27-04-2007, 10:50 PM
|
#1 (permalink) | |||||||||||||||
|
Newroz'un Etimolojisi
NEWROZ kelimesinin etimolojisi / Bêjenasîya NEWROZ ê
NEWROZ Kürtcedir / NEWROZ bêjeyêk Kurdî ye Tum Hint-Avrupa dillerinde ŞiMDi ve YENi kelimeleri arasinda buyuk bir iliski vardir. “Şimdi” kelimesinin Hint-Avrupa dillerindeki koku nû dur. “Şimdi” kelimesinin Kurdce karsiligi: ni+ha, ni+ka, ni+ho, nû+ka, nû+ke, aniha’ dir. (ha eki ka ? sorusunun cevabidir). « ŞiMDi» kelimesinin diger Hint-Avrupa dillerindeki karsiligi ise asagidaki listede verilmistir : Eski yunanca nin Latince nunc Gothikce nu Old Norse nu Danimarkaca nu Swedish nu Eski Ingilizce nu Orta Ingilizce noy, now Cagdas Ingilizce now Dutch nu Eski Almanca nǔ Orta Almanca nǔ, nǔn, iezuo Cagdas Almancada jetzt, nun Cekce nyne Bohemce nyni Sanskritce nû, numan Avesta nǔ, nurәm Kurdce nû, niha Yukaridaki kelimelerin tumunun anlami « ŞiMDi» dir. Aralarindaki aynilik ve benzerlik hemen bu dillerin ortak kokten geldigini gosteriyor. ŞiMDi olan sey YENi’dir. Bundan dolayi da, ŞiMDi ile YENi kelimeleri arasinda etimolojik iliski vardir. Yani her ikisi de ayni kokten gelmektedirler. Kurdcede, Nû hat (niha hat veya nûha hat): yeni geldi, simdi geldi, demektir. Simdi ve Yeni kelimelerinin ortak kokten geldigi kurdcede de gayet acik. KURDCE «YENi » KELiMESi: NEW, Nû, Bu kelime diger dillerde soyledir: Eski yunancada NEW-OS, NE-OS ve KEN-OS Sanskritcede (yani eski Hintcede) NAV-AH, Latince NOV-US (-us Latincede kelimelerin sonuna gelen ektir). Bu –us ekini atarsak NOV kalir. Italyanca NU-OVO Ispanyolca NU-ERO Romence NOU Irlandaca NUE, Fransizca NOU-VEAU. Eski Slavca NOV-U. Litvanca NAV-JAS. Cekoslovakca’da NOV-U Ermenicede NO, NUR, NOR Polonyacada NOW-Y Ruscada NOV-YJ Hititcede NEWA. Irlandaca NUAE veya NUi-DE (yeni Irlandacada NUA, NUA-DH) Eski Norvecce NYR Danimarkaca NY Gothikce NiU-iS. Eski Almancada NiU-Wi, Yeni Almancada NEU (Turkce okunusu: NOY) Eski ingilizcede NUVE, Orta ingilizcede NEWE, Yeni Ingilizcede NEW. Avestede NAVA veya NAWA Eski Kurdcede NEW Cagdas Kurdcede NEW, Nû Kurdce Nû kelimesinin kullanildigi bazi durumlar: Dogum ve ortaya cikis itibari ile genc ve taze olan. …yên nû Yaslinin ve eskinin ziddi. Mesela yeni genclik, yeni nesil,yeni elbise gibi. Cagdas olan. Ilk gorulen ve bulunan,ilk farkina varilan, Yeni Dunya gibi. Ilk duyulan nûce: haberler, gibi. Yeni kurulan: Tûnceliya Nû, Izmirê Nû, gibi. Eskiden farki olan yeni bir asamaya gecmis olan eskinin devami Mesela Yeni Kurdce veya baska bir deyimle cagdas Kurdce: Kurdîya nûjen Yeni gelen taninan seyler, adatên nû: yeni adetler, gibi. Yeni baslayan seyler, mesela: rîya teze, rîya nû, sala nû Yeniden, yeni bastan: ji nû ve Eskiye veya baskasina