji bo hunermendek şoreşger bes e? An divê di nav çalakiyên şoreşgerî yên piratik de jî bin?
Yilmaz Güney: Dema hunermend ji derê çalakiyan be, ew dibe hunermendê berê, yê dema kevn, rûdine, tenê dinivîse, diavêje...


Atilla Dorsay: Tu dibêjî ev tişt tev bi hev ve girêdayî ne.
Yilmaz Güney: Belê, gişt tişt bi hev ve girêdayî ne. Mirov nikare têkiliyên wan ji hev qut bike.


Onat Kutlar: Tu li ser çalekiyên xortên şoreşger dikarî çi bêjî?
Yilmaz Güney: Xortên şoreşger îro çalekiyên herî baş dikin. Belê hin gurubên cuda hene. Bi ya min belavbûna eniyê çewt e. Di warê taktîk û stratejiyan de hin cudabûn hene. Bi ya min dem ne dema cudabûnê ye. Divê em tovên tevgera şoreşger bi destên xwe nepelçiqînin. Ev bihevketin di destê hêla din de li dij me dibe çek. Hêla ku ji niha ve bi hev bikeve, bi hev neke di çavên xelkê de lawaz dibe. Hesapkirina vî tiştî pir zor e.



Hüseyin Baş: Di eslê xwe de îmkana te hebe tu dixwazî bibî rejîsor ne wisa?
Yilmaz Güney: Min û xanima xwe me hesabek çêkir. Gelo ez dikarim çend sal paşê dev ji sînemayê berdim? Ez mecbûrim ku ji bo xwe aboriyek baş çêkim. Û bi vî aboriyê demek çiqas dirêj ez dê bikaribim îdareya xwe bikim wek rejîsorek? Ji niha ve ji bo fîlmên ku ez çêbikim dê productor ji bo çêkirina fîlmê pere bide? Ne! Ne mimkun e, ew dê pere nedin. Wek hunermendek ez pê digihêm. Lê wek rejîsor naxwazim tawîz bidim.


Hüseyin Baş: Tiştê ku li pêş te dibe asteng çiye?
Yilmaz Güney: Ez dixwazim fîlmên ku feyda wan bigihêje gelê min çêkim. Ez jî li gorî xwe têkoşîna şerê çînayetiyê didim. Çawan dikarim vî şerî bidomînim? Wek sînemagerek, wek fîlmçêkerek an jî rûnim roman an çîrokan binivîsim. Di nava van beşan de sînema rêya herî baş e ji bo mirov bikaribe xwe zûtir bigihîne gel. Û li ser xelkê tesîrek wê yê pir mezin heye. Ji ber vê yekê, wek mirovek dixwazim ji bo çîna ku ez jê hatime bibime çirûskek û alozî û tengasiyên wê bidime nîşandan ka, kî ew dixapîne, birçî dihêle. Wek derhênerek, dixwazim van tiştan bikim. Dibe ku di demên pêş de wek artîst nehêlin ez di fîlman de bilîzim.
Mumkun e ku fîlmên min bêne qedexe kirin. Ev tişt ji bo min ne girîng e, ji bo min rûmeta van tiştan nîne. Dibe ku wê demê ez xwe hin jî rehet hîs bikim.

JuSTiN__TiMM

__________________

Heval

__________________

heci

bende sana teşekür ederim, yılmazın efsaneliğinden sonra bir roportajından da kendisini tanımak daha güzel bence....

heci

spas xweş heval.....