Albatros

Komara KURDISTAN YA Mehabad(1946)


Di sala 1945´an de li bajarê Mahabadê rêxistineke bi navê Komela Jiyana Kurd hat sazkirin. Di binê xebata vê rexistinê vê rexistinê de di sala 1945 an de bi serokatiya Qazî Mihemmed Partiya Demokrata Kurdistan hate damezirandin. Seroke partiyê Qazi Mihemed, 22.01.1946´an de li meydana Carcirayê komara Kurdi îlan dike.


Qazî Mihemmed wê rojê di axaftina xwe de hem behsa alikariya Sovyete ya matdî û manewî dike hem jî dostî û pewendiyen gele Azerbegcanê tîne ziman. Di 11.02.1946´an de parlementeren komarê sond dixun û dest bi karê xwe dikin. Di 23.04.1946´an de dostiya gelê Kurd gelê Azerbegcanê tê erêkirin. Di nava hukumeta Kurdi ya ciwan û nû de cawa mêran cih girtibun jinana ji wisa cihe xwe girtibun.

Komara demokratika Kurdistan ji kûr heya kûderê

Mihabad, navenda herêma Mukriyan e. Herêma Mûkriyan û navenda wê bajar Mihabadê herçend di coxrafya Kurdistanê de ciheki biçûk bin ji, lê di dergûşa xwe ya kevnare de gelek qehreman û kesayetiyên mezin perwerandine. Mihabad ji ber gelek bûyerên siyasi, ferhengi û mêjûyi di diroka serhildan û azadixwaziya netewa Kurd de xwedi ciheki taybetiye. Bi taybet di warê xebata ramyari de gelê herêma Mûkriyan xwedi kedek diroki ne.

Zivistana sala 1946’an e. Ev zêdetir ji mehekêye ku karbidestên HDK(Hizbi Dimokrati Kurdistan) bi hevkariya tevaya gelê herêmê ji bo kareki diroki mıjûli amadekariyên berfirehin. Ji Makoyê, Xoy, Selmas û Urmiyê bigire heya Seqiz, Bane, Sine, Kirmaşan û İlam Kurd bûne mêvanên bajarê Mihabadê. Ji bona wê ji şêniya(nifosa) bajar di van rojan de pir zêde bûye û malên hemû xelkê Mihabadê di van rojan de xwedi mêvanin. Heya roja iro xelkê bajarê Mihabadê evqas mêvan dı nava xwe de neditine.

Di roja 26’ê Kanuna duyan ya sala 1946’an de ala Kurdistanê bi merasimek teji heyecan li navenda bajarê Mihabadê hat bilindkirin.

İro 22ê Çileya sala 1946’an e. Herçend zivistan û hewa sare ji, lê tava rojê, germi û bedewiya vê roja piroz zêdetir kiriye. Reng û rûyê bajar hatiye guherandin û di rûyê herkesi de ken û şadi tê ditin. Ji zarokê heft sali bigire heya kalê heftê sali tev dizanin ku iro yê tişteki giring di Kurdistanê de biqewime. Gel hêdi-hêdi li her dera bajar ber bi meydana Çiwar Çira(1) dimeşin.
Li her dera bajêr alên Kurdistanê tên ditin û hatine hildan. Ala Kurdistanê bi sê rengên şin, spi û sor ku bi gule genim û şûrekê li ser di nivekê de hatiye çêkirin, bala herkesi dikişine ser xwe. Herkes bi rengeki rengên alê, gula genim û şûra li ser ala Kurdistanê ji xwe re şirove dikin.
Bi hezaran kes di qada Çiwar Çira da li benda destpêkirina merasima şahiyê ne. Di vê dema çaveraniya gel de, pêşewayê mezin Qazi Mihemed hêdi-hêdi ber bi cihê xwe yê taybet dimeşe. Li dora wi gelek kesayetiyên navdar pêre dimeşin: Nemir Mela Mistefa Barzani, Haci Baba Şêx, Qedribegê Diyarbekiri, helbestvanên milli Hêmin û Hejar Mûkriyani, Sidiq Heyderi, Menaf Kerimi, Se’id Xan Homayun, gelek kesayetiyên nasandi li herêma Mûkriyan û hemû serok êl û eşiretên Kurd tev bi şahiyek bêdawi û bi hurmetek mezin rû bi rûyê gelê xwe disekinin. Derdora bilindahiya ku ji bo axaftın û sekinandina pêşewa Qazi Mihemed, hatiye durist kirin, bi ala sê renga Kurdistanê hatiye xemlandin.

