İsyan Ateşi

DEWAMI

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“adım atmakta, adım atmakta olan, sesi çatallaşmaya başlamış, yürüyüşü değişmiş, biriyle dolaşma” yan cümlecikler.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı.
“yanında” kelimesi “taşıyordu” yüklemine değil, “... biriyle dolaşmanın” kelime grubuna bağlı. Zaten bu kelimeye gerek de yokmuş.

Kelime grupları:
bu / kez: sıfat tamlaması
yanı: belirtili isim tamlamasında tamlanan
adım atmak: isim-fiil grubu
adım atmakta olan: sıfat-fiil grubu
sesi: belirtili isim tamlamasında tamlanan
sesi çatallaşmaya başlamış: sıfat-fiil grubu
yürüyüşü değişmiş: sıfat-fiil grubu
sesi çatallaşmaya başlamış, yürüyüşü değişmiş / biri: sıfat tamlaması
sesi çatallaşmaya başlamış, yürüyüşü değişmiş biriyle: edat grubu
sesi çatallaşmaya başlamış, yürüyüşü değişmiş biriyle dolaşma: isim-fiil grubu
sesi çatallaşmaya başlamış, yürüyüşü değişmiş biriyle dolaşmanın / gizli gururu: belirtili isim tamlaması
gizli / gurur: sıfat tamlaması

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
delikanlılığa: Birleşik isim (Sıfat + isim + sıfat yapan ek kuruluşunda ve bitişik; çünkü anlam kaybı var.) + isimden soyut isim yapan ek + yönelme hâl eki.

Kelimede anlam:
adım atmak: Mecaz anlamda. Başlamak, girmek.
çatallaşma: Yan anlamda. Pürüzlenme.

Noktalama:
“yanında” kelimesini çıkarınca noktalamada sorun kalmıyor.

Vurgu:
Bu kez delikanlılığa adım atmakta olan, sesi çatallaşmaya başlamış, yürüyüşü değişmiş biriyle dolaşmanın gizli gururunu taşıyordu.

Anlatım bozuklukları:
“yanında” kelimesi fazla.


(Ben: GÖ) Annem öldüğünde (ZT) yeni yetme bir delikanlıydım (Y).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“Annem öldüğünde” yan cümlecik.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
annem: belirtili isim tamlamasında tamlanan
annem öldüğünde: zarf-fiil grubu
yeni yetme: birleşik isim
bir / delikanlı: sıfat tamlaması
yeni yetme / bir delikanlı: sıfat tamlaması

Kelimede anlam:
yeni yetme: Mecazlı.
delikanlı: Mecazlı.

Vurgu:
Annem öldüğünde yeni yetme bir delikanlıydım.


(O: GÖ) Kollarımda (DT) öldü (Y); günler geceler boyu (ZT), azar azar (ZT) öldü (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle.Özne ortak.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
kollarım: belirtili isim tamlamasında tamlanan
günler geceler: ikileme (?)
günler geceler boyu: belirtisiz isim taml
azar azar: ikileme (Aynı kelimenin tekrarı.)

Kelimede anlam:
boy kelimesi gerçek anlamlarından birini taşımakta.

Vurgu:
Kollarımda öldü; günler geceler boyu, azar azar öldü.

Noktalama, anlatım bozuklukları:
Kollarımda öldü; günler geceler boyu, azar azar öldü.
“günler geceler boyu” ile “azar azar” arasındaki virgül bu iki kelime grubunun eş görevde (ZT) olduğunu gösteriyor; ama öyle olamaz. Günler geceler boyu öldü denmez. Ölümü, günler geceler boyu sürmüş ve azar azar (yavaş yavaş) olmuştur. Öyleyse bu virgüle gerek yok. O zaman da “günler geceler boyu azar azar”, kelime grubu olmaz. “boyu” yerine “boyunca” desek ve aradaki virgülü kaldırsak düzelebilir. Belki... Hayır; ölümün günler geceler boyu sürdüğü belirtilmeli...


(O: GÖ) Ağrıların sersemlettiği bedenini taşıyamaz olmuş (Y); savunmasız, gücü tükenmiş, gözlerini artık sürekli kaçırarak konuşan, yüzündeki anlam çoktan boşalıp gitmiş bu kadını masasının başında hayata ve ölüme gülerken gördüğüm günler (Ö) çok geride (DT) kalmıştı (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle. Ortak öge yok. “olmuş” ve “kalmıştı” kelimeleri aynı zaman ekini paylaşan yüklemler. Her iki cümle de kendi içinde girişik birleşik: “sersemlettiği”, “taşıyamaz”, “tükenmiş”, “kaçırarak”, “konuşan”, “boşalıp gitmiş”, “gülerken”, “gördüğüm” yan cümlecik oluşturan fiilimsilerdir.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
ağrıların sersemlettiği bedeni: belirtili isim tamlamasında tamlanan
ağrıların sersemlettiği / beden: sıfat tamlaması
... taşıyamaz ol-: birleşik fiil (kalıplaşmamış)
gücü, gözleri, yüzü, masası: belirtili isim tamlamasında tamlanan
savunmasız, gücü tükenmiş, ... kaçırarak konuşan, ... boşalıp gitmiş / bu kadın: sıfat tamlaması. (4 tane tamlayanı var.)
bu / kadın: sıfat tamlaması
gözlerini artık sürekli kaçırarak konuşan: sıfat-fiil grubu
sürekli kaçırarak: zarf-fiil grubu
yüzündeki / anlam: sıfat tamlaması
masasının / başı: belirtili isim tamlaması
hayata ve ölüme: bağlama grubu
hayata ve ölüme gülerken: zarf-fiil grubu
savunmasız, gücü tükenmiş, ... bu kadını ... gördüğüm / günler: sıfat tamlaması
çok / geri: sıfat tamlaması