benzemeyen ramanên nû: yeni dusunceler. Muzikte sinemada sanatta yeni akim: bawî ya nû. Yenilenmis gelistirilmis, gelismis capa nû : yeni baski, gibi. Yeni insa edilmis : mala nû. Yeni üretilmis veya alinmis: kincên nû (cekên nû). Birisinden sonra onun yerini alan Serokê nû, veya Partîya nû. Eski gunlerden farkli olan degisiklik getiren: Roja Nû > NEWROJ, gibi En son yapilan : Pirtuka min a nû derket. Nivîsa min a nû. Zaman itibariyla yeni ve en son olan. Ez nû hatim. Karekê nû bibînim Yeni duyuldugu yeni kavustugu icin yeni gelen haber : Nûce (haber). Haber ulastiran : nûcegihan. Yeni bir icad : Kurdcesi nûve dan > nûvandin Yeni zaman – donem : nûdem > demên nû. Cagdas: nûjen. Mirovê nûjen: cagdas – modern insan. Cagdaslik: nûjenî (modernîzm, hevçerxî, hevdemî) Yeni yapilmis, yeni donanmis. nûzîn: yeni eyer takilmis at. Yeni baslamis hayat: Nûjîn Taze cikan turfanda meyva ve sebze nûber. (yeni urun). Baharda yeni ve ilk acan cicek, Newrozîn: bahar cicegi. Yeni gelen gelin (getirilen ikinci kadin) Jinikek nû, Yeni dogan cocuk zorokê nû Mart ayi : heyvê NEWROZ ê, meha NEWROZ’ê (….) Kurtce halk sarkilarinda sik-sik NEWROZ kelimesi gecmektedir. NEWROZ kelimesini gectigi kurtce sarkilar icin: Doz Yayinlarinin „Stranên Kurdî“ adli kitabina bakiniz. (kitap icin. Stranên Kurdî, Berhevkar Besir Ant, doz yayinlari, Istanbul, 1998). NEW kelimesi Hint –Avrupa dil ailesine ait tum dillerdeki dillerdeki YENi, GENC, TAZE kelimelerinin ortak kokenini olusturuyor. Taze kelimesi kurdcede yeni ile esanlamlidir, mesela: Riya teze (yeni yol) Ez teze hatim (ben yeni geldim) YENi kelimesinin Kurdcedeki bugunku kullanim bicimi, bu kelimemin Hint-Avrupa dillerindeki ilk kokunu de olusturuyor. Bunu Hint –Avrupa dilleri ile ugrasan dilbilimciler soyluyor. Mesela Yunanistanda Atina universitesi dekani Sayin G. Babiniotis, Cagdas Yunan dili sozlugu adli eserinde soyle diyor: « YENi kelimesinin Hint-Avrupa dillerindeki koku NEW dir» diyor, (Georgios Babiniotis, Yeni Yunan dilinin sozlugu, Atina 1998, sayfa 1182. II. Baski). M.O. 16. ve 13. yy’lar arasinda Yunanistanda Gelisen medeniyete bu medeniyetin gelistigi bolgenin adindan dolayi Arkeologlar «Miken Medeniyeti» adini verdiler. Miken medeniyeti insanliga arkeologlarca « B Yazisi » veya « iKiNCi YAZI » diye adlandirilan yaziyi birakti. Eski Yunanca olan ve gunumuzden 3500 sene onceki bu medeniyetin biraktigi yazilarda YENi kelimesi NEWO olarak gecer, (Georgios Babiniotis, Yeni Yunan dilinin sozlugu, Atina 1998, sayfa 1182. II. Baski). Eski Yunancada NEW-OS , yeni yunancada NEOS. (Kurdcede oldugu gibi birlesik kelimelerde “W” kaybolmus). NEW kelimesi Arkaik ve Cagdas yunancada sonradan turetilmis bircok kelimenin onune gelir