Pêşewayê Kurd bi wi rûyê xwe yê norani bi ken û tewazu’ek bênimune diçe ser bilindahiyê û pişti ku bi dûr û dirêji li ser coxrafiya û diroka Kurdistan û mezlumyeta gelê Kurd di hemû pêvajoyên dirokê de, diaxive bi dengeki bilind û bi hissek teji hest û evin wiha dibêje:
‘’ Emin be Xuda, be kelami ezimi Xuda, be niştiman, be şerafeti milli Kurd, be alay muqedesi Kurdistan siwênd dexûm ke ta axir henasey giyanim û rijandini axirin qetrey xiwênim, be giyan û be mal le rêy ragirtini serbexweyi w berzkirdinewey alay Kurdistan da têbikuşim û nisbet be cimuhri Kurdistan û yekiti geli Kurd û Azerbayicanê, muti’i û wefdar bimênim.’’(2)

Di tona dengê wi de baweri, evin û paqiji tê bihistin. Dengê wi yê bi selabet û şahiya ku di rûyê wi de tê ditin, hêsirê çavên gelek kesan tinin xwarê.

Pirejinek 70 sali bi kelegiri dibêje:’’ Oxeş, nemirim û min dewleta Kurdistanê ji dit. Ax û hezar car ax ku kurê min şehid bû û ev roja muqedes nedit, xweziya kurê min niha sax bûya, lê ew ji şehidê vê dozê bû û xwina wi vala neçû…’’

Pişti wê Mihemed Husên Sêyfi Qazi diçe ser dikê û Qazi Mihemed weke serokkomarê Kurdistanê bi gel dide nasandin

Çepik û hawara dengê şahiya gel digehije esmanan. Ji nava dengê şahiya gel ken, giri û tilili tên bihistin.

Di diroka Kurdistanê de herçend beriya vê bûyera piroz komara Ararat bi serokatiya Ehsan Nûri Paşa li Agiriyê(bakurê Kurdistan) û komara Kurdistana Sor li Qefqaziya(paytexta wê Laçin) ji, ji aliyê Kurdan ve pêkhatibûn, lê komara Kurdistan li rojhilatê Kurdistanê xwediyê hinek taybetmendiyên cuda bû.

Wê rojê Mihabad wek paytexta komara Kurdistan hat ilankirin.

Zemineya ji bo pêkhatina komara Kurdistan demek dirêj bû ku hatibû darijandin.
Di sala 1937’an de çend rewşenbîrên herêma Mûkiriyan li dora hev kom bûn û komela (Jiyanewey Kurd) damezirandin û di demek kêm de gelek mirovên ji malbatên mezin û di nava gel de bi hurmet, bûn endamên (J.K). Ji wan Ebdulrehman Zebihi, Mihemed Naniwazade, Qasim Qadiri, Mihemed Yaho, Husên Firoher, Mela Ebdullah Dawudi, Qadir Muderisi, Ebdulrehman İmami Eqdem, Ebdulrehman Kiyani, Sidiq Heyderi Faroqi, Hamid Mazuçi, Eli Mehmudi, Mıhemed Selimi, Mihemed Şahpesendi, Mihemed Eshabi, Necmedin Tuhidi û piştre Qazî Mihemed jî bi navê nihînîyê –kod- (Bînayî) bû endamê (J.K) û bi hatina Qazî Mihemed ya di nava vê rixistinê de gelê herêmê bi dilgerimiyek zêdetir, di çalakîyên siyasî de beşdarîkirin. Herwiha ji başûrê Kurdistanê Mirhac û Mistefa Xoşnaw ji di yekemin civina damezrandina (K.J) Kurd de amedebûn. Dûroşma (J.K) serxwebûna Kurdistana mezin bû û hertim li ser bergê kovara Niştiman (organa fêrmiya J.K) dinivisandin: Biji Kurd û Kurdistani gewre.