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
gücü: ç > c. Tek ünlüden oluşan ekten dolayı.
kaç-ır-: Fiil kökü + fiilden fiil türeten ek. “kaçır-” fiil gövdesi.

Kelimede anlam:
taşıyamaz: İnsanın kendi kendini taşıması söz konusu değildir. Bedeni taşıyan ayaktır ama ayak da bedene aittir. Bedenini taşıyamaz olması, hareket edememesi anlamındadır.
kaçır-: Yan anlamda. Çünkü somuttan yine somuta geçiş var.
boşal-: Mecazlı.
baş: Yan anlamda.

Vurgu:
Ağrıların sersemlettiği bedenini taşıyamaz olmuş; savunmasız, gücü tükenmiş, gözlerini artık sürekli kaçırarak konuşan, yüzündeki anlam çoktan boşalıp gitmiş bu kadını masasının başında hayata ve ölüme gülerken gördüğüm günler çok geride kalmıştı.

Anlatım bozuklukları:
“boşalıp gitmiş” yerine “boşalıp gitmiş olan” dense daha iyi olurdu.


Ölüm (Ö) usul usul (ZT) kemirmişti (Y) onu (BliN).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumlu, fiil cümlesi, devrik

Kelime grupları:
usul usul: ikileme (Eş anlamlısı: yavaş yavaş)

Kelimede anlam:
“kemirmişti” mecaz anlamda.
Ölüm kişileştirilmiş diyebileceğimiz gibi bir canlıya benzetilmiş ve bu yolla kapalı istiare yapılmıştır da diyebiliriz. Zaten ikisi birbirini destekliyor; ama kişileştirmede insan dışındaki canlılara insanî özellikler verilmesi esas olduğu için burada sadece kapalı istiare var diyelim. Kapalı; çünkü benzetme unsurlarından sadece biri (benzeyen) kullanılmış. İstiare, dört benzetme unsurunun üçünü atıp sadece birini (benzeyen ya da benzetilen) kullanmakla ortaya çıkan edebî sanattır.

Köken bilgisi (?):
“kemik” ve “kemir-” kelimelerine dikkat edilirse “kemi” seslerinin ortak olduğu, r ve k sesleri olmazsa bunun bir anlamı kalmadığı görülür. Ama bu kelimenin kökünde r ve k seslerinin olmadığı kesin. Kökün ne olduğunu da kestiremiyoruz; çünkü kök hâlinde kullanılmıyor. “i” sesinin de köke dahil olmadığını -diğer kelimelerimizden hareketle- söyleyebiliriz. Geriye kalan kem kelimesi de Farsçada eksik demektir ki kemirmek fiilinin eksiltmek anlamına uymaktadır. Fakat kemik ve kemirmek kelimeleri sözlüklerde Türkçe olarak gösterilir.
Bir de şu var: Önce hangi kelime vardı? Kemik mi kemirmek mi? Önce kemik kullanılmışsa, kemirmek kelimesi onun kemirilmesine dayandırılmıştır. Yani kemirmek kemikle ilgilidir. Eğer önce kemirmek fiili kullanılmışsa, kemik kelimesi kemirilen şey anlamında sonradan türetilmiştir.
Not: Bunlar sadece birer faraziye.

Vurgu:
Ölüm usul usul kemirmişti onu.


(Biz: GÖ) Öleceğini (BliN) biliyorduk (Y), ölümünü (BliN) bekliyorduk (Y), ölümüne (DT) hazırlanıyorduk (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (3 cümle. Özne ortak. İkinci ve üçüncü cümleler basit. Birinci cümle girişik birleşik: “öleceğini” yan cümlecik yapmış), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
öl-eceğ(<k)-i: fiil kökü – sıfat-fiil eki – iyelik eki
öl-üm-ü: fiil kökü – fiilden isin yapan ek – iyelik eki (ölüm, isim gövdesi)
öleceği, ölümü: belirtili isim tamlamasında tamlanan

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
öleceğini: Ölecek olduğunu. “–cek”, zaman eki değil, sıfat-fiil ekidir. Üzerine iyelik eki almıştır. İyelik eki isme getirilir.
öl-ü-m: Fiil kökü + yardımcı ünlü + yapım eki. Ölüm kelimesi “ölü”den değil, “öl-”den türemiştir.

Vurgu:
Öleceğini biliyorduk, ölümünü bekliyorduk, ölümüne hazırlanıyorduk.