Mesela: Eski Yunanca NEO-GNOS :yeni dogmus bebek, yeni yumurtadan cikmis kus yavrusu (Kurdce nûza : yeni dogmus. Kurdce Nûtik: yumurtadan cikmis bit yavrusu). Eski Yunanca NEO-GILOS : yeni cikan disler. Eski Yunanca NEORTOS : yeni meydana gelmis. Eski Yunanca NEO-LEA: genclik Eski Yunanca NEANiAS: genc, delikanli Eski Yunanca NEO-XMOS yeni ve acaip, ilk kez gorulen, alisilmadik olan sey. Yunanca NEON: genclere ait olan. Yunancada neo kelimesinde onlarca kelime turetilmistir. (Avrupa dillerinde de YENi NAZi anlamindaki Neo-nazi kelimesini hatirlayiniz). Yeni yunancada TA NEA : haberler. (nea kelimesi NEW den gelmektedir ve haber anlaminndadir) New kelimesini iceren Yerlesim birmlerinin adlari Neapolis Napoli, (Turkceye cevrilirse: Yeni sehir) New Del.hi: Turkceye Yeni Delhi olarak gecmis. New Zea.land: Turkceye Yeni Zeland olarak gecmis. New Guine: Turkceye Yeni Gine olarak gecmis. Turkiyede Yeni anlamina gelen NEO kelimesiyle baslayan 10 u askin yerlesim birimi vardir. 1-Bunlardan en onemlisi de Damad ibrahim Pasa’nin eski tarihi isimden cevirip verdigi isimle anilan Nev-sehir’ dir. Yani, Yeni-sehir. (Bkz. Pars Tuglaci , Osmanli Sehirleri, sayfa 254. 1985 Milliyet basimi). 2-Merzifon un eski adi Nea-polis’ tir 3-Bursanin Yenisehir ilcesinin eski adi Neapolis’ tir 4-Ankaradaki Nebolu > Nebioglu koyunun eski adi Neapoli’ dir. 5-Bugunku Niksar’ in eski adi Neokesaria, yani «Sezarin yeni sehri» anlamindadir. (Bingolun Bugunku Yenisu kasabasinin eski adi Canuk yani cagdas Kurdcede delikanli, ergen anlamina gelen Ciwan-k: Turkcesi( ?): Genc). Yunanistanda da NEO veya neo’nun disil ismi NEA ile baslayan yerlesim birimleri coktur. Tumunu tek-tek yazmanin okuyucu icin yorucu olacagi inanciyla bunlari atlayarak konumuza davam ediyoruz. *** Tekrar edelim, Hint avrupa dillerinde YENi kelimesi GENC, TAZE, NAZiK kelimelariyle de iliskilidir. Yeni bir sey ile yeni olan sey. Yeni kelimesi ozellikle eskiden beri genc olani ifade etmek icin kullanilmistir. Ikisi icice de kullanilmistir. (Kurdce NEFEL kelimesinin etimolojisini baska bir yazimizda yazacagiz. Bastaki NE: yeni- nazik- taze, demektir. FEL ise bel-g, fil,fel yani yaprak demektir). Onceleri ozellikle canli seyler icin kullailan genc kelimesi sonradan, yeni bir ay veya yeni bir donem veya yeni bir zaman surecini belirtmek veya taze sarap icin kullanilmistir. Bundan dolayi da yeni ingilizcede ve diger bazi dillerde boyledir. NEWROZ, yeni bir zaman surecini belirtmek icin kullanilmistir. Yeni bir donemin baslangicidir. Ingilizcede NEW, nû okunur, yeni, taze, yeni bulunmus, yeni kesfolmus, yeni cikmis, yenilenmis, gorulmemis (ilk kez gorulen) anlamlarindadir. NEW kelimesinden turetilmis bazi kelimeler asagidadir: New born yeni dogmus New coined yeni icad edilmis New fall en yeni yagmis Newly wed yeni evli kimse News haber, havadis News vender gazeteci News boy gazete saticisi News pa per gazete v.d. Yunanca NEOS yas olarak genc olani ifade icin, fakat ayni zamanda yeni olan herseyi ifade icin de kullanilmistir. Mesela: „kenourgios ergon“ Yeni is, demek. NEO-LITIK (Eski Yunanca « lithos » tas demektir. Neolitik devir: Yeni tas devri, bir donemi veya bir zaman surecini belirtiyor). Yunanca NE-OTiS: genclik Yunanca NE-AN-iAS: delikanli Yunanca NEWO-KJO-S: kus yavrusu, yeni dogmus bebek (eski Yunancada KJO : yuva, demek). Eski Yunanca NEOS-SEVO: kuluckaya yatmak, yuva yapmak. Yeni yunanca NEO-TOKOS yeni dogan cocuk (Kurdce nûza). Yeni yunanca NEOFiiS yeni yetisen bitki, Kurdcesi oldukca zengin : nû derketî, nû vekirî, nûvedan, nûrseg. Yeni yunancada haber kelimesi NEO ‘dan turetilmis. Ti NEA ? : ne yeniler var ?, demek. Yani, yeni haberler nedir ?. Kurdcede de haber kelimesi Yunancadaki gibi NEW> Nû dan turetilmis : Nûce. Latince NOVUS Eski yunanca NEO-XM-OS: yeni ve ilk kez gorulen, gorulmemis, acaip sey. NEAPOLiS : yeni sehir. Turkiyede de var: NEV-SEHiR, yeni sehir demek. Italyadaki NAPOLi sehri. Ikisi de ayni kokten geliyor. Almancada Neotenie: vaktinden once yani henuz olgunlasmadan cogalabilen amfibios bocekler. (Kurdcedeki acele, erken, cabuk, tez, beklenenden once, zamanindan once, anlamlarina gelen « ZÛ » ile « BÛ » « CÛ » kelimelerinin de NÛ ile iliskili kelimeler oldugunu dusunuyorum, simdilik arastiriyorum). Yunanca «kenos» «kenurgios» kelimeleri NEOS un sinonimidir, taze ve yeni seyler icin kullanilmistir. Sokrat’in mahkemesinde alehindeki bir iddia da soyledir: O Sokratis isigage kena demonia kai tus neus diiftire. Turkceye cevirisi: Sokrat yeni fikirler getirerek gencleri yozlastiriyor. Lettonca Jauns hem genc demek hem de yeni .Yunancada da NEOS Homeros’tan simdiye kadar hem genc hem de yeni anlamindadir. Kurdcede NEW veya Nû kelimesinin ziddi KEW-N > KEV-N ‘dir. Yani iliskili kelime. Simdi olan, en son ve en yeni olandir . Bundan dolayi Kurdcede «simdi» anlamindaki NIHA, (NIHO, A-NIHA) yine NEW ile iliskilidir. Biribirinden turetilmistir. Simdi olan zamanla eskiye donusur KEW-N olur. Dikkat edilirse Kurdcede oldugu gibi Yunanca ve Ingilizcede Nû veya NEW kelimesinden es anlamli kelimeler turetilmistir. Turkcede « N » ile baslayan kelime yoktur . Turkcede « N » ile baslayan tum kelimeler baska dillerden alinmistir. Yeni Türkcede ise N harfi ile baslayan kelime sayisi sadece bir tanedir: NE?. Bu kelimeden de 5-10 kelime turetilmistir. Ve bu kelimenin nereden alindigi bilinmemektedir. Cunku bir dilde sozkonusu harfle baslayan yanliz bir tek