Di pênc salên desthilatdariya herêmek giring ji axa rojhilatê Kurdistanê (ji dawiya 1941’an heya dawiya 1946’an) çi bi fêrmî an jî ne bi fêrmî di destê kurdan de bû û tenê di van pênc salan de berdevkê resmiyê gelê Kurd hem li hemû herêmê û hem jî di têkelîyên bi derve re pêşewa Qazî Mihemed bû. Komela J.K di temenê çend sal xebata xwe de di nava gelê Kurd de cihek berfireh ji bona xwe vekir û bi çalakîyên xwe yên hemû ali rewşenbîriya siyasî- civakî di nava gel de pêşxist. Di nava vê rêxistinê de Kurdên her çar perçên Kurdistanê dikarin bibin endam, lê bi merceki ku bi çi awayan xiyanetê li doza xwe neken û her kesê ku di destpêkê de dibû endamê JK ji li ber çavgirtina 6 xalên jêr sê caran bi Qûranê sond dixwar:

1. 1. Bi çi terz û şêweyan xiyanetê li gelê Kurd neke.
2. 2. Xebat ji bo serxwebûna Kurdistan.
3. 3. Ne bi riya pênûs û ne ji bi riya ziman sirên rêxistini(hizbi) eşkere neke.
4. 4. Heya dawiya temenê xwe weke endam di nava hizbê de bimine.
5. 5. Hemû jin û mêrên Kurd ji xwe re xwişk û bira bihesibine.
6. 6. Bi bê agehdarkirina rêxistinê, nebe endamê tu rêxistin û hizbekê.

Pêkhatina komara Kurdistan derfetek zêrin û diroki bû ku birêveberên dewleta Kurdistanê dixwestin bi baştirin şêwe, ji vê derfeta giring mifayên heri baş ji bo şiyarkirina gel, avedankirina Kurdistan, û bilindkirina pileya xwindewariyê di nava gel de wergirin.

Pêşewa Qazi Mihemed miroveki rewşenbir û zana bû û bi perspektivên xwe yên pêşvero, dixwest bi hemû şêweyan ji gel re xizmetê bike. Dema bû serokkomar ji bareki giran li ser milên xwe hiss dikir û ji bona wê ji di hemû waran de, xwe qerdarê xizmeta ji bo gel dihesiband. Beri ragehandin û ilankirina komara Kurdistan endamên kabineya wezirên dewletê bi vi şêweyi hatin diyar kirin:

1. Haci Babe Şêx: Serokwezir
2. Mihemed Husên Xani Sêyfi Qazi: Weziri Ceng û parastin û hevkarê serokkomar
3. Sidiq Heyderi: Wezirê propaxande
4. Menaf Karimi: Wezirê Perwerde û hinkariyê
5. Mihemed Emin Mu’ini: Wezirê karê hundurin ( Wezir navxwe)
6. Seyid Mihemed Eyûbyan: Wezirê Tendurustiyê
7. Ehmed İlahi: Wzirê abori
8. Xelil Xusrewi: Wezirê Kar
9. Kerim Ehmedyan: Wezirê post û telegiraf
10. Haci Mıstefa Dawudi: Wezirê Bazirganiyê
11. Mela Husên Mecdi: Wezirê dadperweriyê
12. Mihemed Welizade: Wezirê kiştûkal
13. Haci Ebdulrehman İlxanizade: Wezirê tegbir û meşweret pêkirinê
14. İsmail İlxanizade: Wezirê rê û ban.

Her wezireki di kar û barê xwe de bi baştirin şêwe wezifeyên xwe encam didan û bi gişti dewletê pirojeyên mezin dabûn ber xwe.

Di demek kêm de rewşa abori û civakiya gelê herêmê hêdi-hêdi rengê guherandinê bi xwe ve didi.
Bi taybet di warê ragehandin û weşandina rojname, kovar û pirtûkan de, xwindin û nivisandina bi zimanê Kurdi û bilindkirina rewşenbiriya gel, gavên mezin hatin avêtin. Rojnameya Kurdistan organa fêrmiya HDK û Kovara Kurdistan, kovara Girûgali mindalani Kurd ji bo zarokên Kurd, Hawari Niştiman û Hawari Kurd ku organa Yekitiya Ciwanên Kurdistanê bû û li bajarê Bokanê ji kovara Helale ku şaxê HDK li wir ji bo gel dida weşandin.