Anlatım bozuklukları:
Ölmek kelimesinin üç defa hem de birbirine çok yakın kullanılması hoş değil.
Üstelik “ölümüne hazırlanmak” ne demek? Gerçi bu soruyu yazarın kendisi de soruyor; ama o, sadece hazırlanmanın ne demek olduğunu soruyor, asıl sorması gereken ölüme hazırlanmanın ne demek olduğudur.


Hazırlanmak (Ö) ne demekse (Y)...

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“hazırlanmak” yan cümlecik. ), olumlu, isim cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
ne demek: İsim-fiil grubu

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
hazırlan-: Hazır olmak. Bu ek bazı kelimelere bir şey olmak değil, bir şeyli olmak anlamı verir: arabalan-, bilgilen-, ümitlen-...

Vurgu:
Hazırlanmak ne demekse...

Kelimede anlam:
“... ne demekse...” gibi söyleyişler, kişinin kendi kullandığı bir kavramı, sözü ya da sözcüğü yine kendisinin anlamadığı gibi başkalarının da anlamasını, bilmesini beklemediği durumlarda kullanılıyor sanırım. Son zamanlarda kullanılmaya başladı. “... ne demekse...” diye sorulan şeyin söze uygun düşmediği belirtilmek isteniyor.


Sanki (ZT) annem öldüğünde (ZT) öyle bir şey, öyle bir şey (Ö) olacaktı (Y) ki (CDU) ben (Ö) de (CDU) kendiliğimden (ZT) yok olacaktım (Y).

Cümlenin özellikleri:
“ki”li bağlı (2 cümle. Birincisi girişik birleşik: “annem öldüğünde” fiilimsi. İkincisi basit.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
annem: belirtili isim tamlamasında tamlanan
annem öldüğünde: zarf-fiil grubu
öyle / bir şey: sıfat tamlaması
bir / şey: sıfat tamlaması
kendiliğim: belirtili isim tamlamasında tamlanan (tamlayansız kullanılır)
yok ol-: birleşik fiil (fiil grubu), isim + yard. fiil

Vurgu:
Sanki annem öldüğünde öyle bir şey, öyle bir şey olacaktı ki ben de kendiliğimden yok olacaktım.

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
sanki: Sanırsın ki, zannedersin ki. Türkçe “san” çekimli fiilinden ve Farsça “ki” bağlacından oluşmuştur. Kalıplaştığı için bitişik yazılır.


(Bu: GÖ) Ölüm kadar belirsiz, siluetsiz, önseziye benzer bir duyguydu (Y) işte (ZT).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumlu, isim cümlesi, devrik

Kelime grupları:
ölüm kadar belirsiz, siluetsiz, önseziye benzer / bir duygu: sıfat tamlaması
bir / duygu: sıfat tamlaması

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
belir-siz: Çoğu zaman “-li” yapım ekinin zıddı olan ve isme getirilen “-siz”, burada bir fiile getirilmiş.
önsezi: Kalıplaştığı için bitişik yazılır. Anlam kaybı yoktur.

Vurgu:
Burada tamlama vurgusu aranmalı.
Ölüm kadar belirsiz, siluetsiz, önseziye benzer bir duyguydu işte.

Anlatım:
Bir duygunun siluetsiz olması ne demek? Mecaz yapılmış her hâlde.


(O: GÖ) Güçlü bir önsezi gibi (ZT) bütün varlığıma (DT) yerleşmişti (Y).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
bir / önsezi: sıfat tamlaması
güçlü / bir önsezi: sıfat tamlaması
güçlü bir önsezi / gibi: edat grubu
bütün varlığım: belirtili isim tamlamasında tamlanan
bütün / varlık: sıfat tamlaması

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
yerleş-: Yere dönüşmüştü anlamında değil, yer edinmişti anlamında. Bazı kelimelerde “-leş” eki bir şeye dönüşme anlamı verir: tembelleş-, aptallaş-... Bu kelime sırayla “-le” ve “-ş-” eklerini değil, sadece “-leş” ekini almıştır. Bazı kelimelerde “-le” ve “-ş-” üst üste gelerek “-leş” gibi görünmektedir: selâmlaş-...

Kelimede anlam:
varlık: Var oluş değil, var olan anlamında.

Vurgu:
Güçlü bir önsezi gibi bütün varlığıma yerleşmişti.


Öyle bir şey (Ö) olmadı (Y), hiçbir şey (Ö) olmadı (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle.), olumsuz, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
öyle / bir şey, bir / şey, hiçbir / şey: sıfat tamlamaları

Kelimede anlam:
ol-: “gerçekleş-” anlamında.

Vurgu:
Öyle bir şey olmadı, hiçbir şey olmadı.


Bir çocuk kadar ufaldığı, ağrıdan başka hiçbir şey hissetmez olduğu günlerin birinde (ZT) ölüm (Ö) gelip (ZT) aldı (Y) onu (BliN).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“Bir çocuk kadar ufaldığı”, “ağrıdan başka hiçbir şey hissetmez olduğu”, “gelip” fiilimsileri yan cümlecikler kurmuş.), olumlu, fiil cümlesi, devrik.