kelimemin olmasi gariptir. Bunun anlami sudur: bu kelimeyi de biryerlerden veya birilerinden almislar. Turkcede N harfi ile baslayan kelime sayisi degerli arastirmaci Sevan Nisanyana gore bir tanedir o da NE kelimesidir (sevan Nisanyan, sozlerin soyagaci… sayfa: 322). Halbuki “NE” kelimesi buyuk ihtimalle Kurdcedir. Kurdcedeki “ne ev e, ne jî ev e “ sozunu hatirlayiniz. Kurtce new hecesi de vardir, bu hece ile baslayan kelimeler. newa, newandin, newaxwên, newazişt, newe, newed, newedemîn, newedhemîn (newedemîn), newek, newekû, newêr ( newêre), newî, newîn, newr (newî), newroz, newş, newt, newtî, newîs, newîstiraw, newûtraw . Kurtce “Nû” ile baslayan kelimeler nûk, nûkandin, nûke, nûkenûk, nûkenûkker, nûn, nûqan, nûqandin, nûqaw, nûqênraw, nûrandin, nûsan, nûsandin, nûsaw, nûser, nûsênraw, nûsge, nûsîn , nûsînewe, nûsînge ( nûsge), nûstin, nûsraw, nûsyar, nûşte, nûtek, nûtekî, nûwa ,nûwandin (nuwandin), nûwarîn, nûzandin . Turkcede “R” ile baslayan kelime de yoktur Türkcede R harfi ile baslayan kelime de yoktur. Turkcede R ile baslayan tum kelimeler baska dillerden alinmistir. Cogunlugu ise arapcadan alinmistir. Orhan Hancerlioglu Turkcede R ile baslayan yansima seslerden baska kelime yoktur, diyor. (Orhan Hancerlioglu, Turk Dili Sozlugu, Remzi kitabevi, bkz.R harfi). Kurdce Turkce Kurdcede Roj günes’tir Kurdcede Ro-j gün (zazaca sodir) Kurdcede Rojêdin Kurdcede Ronahî (ronî,roşîn) isik,aydinlik (Zazaca: ros-tî) Kurdcede Ronak parlak Kurdcede Ronakbir aydin Kurdcede Rojava dogu Kurdcede Rojhilat bati Kurdcede Rojen günesin girdigi pencere Kurdcede Rojgin gununu gun eden , eyyamci Kurdcede Rojik mercek, pencere, paca Kurdcede Rojev gundem Kurdcede Rojing baca Kurdcede Rojname gazete Kurdcede Rojane gunluk Kurdcede Rojnamevan gazeteci Kurdcede Niv-ro(j) ogle Kurdcede Navroj gunun ortasi (ogle) Kurdcede Sevûroj gecegunduz Kurdcede Beroj gunese karsi olan yer, gunes goren toprak Kurdcede Evro (îro) bugun Kurdcede He(r)roj hergun Kurdcede Ber-roj> beroj(gulbe-roj-k)Gunes alan yer. Gunesin onu, karsisi. Kurdcede Cend roj (bir)kacgun Kurdcede Rojbûn dunyaya gelme gunu, dogum gunu Kurdcede Pejna rojê gun isigi Kurdcede Zeraqa rojê gunesin iceri girdigi kucuk pencere Kurdcede Rojperest (Zerdeşt) günese ve dolayisiyla atese tapan. (Kurdce zer “sari„dir ve güneş işigi ve güneşin rengini temsil eder. Zerîya rojê: güneşin iyice sararmasi yani güneşin batmasi. (Kurtce “zer” kelimesini baska bir yazimizda inceleyecegiz). Kurdcede ROJ dan (ROJ-Î) > ROCî turetilmis. Gun boyu bir sey yememek yani oruc tutmak. Kurdcede yakici gunes isinlari tîrej giderek Cagdas Zazacada Gunes kelimesinin yerini almis. Zazaca Gunes: tîj… (Tîj kelimesi icin Ali Karduxos’un « Destpêk li