Li ser pişniyar û daxwaza serokkomarê Kurdistan di 14’ê Adara sala 1946’an Yekitiya Jınên Kurdistan hat damezrandin. Ev yekemin car bû ku di diroka siyasi-civakiya Rojhilatê Kurdistan de pêngavek wiha giring dihat avêtin. Pêşewa Qazi Mihemed ji bo vexwindin û teşwiqkirina keç û jinên Kurd beriya herkesi ji hevala jiyana xwe Mina Qazi dawa dike ku bibe endama birêveberiya yekitiya jinên Kurdistan û hemû ziv û zêrên xwe pêşkêşi HDK bike.

Di wê serdemê de ji ber etmosfêrê paşveroti û adet û orfên civaka bi bir û bawerên derebegati û feodalizmê, gelek kes li hemberi vê kiryara bi kêr û bêra nemir Qazi Mihemed de, reaksyonek tund û nigativ didin xûyakirin. Heta hinek melayên herêmê dibêjin:’’ Qazi Mihemed kafir bûye…(3)’’ Lê serokkomarê Kurdistanê di mizgefta Ebassaxa de, heya sê rojan bi pêkanina civinên şiwir û axaftinê bi şêweyek mentiqi herkesi razi dike ku di komarek demokratik de wekheviya jin û mêran di hemû waran de merceki esasiye. Di wan sê rojan de civin di efmosfêrek azad de bû cihê pirsin û bersivdayina di navbera her du aliyan de. Di dawiyê de hemû kesên amade di civinê de bir û rayên pêşewa Qazi Mihemed di derbarê wekheviya mafê jin û mêran pejirandin.

Mina Qazi di vê derbarê de dibêje:’’ Rojekê nemir Qazi Mihemed bi rûyeki xweş û kenek teji hiss ji min re got: divê tu bêtir ji herkesi di kar û barên civaki-siyasi de beşadariyê biki ku jin û keçên Kurdistanê te ji xwe re weke nimune bibinin…, Te zêr û ziv ji bo çine, her tiştê me ji bo gelê meye…’’(4)

Birêveberên komara Kurdistan bihayek giran didan dersxwindina zarokên Kurd. Ji bona wê ji komek ciwanên Kurd ji bo dersxwindinê bo Bako paytextê Azerbaycanê tên şandin. Ji bo bilindkirina ronakbiriya gel bo yekemin car sinema li bajarê Mihabadê hat sazkirin. Beriya wê Komeley Jiyanewey Kurd bi pêkanina komek şanoya Kurdi, diroka siyasi, rezalet û êxsiriya gelê Kurd ya di destê dagirkerên reng bi reng de, bêtir bi gel dabû famkirin û zemineya pêkanina dewletek Kurdi di meji û bir û rayên gel de afirandibûn.

Di 330 rojên temenê komara Kurdistan de bo yekemin car kêmnetewên Yehudi û Ermeni gehiştin mafên xwe yên kulturi û çandi û ew di hemû waran de xwediyê mafên xwe yên milli û mezhebi bûn. Herwiha di hemû temenê komara Kurdistan de tenê yek kes bi navê Mehmudyan ew ji ji ber dijminatiya şexsi hat kuştin. Ji bona wê ji komara Kurdistan komarek demokratik bû.

Herwiha di wi temenê kurt de cara yekemin bû ku Kurd bûbûn xwediyê artêşek rêk û pêk. Di pêngava yekemin de 1200 serbaz û 70 serleşkeran hêza artêşa komarê pêkanin û di nava artêşa komara Kurdistan de çar kesayetiyên Kurd pileya generaliyê standin:
Mistefa Barzani, Heme Reşid Xanê Baneyi, Mihemed Husên Sêyfi Qazi û Omerxanê Şikak (Omerxanê Şerifi).
Ji xeyni wê di komara demokratika Kurdistanê de Kurdên her çar perçên Kurdistanê dihatin ditin. Ji bona wê ji hêviyek mezin hebû ku di pêşerojê de hevgirtinek bihêz di nava Kurdên herçar perçên Kurdistanê de bê duristkirin.