Kelime grupları:
bir çocuk kadar ufaldığı, ağrıdan başka hiçbir şey hissetmez olduğu günlerin / biri: belirtili isim tamlaması (“... günlerden / birinde” şeklinde olsaydı da belirtili isim tamlaması olacaktı.)
bir / çocuk: sıfat tamlaması
bir çocuk kadar ufaldığı, ağrıdan başka hiçbir şey hissetmez olduğu / günler: sıfat tamlaması
bir çocuk / kadar: edat grubu
hisset-: birleşik fiil
hissetmez ol-: birleşik fiil
ağrıdan başka / hiçbir şey: sıfat tamlaması
hiçbir / şey: sıfat tamlaması

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
ufal-: Ufaklaşmak. Ünsüz düşmesi var.
hisset-: Ünsüz türemesi var. Ses olayından dolayı bitişik yazılır ya da bitişik yazılıp söylenebildiği ve Arapça aslının da elverdiği için ünsüz türemesi var.

Vurgu:
Bir çocuk kadar ufaldığı, ağrıdan başka hiçbir şey hissetmez olduğu günlerin birinde ölüm gelip aldı onu.

Anlatım bozuklukları:
Bir çocuk kadar ufaldığı ... günlerin birinde...
Bir çocuk kadar ufaldığı başka günler de mi varmış? Zaman zaman çocuk kadar ufalıp tekrar eski hâline mi dönüyormuş? J


(Ben: GÖ) Katılıp (ZT) kalmıştım (Y).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“katılıp” yan cümlecik.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
katılıp: Yanlış anlam verilmiş. Katılaşıp anlamında kullanılmış; ama ilgisiz.
katı-l-ıp: isim kökü – isimden fiil yapan ek – zarf-fiil eki (katıl-: fiil gövdesi)
kal-mış-tı-m: fiil kökü – miş’li geçmiş zaman eki – hikâye birleşik zaman eki – 1. tekil şahıs eki. “kalmak” fiilinin 1. tekil şahsa göre “öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi” çekimi.

Vurgu:
Katılıp kalmıştım.


Boğazımda (DT) koca bir yumruk (Ö) düğüm olmuş (ZT) duruyordu (Y).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“düğüm olmuş” yan cümlecik.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
boğazım: belirtili isim tamlamasında tamlanan
koca bir yumruk: tamlananı sıfat tamlaması olan bir sıfat tamlaması
düğüm ol-: fiil grubu (isim + yardımcı fiil)
düğüm olmuş (< düğüm olmuş hâlde): sıfat-fiil grubu < kısaltma grubu.

Vurgu:
Boğazımda koca bir yumruk düğüm olmuş duruyordu.

Anlatım bozuklukları:
Boğazımda koca bir yumruk düğüm olmuş duruyordu.
Anlam kapalı. Boğazında mecazen yumruk kadar bir düğüm mü var, düğümlenen yumruk mu, yumruk ve düğüm nasıl bağdaştırılmış?


Kaynağını bilmediğim müthiş bir güç (Ö) beni (BliN) ayakta tutuyor (Y), (Ben: GÖ) tehlikeli bir sessizlik içinde, ama yine de tetikte bekliyordum (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle: “ayakta tutuyor” ve “tetikte bekliyordum” yüklemler. Birinci cümle girişik birleşik: “Kaynağını bilmediğim” yan cümleci kurmuş. ), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
kaynağı: belirtili ya da belirtisiz isim tamlamasının tamlananı
kaynağını bilmediğim / müthiş bir güç: sıfat tamlaması
müthiş / bir güç: sıfat tamlaması
bir / güç: sıfat tamlaması
ayakta tut-: fiil grubu (birleşik fiil, deyim)
tehlikeli bir sessizlik / içi: belirtisiz isim tamlaması (anlamca belirtili)
bir / sessizlik: sıfat tamlaması
tetikte bekle-: fiil grubu (birleşik fiil, deyim)

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
kayna-k: Fiil kökü + yapım eki
bil-me-diğ-im: Fiil kökü + olumsuzluk eki + sıfat-fiil eki + iyelik eki
bekliyordum (bekle-yor-du-m): Ünlü daralması var.

Vurgu:
Kaynağını bilmediğim müthiş bir güç beni ayakta tutuyor, tehlikeli bir sessizlik içinde, ama yine de tetikte bekliyordum.

Anlatım bozuklukları:
1. “tutuyor” ve “bekliyordum” yüklemleri aynı birleşik zaman ve şahıs ekini paylaşıyor görünmektedir: “tutuyordum” ve “bekliyordum”. Öncelikle “Kaynağını bilmediğim müthiş bir güç beni ayakta tutuyordu; bense tehlikeli bir sessizlik içinde, ama yine de tetikte bekliyordum.” şeklinde düzeltilebilir.
2. “tehlikeli bir sessizlik için-de, ama yinede tetik-te bekliyordum” kısmında bulunma hâl eki almış iki dolaylı tümleç görünüyor. Ama “tetikte beklemek” deyim olduğu için olduğu gibi yüklem sayılmalı. O zaman “tehlikeli bir sessizlik içinde” dolaylı tümlecinin bağlanacağı bir yüklem kalmıyor. Ne olacak şimdi? “içindeydim” olabilir belki: “Kaynağını bilmediğim müthiş bir güç beni ayakta tutuyordu; tehlikeli bir sessizlik içindeydim; ama yine de tetikte bekliyordum.”
3. “tehlikeli bir sessizlik içinde” ise zaten “tetikte” oluşu normaldir. Bu da “ama” bağlacıyla bağlanmaz; çünkü “ama” bağlacı zıtlık ifade eder. O hâlde sonuç olarak “Kaynağını bilmediğim müthiş bir güç beni ayakta tutuyordu; bense tehlikeli bir sessizlik içindeydim ve tetikte bekliyordum.” olmalı.