bêjenasîya zmanê Kurdî /Kurd dilinin etimolojisine giris» baslikli yazisini okuyunuz). Kelimelerin sayisini daha fazla uzatmanin anlami olmadigindan ve ornek kelime sayisini cogaltmanin gereksiz oldugu dusuncesi ile kelimenin Turkcesine geciyoruz. Turkcedeki Günesten, Gün, Günaydin, Günluk, Gündüz, kelimeleri turetilmistir Kurdcede da ayni durum sozkonusudur. Belli oluyor ki eski Türkcede Kün dur. Ve büyük ihtimalle Arapca ile tanisan türkler K’leri G ye donusturmuslar. Cünkü Arapcada (dolayisiyla Osmanlicada) K ve G harflari ayni harftir. Kurdce Turkce ROJ Gün-es RO Gün (zazaca Roz-e) RO Gün-düz ROJ-BAS Gün-aydin ROJ-ANE Günlük BERBE-RO (< ber-bi-roj) Gün-e-bakan (sonradan uydurulmus kelime. Tir u vir a Romê) ROJ-EV Gündem (sonradan uydurulmus… Tir u vir a Romê) Dicle kelimesinin etimolojisini yazarken Kurdcede J lerin Z ye donustuklarini de yazmistik. NEWROJ kelimesinde de ayni durum soz konusudur. Kurdce J lerin Zye donusumleri konusinda Ayakkabicilarin kullandiklari Pîj > Pîz > Bîz Pîjik > pizik, ayran cokelek ve yag konan deri tulumlar delindiginde delikleri kapamak icin yapilan ve kullanilan sivri agac parcasi. Yapilan bu sivri agac parcasi tulumun deligine sokulur ve uzerinden deriden kesilmis iple baglanir. („pizik“ kelimesi „Pîj“ ile ayni kokten beldigi icin ikisi de yumusak P ile okunur). Avrêj > avrêz vs. NEWROJ > NEWROZ Yine ayni bicimde Kurdce ROJ Zazaca ROZ dur Goruldugu gibi NEWROZ Kurdce iki kelimeden yapilmis birlesik bir kelimedir. Ninova’nin MEDLER tarafindan alinisini ifade eden ve bahara raslayan yeni bir gun, yani ozgurluk gunu- ve yeni bir donemdir. Bir zaman birimini ifade eder. Ninova da cografik olarak Mezopotamyadadir, ve Kurdistandir. „Kurdler kazandiklari zafere Orta-Asya’dan birilerinin gelip isim vermesini beklemisler bundan dolayi da kendileri isim vermemisler“ demek ancak yalana dayali Kemalizmin yeni bir yalani olarak kabul edilmelidir. Bilimsel temelden yoksundur.. Dilbilimle hicbir iliskisi yoktur. Kemalizmin bilimle ilgisi yoktur. Alî Kardûxos-Atîne |
|||||||||||||||
|
«
Önceki Konu
|
Sonraki Konu
»
| Konu Araçları | |
| Mod Seç | |
Düzenli Mod
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Yanıt | Son Mesaj |
| Kürt Kelimesinin etimolojisi | rojekanu | Genel Kültür | 29 | Bugün 03:00 PM |
| Newroz'un Tarihçesi*** | rebuwarr | Tarih | 11 | 29-05-2007 12:00 PM |
| Newrozun Benim İçin Başka Bi Önemi Daha Var | Ersin | Yeni Gelenler | 15 | 21-03-2007 07:51 PM |
| Kürd dilinin etimolojisi | ruesman | Sınırsız Muhabbet Burada | 3 | 27-09-2006 01:35 PM |
Forum saati Türkiye saatine göredir. GMT +2. Şuan saat: 04:40 PM .
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
(Türkiye için GMT +2 seçilmelidir.)