Mihatma Gandîyê Rojhilata Navîn:
Pêşewa Qazî Mihemed
( 1898 Mihabad - 31. 03. 1947 Mihabad )

Mêrxasê nemir Qazî Mihemed kurê Qazî Elî ye ku li sala 1898’an li bajarê Mihabadê ji dayik bûye. Karê qezawetê di herêma Mûkriyan de ji sedan sal berê di destê Qazîyên vê malbata bihurmet de bû û ev kar mîna mîratekê ji bav gehiştiye kur û heya şehîd ketinê pêşewa Qazî Mihemed karê qezawetkirinê di nava gel de berdewam kirine. Tiştê herî giring di qezaweta pêşewa Qazî Mihemed de ev bû ku dema wi li ser çareserkirina pirsgirêkekê biryar û qirara xwe dida diyarkirin, piştî dayina biryarê nemumkîn bû ku ji biryara xwe poşman bibe. Li ser vê rastî û helwesta xwe ya mirovanetiyê di nava gel de pir dihat hezkirin û gelê herêmê ji bo çareserkirina gîrûgirftên xwe tim hawara xwe dianîn mehkemexana wî. Qazî Mihemed li cem Qazi Eliyê bavê xwe dersa qezawetkirinê (qazîtiyê) hînbûbû û di temenê ciwaniyê de piştî ku mamê wî nemir Ebulhesen Sêyif Qazî li sala 1929’an ji karê xwe yê riyaseta ferheng û çanda Mihabadê istifakir di hemen salê de ji aliyê dewleta navendiya İranê ya wê demê de bû berpirsyarê giştiyê ferheng û çanda bajarê Mihabadê. Di yekemîn sala xebata xwe de li bajarê Mihabad bo cara yekê du dibistan ji bo xwindevanên kur û keç damezirandin û di warê xizmeta ji bo gel, dîsan di wezîfeyên dewletê de jî ew evîna ji bo xizmeta gelê Kurd di xebata xwe de da diyarkirin. Malbata Qazîyên navdar heftsed sal zêdetir e ku li herêma Mûkiryan bi cîhwar bûne û di hemû dewranan de endamên vê malbatê xizmetên mezin ji gelê herêmê re kirine.

Di şerê cîhanê yê yekemîn (1914- 18) de Qazi Fetah li hember hêrişa Rusên Tizarî ya li ser bajarê Mihabadê, heya dilopa xwîna xwe ya dawiyê çeperê şer berneda û piştî ku kurê wî û endamên din yên vê malbatê Mîrza Se’îd Qazî û Mîrza Mihemed Elî Qazî bi destê Rusên Tizarî hatin kuştin ewi jî bi mêranî canê xwe li ser parêzvaniya ji welatê xwe da fidakirin.

Nemir Qazi Mihemed ji ber taybetmendiyên xwe yên exlaqi û civaki di nava gel de xwedi rêz û hurmetek mezin bû. Şahidên zindi ku ew ji nêzve ditine vê rastiyê didin ispatkirin:
Mina Qazi dibêje:‘’ Wi bi çaveki mezin li kesatiya jinê dinêri û hemû zarokên Kurdistanê mina zarokên xwe dihesibandin. Hertim ji min re digot Birale(heval) û ez weke piştivanekê ji xwe re dihesibandim û wi dixwest bihayê şexsiyeta jina Kurd di civaka Kurdistanê bilind bike…’’.

Kurmam an ji pismamê Qazi Mihemed general Mihemed Husênxanê Sêyfi Qazi di komara Kurdistan de mina wezirê ceng û parastinê, xwedi roleki mezin û berçav bû û ji bo parastina sinorên dewletê bi hemû şêweyan şiyan û liyaqeta xwe dida xuyakirin. Di nava gel de bi merdi û mêrxasiyê bi nav û deng bû. Ew miroveki netirs û bi şuca’eta xwe di nava gel de xwedi hurmetek mezin bû.
Ebulqasim Sedrê Qazi birayê biçûkê pêşewa Qazi Mihemed ji di çardehimin dewreya parlimana İranê de nûnerê gelê Mihabadê bû. Tewazu’i û camêriya Sedrê Qazi di nava Kurdan de deng vedabû. Wi hemû çaxê jiyana xwe ji bo çareserkirina pirsgirên gel danibû û hertim xwe mina xizmetkareki gelê xwe dihesiband.