Tek bir damla (Ö) akmamıştı (Y) gözlerimden (DT).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumsuz, fiil cümlesi, devrik

Kelime grupları:
tek bir / damla: sıfat tamlaması (bir tek / damla)
bir / damla: sıfat tamlaması
gözlerim: belirtili isim tamlamasında tamlanan

Anlatım bozuklukları:
Tek bir damla akmamıştı gözlerimden.
Damla akmaz zaten. Gözyaşı akar ki o da birçok damladan oluşur.
Damladan sonra “bile” kullanılmalı.


(Ben: GÖ) Ağlayamıyordum (Y).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumsuz, fiil cümlesi, kurallı

Yapı:
ağla-y-a-mı-yor-du-m: Fiil kökü – kaynaştırma harfi – yeterlilik ifade eden ek – olumsuzluk eki (ma > mı) – şimdiki zaman eki – hikâye birleşik zaman eki – 1. tekil şahıs eki
Olumlusu: ağlayabiliyordum. (ağla-y-a-bil-i-yor-du-m)
“-ma” olumsuzluk eki ünlü daralmasına uğramış. Bunun sebebi “-yor” ekindeki “y”nin daraltıcı etkisidir.


Bir şey (Ö) olacaktı (Y), müthiş bir şey (Ö) olacak (Y), beni (BliN) düğümlendiğim, katıldığım bu acının ortasından (DT) hiçliğe (DT), yokluğa (DT) çekecekti (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle. Birincisi basit. İkincisi sıralı. Yani sıralı içinde sıralı. İkinci cümlenin birinci kısmı basit; ikinci kısmı ise girişik birleşik: “düğümlendiğim” ve “katıldığım” fiilimsileri yan cümlecikler oluşturmuş.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Noktalama:
İlk yüklemden sonra noktalı virgül kullanılmalı.

Kelime grupları:
bir / şey: sıfat tamlaması. (“bir şey ol-” şeklinde birleşik fiil değildir; çünkü burada “ol-”, “gerçekleş-” anlamındadır.)
müthiş / bir şey: sıfat tamlaması
düğümlendiğim, katıldığım bu acının / ortası: belirtili isim tamlaması
bu / acı: sıfat tamlaması
düğümlendiğim, katıldığım / bu acı: sıfat tamlaması

Kelimede anlam:
düğümlendiğim: Mecazlı.
katıldığım: Yanlış anlamda kullanılmış

Vurgu:
Bir şey olacaktı, müthiş bir şey olacak, beni düğümlendiğim, katıldığım bu acının ortasından hiçliğe, yokluğa çekecekti.

Anlatım bozuklukları:
“katıldığım” kelimesi yanlış anlamda kullanılmış.


(Ben: GÖ) Babamı, teyzelerimi, annemin çocukluğundan beri vazgeçemediği benim teyze dediğim birkaç yakın arkadaşını yatıştırmak, teselli etmek gibi bir görevi (BliN) nerdeyse kendiliğimden (ZT) üstlendim (Y).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“vazgeçemediği”, “dediğim”, “yatıştırmak” ve “teselli etmek” fiilimsileri yan cümlecikler kurmuş.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

İmlâ:
“vazgeçemediği” kelimesinden sonra “ve” bağlacı kullanılmalı.
vazgeç-: Kalıplaştığı için bitişik yazılır.
birkaç: Kalıplaştığı için bitişik yazılır.

Kelime grupları:
babam, teyzelerim, annem: belirtili isim tamlamasında tamlanan
“annemin çocukluğu” belirtili isim tamlaması değil. “annemin” kelimesindeki ilgi eki “vazgeçemediği” kelimesindeki iyelik ekine bağlı.
annemin / çocukluğundan beri vazgeçemediği, benim teyze dediğim birkaç yakın arkadaşı: belirtili isim tamlaması
çocukluğundan beri vazgeçemediği, / benim teyze dediğim / birkaç yakın arkadaş: sıfat tamlaması (iki sıfatı, yani iki tamlayanı var)
çocukluğundan beri: edat grubu
vazgeç-: birleşik fiil. (kalıplaşmış)
birkaç / yakın arkadaş: sıfat tamlaması
yakın / arkadaş: sıfat tamlaması
... arkadaşını yatıştırmak: isim-fiil grubu
teselli etmek: isim-fiil grubu
... yatıştırmak, teselli etmek gibi: edat grubu
... yatıştırmak, teselli etmek gibi / bir görev: sıfat tamlaması
bir / görev: sıfat tamlaması

Kelimede anlam:
çocukluk: Çocukluk dönemi. “lik-” eki bazı kelimeleri soyut isim yapar: Çocukluk etme!
vazgeç-: “geçmek” mecaz anlamda.
yakın: Gerçek anlamlarından birini taşımakta.