Hêşta salek ji temenê pirbarê komara demokratika Kurdistanê derbas nebûbû ku rewşa siyasiya cihanê hat guherandin û Yekitiya Soveytê li ser wergirtina imtiyaza petrola bakurê İranê leşkerê xwe ji nava axa İranê paş de kişand û li hemberi komara Kurdistan û Azerbaycanê ji siyasetek du rûtiyê nişan da.

Dewleta İranê ber bi Tebrêz paytexta komara Azerbayicanê hêrişên xwe dest pêkirin û di demek kêm û bi bê berxwedan, birêveber û serokkomarê Azerbayicanê (Ceefer Pişeweri) reviyane Sovyetê. Azerbayican careke din kete jêr desthilatdariya dewleta navendiya İranê. Di Azerbaycanê de di çaxê çend rojan de bi hezaran kes hatin kuştin, lê li Kurdistanê rewş bi awayek din bû.

Ferqa heri mezin di navbera komara Azerbayican û Kurdistanê de rewşa demokrasiyê bû. Komara Kurdistan bêtir bi gel ve girêdayi bû û ev rasti di çaxê têkçûna her du komaran de ji xelkê re eşkere bû. Piraniya gelê Azeri bi têkçûna desthilatdariya Pişeweri şad û kêfxweş bûn, lê di rojên dawiya komara Kurdistan de Mihabad bajareki heri xemginê cihanê bû. 11 meh temenê dewleta Kurdistanê de gelê Kurd bi başi tama serbesti û azadiyê kişandibû.

Serokkomar û birêveberên komara Kurdistan pişti ku hêza dewleta İranê bi serokatiya serleşker Fezlula Humayuni ber bi Kurdistanê hatin, civenek pêkanin û li ser rewşa wê demê bi hevre şiwirin.
Di wê demê de hınek serok eşiretên Kurd (Dêhbukri, Mameş û Mengor) xwe teslimi hêzên artêşa İranê kirin û birêveberên artêşa İranê bi pilanek gemar dixwestin Kurdan bi destê Kurdan bidin kuştin û bixwe ji bi bê xisarek cani û maddi carek din desthilatdariya xwe li Kurdistanê damezrinin. Li hemberi vê siyaseta dewleta İranê, serokkomarê Kurdistanê bi mercekê razi bû ku bajarê Mihabadê teslimi dewleta İranê bike: ew ji ev bû ku eger dewleta İranê bixwaze bi hêza êl û eşiretên xayin bajar Mihabadê talan bike û gelê bêguneh bêkuştin, hêza artêşa komarê ji yê li hemberi artêşa İranê şer biken. Li ser vê helwesta Qazi Mihemed M. Barzani ji amadebû ku hemû hêza xwe li diji artêşa şahê İranê bikar bine.

Ev tedbira Pêşeway bû sebeb ku berevaji rewşa komara Azerbayicanê ku bi hezaran kes hatin kuştin û xisarek mezin bi gel ket, li Kurdistanê talan, kuştin û qetilûam pêkneyên.
Li ser vê baweriyê, Pêşewa û hevalên xwe di dawiyê de li Miyanduabê xwe teslimi hêzên artêşa İranê kirin. Lê İranê bi taktik careke din ew şandin Mihabadê. Herçend Qazi Mihemed dizani ku ewê bên idamkirrin ji, lê wi sonda xwe ya wefadari û bi tenê nehiştina gelê Kurd, ji bir nekiribû. Ji ber hindê ji bi pejirandina hemû perpirsyariyên çaxê desthilatdariya serokkomariya xwe, xwest ku ger sûçeki wan hebe(ku di rastiyê de sûçek nekiribûn), hisaba her tişti ji wi bê xwestin.