Vurgu:
Babamı, teyzelerimi, annemin çocukluğundan beri vazgeçemediği ve benim teyze dediğim birkaç yakın arkadaşını yatıştırmak, teselli etmek gibi bir görevi nerdeyse kendiliğimden üstlendim.


Yaz (Ö) yaklaşıyordu (Y), annemin en sevdiği mevsimdi (Y) yaz (Ö).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle. Birincisi basit; ikincisi girişik birleşik: “en sevdiği” fiilimsisi yan cümlecik kurmuş.), olumlu, birincisi fiil cümlesi, ikincisi isim cümlesi, birincisi kurallı, ikincisi devrik.

Noktalama:
İki cümle arasında ya noktalı virgül kullanılmalıydı ya da nokta.

Kelime grupları:
annem: belirtili isim tamlamasında tamlanan
annemim en sevdiği / mevsim: sıfat tamlaması

Kelimede anlam:
yaz: Eş seslisi bulunan bir kelime.

Vurgu:
Yaz yaklaşıyordu, annemin en sevdiği mevsimdi yaz.

Anlatım bozuklukları:
en sevdiği gibi ifadeler yanlış olmalı. “en sevdiği” yerine “en çok sevdiği” tercih edilmeli. Çünkü başka fiilimsilerde durum değişecek: “en tanıdığı, en bildiği, en savunduğu” gibi kullanımlar yanlış.


Havalar (Ö) ağırıma gidiyordu (Y).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
ağırına git-: birleşik fiil (deyim). Birleşik fiillerin kalıplaşmış olanlarının bir kısmı deyimleşmiştir.

Vurgu:
Havalar ağırıma gidiyordu.

Anlatım:
Ağırına giden havaların kendisi mi yoksa kötü oluşu mu? Sonuçta havalar bir durum değil, bir nesnedir.


Ailede herkes (Ö) en çok annemi (BliN) severdi (Y).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
ailede herkes: Ailedeki herkes anlamında olduğu için anlamca sıfat tamlaması. Kelime grubu olduğu kesin; çünkü “ailede” kelimesi doğrudan yükleme bağlamıyor.
herkes: Farsçada sıfat tamlaması, Türkçede belgisiz zamir. Yapı bakımından birleşik zamir.
annem: belirtili isim tamlamasında tamlanan.

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
aile: Arapça isim. Türkçede kelime başında iki ünlü yan yana gelmez. Bu kelime büyük ünlü uyumu kuralına da aykırı.
herkes: Belgisiz zamir.
en: Zarf.
çok: Zarf
en çok: Zarf. Cümlede bu kelime grubuna zarf tümleci diyemedim; çünkü doğrudan yükleme bağlanamıyor. “en çok sevdiği”, “en az sevdiği” gibi (fiilimsi ile) kullanımlarda zarf tümleci olur.

Vurgu:
Ailede herkes en çok annemi severdi.

Anlatım bozuklukları:
Ailede herkes en çok annemi severdi.
Yüklem çoğul olsaydı anlatım bozukluğu ortaya çıkacaktı.


Onun ölümüyle birlikte (ZT) sanki (ZT) herkes (Ö) hem (CDU) bir araya (DT) toplanmış (Y) hem de (CDU) sonsuza kadar (ZT) dört bir yana (DT) dağılmıştı (Y).

Cümlenin özellikleri:
Bağlı (“hem... hem...” bağlacıyla iki cümle bağlanmış.), olumlu, fiil cümleleri, kurallı

Kelime grupları:
onun / ölümü: belirtili isim tamlaması
herkes: Farsçada sıfat tamlaması, Türkçede belgisiz zamir.
bir ara: sıfat tamlaması. Tam anlamıyla bir sıfat tamlaması değil.
sonsuza kadar: edat grubu
dört bir / yan: sıfat tamlaması. (Sanırım tamlayan, hatta tüm tamlama kalıplaşmış)

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
sonsuz: Eş anlamlısı bulunan ancak yapı olarak olumlusu olmayan bir kelime.

Vurgu:
Onun ölümüyle birlikte sanki herkes hem bir araya toplanmış hem de sonsuza kadar dört bir yana dağılmıştı.


İçlerinde en ayakta kalabileni (ZT) ben (Ö) görünüyordum (Y).
Ben, (onların) içlerinde(ki) (ayakta kalanların) en ayakta kalabileni (gibi) görünüyordum.

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“kalabilen” fiilimsisi yan cümlecik kurmuş.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
en ayakta kalabileni: belirtili isim tamlamasında tamlanan. “nasıl görünüyordum?” sorusunun cevabı olduğu için bu kelime grubu, zarf tümlecidir.
içleri: belirtili isim tamlamasında tamlanan

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
içleri: Bu kelime önce çoğullanıp sonra iyelik eki mi almış, yoksa “-leri” iyelik eki mi? Cevap: İkincisi.

Kelimede anlam:
içlerinde: buradaki kullanımı esas alınırsa “aralarında” ile eş anlamlı.

Vurgu:
İçlerinde en ayakta kalabileni ben görünüyordum.

Anlatım bozuklukları:
İçlerinde en ayakta kalabileni ben görünüyordum. < Ben, (onların) içlerinde(ki) (ayakta kalanların) en (iyi) ayakta kalabileni (gibi) görünüyordum.
Bir cümle bu kadar içinden çıkılmaz bir hâle gelmemeliydi.


Defin işlemlerini yürütmek (Ö) de (CDU) bana (DT) kaldı (Y).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“yürütmek” fiilimsisi yan cümlecik kurmuş.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
defin / işlemleri: belirtisiz isim tamlaması
defin işlemlerini yürütmek: isim-fiil grubu

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
defn > defin
ben + e = bana

Kelimede anlam:
“yürütmek” yan anlamda.

Vurgu:
Defin işlemlerini yürütmek de bana kaldı.


Sağlık ocağına gittiğimde (ZT) (Onlar: GÖ) elime (DT) bir defin ruhsatnamesi (BliN) verdiler (Y).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“gittiğimde” fiilimsisi yan cümlecik kurmuş.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
sağlık / ocağı: belirtisiz isim tamlaması
sağlık ocağına gittiğimde: zarf-fiil grubu
elim: belirtili isim tamlamasında tamlanan
defin / ruhsatnamesi: belirtisiz isim tamlaması

İmlâ:
ruhsatname: Sonunda Farsça “hane” ve “name” kelimeleri olan birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Kelimede anlam:
“elime”, bana anlamında. Mecaz-ı mürsel.

Vurgu:
Sağlık ocağına gittiğimde elime bir defin ruhsatnamesi verdiler.


İçim yandı (Y).

Cümlenin özellikleri:
Basit, olumlu, fiil cümlesi-deyim, kurallı

Kelime grupları:
içim: belirtili isim tamlamasında tamlanan
içi yanmak: deyim

Vurgu:
İçim yandı.


(Ben: GÖ) Alışkanlığın gözleriyle (ET=ZT) en altta (DT) annemin adını ve imzasını (BliN) aradım (Y), oysa (CDU) bir başka doktorun adı ve imzası (Ö) vardı (Y) orda. (DT)

Cümlenin özellikleri:
Bağlı (“oysa” bağlacıyla bağlı iki cümle.), olumlu, birincisi fiil cümlesi, ikincisi isim cümlesi, birincisi kurallı, ikincisi devrik.

Kelime grupları:
alışkanlığın / gözleri: belirtili isim tamlaması
alışkanlığın gözleriyle: edat grubu
en / alt: sıfat tamlaması
annem: belirtili isim tamlamasında tamlanan
annemin / adı ve imzası: belirtili isim tamlaması (iki tamlanan var)
bir başka doktorun / adı ve imzası: belirtili isim tamlaması (iki tamlanan var)
bir başka / doktor: sıfat tamlaması (ya da: başka / bir doktor. “bir başka” ile “başka bir” arasında ince bir anlam farkı var.)

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
o ise > oysa
orda = orada

Kelimede anlam:
“alışkanlığın gözleriyle”: Alışkanlık edinmiş gözlerle anlamında olsa gerek.
“alt”ın bu cümle için eş anlamlısı “aşağı”.

Noktalama:
“aradım”dan sonra noktalı virgül olmalı.

Vurgu:
Alışkanlığın gözleriyle en altta annemin adını ve imzasını aradım, oysa bir başka doktorun adı ve imzası vardı orda.


Annemin adı (SÖ) artık (ZT) yukarıya (DT) taşınmış (Y), ölüm (Ö) adres değiştirmişti (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle. Zaman ortak.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
annemin / adı: belirtili isim tamlaması

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
atık: Zarf veya sıfat. İsmi nitelediğinde sıfat olur, fiili etkilediğinde zarf. Bazen anlatım bozukluğuna yol açar: “Artık yemekleri çöpe atmayalım.” Bu cümle belki “bundan sonra atmayalım” anlamında kullanıldı, ama “artık yemekler” diye bir tamlama oluştu. “bundan sonra” anlamında kullanılacaksa “artık”tan sonra virgül kullanılmalıydı.

Vurgu:
Annemin adı artık yukarıya taşınmış, ölüm adres değiştirmişti.


İşte o an (ZT) birdenbire (ZT) öyle bir şey (Ö) oldu (Y) ki (CDU), içim çöktü (Y) sanki (ZT).

Cümlenin özellikleri:
“ki”li bağlı (2 cümle), olumlu, fiil cümlesi, birincisi kurallı, ikincisi devrik.

Kelime grupları:
(işte) o / an: sıfat tamlaması (“işte” kelimesi de tamlamaya katılabilir çünkü “hangi an?” sorusuna “o an” değil, “işte o an” diye cevap verilebilir.)
öyle / bir şey: sıfat tamlaması
bir / şey: sıfat tamlaması
içim çöktü: deyim

Kelime çeşitleri, kelimede yapı, ekler ve ses bilgisi:
ki: Farsça bağlaç. Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar. Türkçe cümle yapısına aykırıdır. Genellikle “ki”den sonrasını öncesine alabiliriz: “Kalkmak üzereydik ki siz geldiniz. (Siz geldiğinizde biz kalkmak üzereydik.)

Kelimede anlam:
içim çöktü: Deyim. Mecazlı (Deyimlerin bir kısmı mecazsızdır.).

İmlâ:
birdenbire: Kalıplaştığı için bitişik yazılır.

Vurgu:
İşte o an birdenbire öyle bir şey oldu ki, içim çöktü sanki.


(Ben: GÖ) Sağlık ocağının bahçe duvarına yaslanıp (ZT) yırtılırcasına ağlamaya (DT) başladım (Y).

Cümlenin özellikleri:
Girişik birleşik (“yaslanıp” ve “ağlama” fiilimsileri yan cümlecik kurmuş.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
sağlık / ocağı: belirtisiz isim tamlaması
sağlık ocağının / bahçe duvarı: belirtili isim tamlaması
bahçe / duvarı: belirtisiz isim tamlaması
... bahçe duvarına yaslanıp: zarf-fiil grubu
yırtılırcasına ağlama: isim-fiil grubu

Kelimede anlam:
yırtılırcasına: Mecaz anlamda.

Vurgu:
Sağlık ocağının bahçe duvarına yaslanıp yırtılırcasına ağlamaya başladım.


İşte (ZT) olmuştu (Y), günlerdir boğazımda duran koca yumruk (Ö) çözülüvermişti (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle. Birincisi basit. İkincisi girişik birleşik: “duran” fiilimsisi var.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
günlerdir boğazımda duran / koca yumruk: tamlananı sıfat tamlaması olan sıfat tamlaması
çözülüver-: birleşik fiil (asıl fiil + tezlik yardımcı fiili)

Kelimede anlam:
çözülüvermişti: Mecaz anlamda.

Noktalama:
“olmuştu”dan sonra noktalı virgül gelmeli; çünkü hem seri bir şekilde okunmuyor hem de ikinci cümle birincinin açıklayıcısı niteliğinde.

Vurgu:
İşte olmuştu, günlerdir boğazımda duran koca yumruk çözülüvermişti.

Anlatım bozuklukları:
“işte” kelimesi içinde bulunulan ana aittir. Burada ise miş’li geçmiş zamanın hikâyesi için kullanılmış. “işte” yerine “sonunda” denebilirdi.


(Ben: GÖ) Yok olmamıştım (Y); duyduğum acıyla birlikte (ZT) varlığımı (BliN) kazanmıştım (Y) yeniden (ZT).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle. Birincisi basit. İkincisi girişik birleşik: “duyduğum” fiilimsisi var.), birinci olumsuz, ikinci olumlu, fiil cümlesi, birincisi kurallı, ikincisi devrik.

Kelime grupları:
yok ol-: birleşik fiil (isim + yardımcı fiil)
duyduğum / acı: sıfat tamlaması
varlığım: belirtili isim tamlamasının tamlananı

Kelimede anlam:
yok: Zıt anlamlısı, “var”.
acı: Zıt anlamlısı “sevinç, mutluluk” vb. Eş anlamlısı “keder, gam” vb.
kazan-: Eş anlamlısı (bu cümle için), “elde et-“.
yeniden: Eş anlamlısı, “tekrar”.

Vurgu:
Yok olmamıştım; duyduğum acıyla birlikte varlığımı kazanmıştım yeniden.


Pencereden (DT) çocukluğum (Ö) bana (DT) bakıyor (Y), kavaklar (Ö) sallanıyor (Y), pamukçuklar (Ö) uçuşuyordu (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (3 cümle. Üçü de basit. Zaman ortak.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı.

Kelime grupları:
çocukluğum: belirtili isim tamlamasının tamlananı

Kelimede yapı, ekler:
uçuşuyordu: İşteş fiil çatısı. Birliktelik ifade ediyor.

Vurgu:
Pencereden çocukluğum bana bakıyor, kavaklar sallanıyor, pamukçuklar uçuşuyordu.


Artık (ZT) öldüğünü kabul etmenin zamanı (Ö) gelmişti (Y), defin ruhsatnamesini (BliN) katlayıp (ZT) cebime (DT) koydum (Y).

Cümlenin özellikleri:
Sıralı (2 cümle. İki de girişik birleşik: “Öldüğünü”, “kabul etme”, “katlayıp” fiilimsileri var.), olumlu, fiil cümlesi, kurallı

Kelime grupları:
öldüğünü kabul etmenin / zamanı: belirtili isim tamlaması
öldüğü: belirtili isim tamlamasının tamlananı
öldüğünü kabul etme: isim-fiil grubu
defin ruhsatnamesini katlayıp: zarf-fiil grubu
defin ruhsatnamesi: belirtisiz isim tamlaması
cebim: belirtili isim tamlamasının tamlananı

Kelime çeşitleri:
artık: Zarf.

Noktalama:
İki cümle arasına nokta konmalı.
“artık”tan sonra virgül konursa ya da bu kelime yüklemden sonraya alınırsa anlatım bozukluğu meydana gelmez.

Vurgu:
Artık öldüğünü kabul etmenin zamanı gelmişti, defin ruhsatnamesini katlayıp cebime koydum.

__________________

| Üye İmzalarını Görmek İçin Buraya Tıklayarak Kayıt Olabilirsiniz. |