Ev karê serokkomarê Kurdistanê bû sedem ku desthilatdarên dewleta İranê hemû kina xwe ya li diji gelê Kurd li ser serê Qazi Mihemed û hevalên wi vala biken. Di hemen çaxi de herçend Pêşeway berpirsyaritiya her tişti girtibû ser stoyê xwe ji, li Seqiz û Mihabadê çend kesên din ji hatin şehidkirin.

Ji wan Ebdulaxan Metin, Mihemedxan Danişwer, Sidiq Es’edi, Resulaxa Mehmudi û Eli Ciwanmerdi li bajarê Seqiz hatin idamlkirin.

Edbullah Rûşenfikir, Xelil Mazoçi, Resul Nexedeyi û Mihemedi Nazimi ji pişti şehidkirina birêveberên komara Kurdistan hatin şehidkirin.

Dema ku Komara Kurdistan bi komarên ku iro Kurdistan li jêr desthilatdariya wan de dinale( Komara İslamiya İran, İraq, Tirkiye û Suriye), bê qiyas û berawirdkirin, ferqên mezin di navbera wan de tên ditin.

Bi taybet komara İslamiya İranê û komara Kurdistan di gelek waran de bi hevre nayên beawird kirin. Di temenê teji terajidi û wêrankariyên komara islami de heya niha bi hezaran kes hatine kuştin û idamkirin. Azadiya bir û ramanên siyasi di komara islamiya İranê bi şêweyek hovane tên serkûtkirin, lê naveroka rojname û kovarên ku di çaxê komara Kurdistan de derketine, didin xuyakirin ku herkes li gor ramanên xwe dikare binivise û bixwine. Di İranê ji xeyni gelê Faris gelên Kurd, Azeri, Ereb, Turkmen, Gilek û Beluç ji dijin, lê tev ji gelek mafên xwe yên netewi û oli bêparin. Di coxrafya biçûka komara Kurdistan de kêmnetewên Yehudi, Ermeni û Azeri xwedi hemû tişteki bûn. Xwindina bi zimanê zikmaki û hebûna nûnerê wan di nava karbidestên dewleta Kurdistanê de, du tiştin ku demokratikbûna komara Kurdistan didin bi dost û dujminan re didin selimandin.

Pişti ku artêşa İranê paytexta Kurdistanê Mihabad dagirkirin, general Mistefa Barzani pişti ku birêveberên komarê gehiştin wê qenae’tê ku nikarin li hemberi artêşa İranê li berxwe biden, bi hemû hêza xwe û çar efserên Kurd İzet Ebduleziz, Mistefa Xoşnaw, Mihemed Mehmud û Xeyrullah Ebdulkerim ber bi sinorên başûrê Kurdistanê çûn û li wir pişti ku her çar efserên Kurd xwe teslimi karbidestên İraqê kirin, bi terzeki tirajedik hatin idamkirin.

Nemir Barzani û 500 pêşmergeyên wi ji meşa xwe ya diroki û pir bi zehmet, ber bi yekitiya Sovyetê dan destpêkirin û pişti ku çendin hêrişên dijwar ji aliyê artêşa her sê dewletên İran, Tirkiye û İraqê li hemberi hêzên Barzaniyan bi ser neketin û di navbera wan de şerên giran qewimin, Mistefa Barzani û hemû pêşmergeyên wi derbasi axa Yekitiya Sovyetê bûn û pişti 13 salan li sala 1958’an vegerin İraqê û di sala 1963’an de şoreşa Eylolê ya li diji dewleta İraqê dan destpêkirin.
Temenê komara Kurdistan herçend kêm û kurt bû, lê bo yekemin car Kurd di diroka xwe de bûn xwedi dewletek serbixwe û demokratik. Canfidayiya serokkomarê Kurdistan Qazi Mihemed heya roja iro ji jı keç û xurtên Kurdistanê re bûye sumbila berxwedan û canfidayiyê.

Serokên komara Kurdistan di çaxê mehkemekirina eskeri de ku birêveberên dewleta İranê bi şêweyek formalite pêkanibûn, bi netirsi û qehrtemani ji mafê gelê xwe parêzvani kirin. Wan heta di kêliyên dawiya jiyana xwe de ji bi şanazi serê xwe bilindkirin û ji bo xelaskirina canê xwe seri li hember dujiminê hov netewandin.

Hinek diroknivisên İrani bi wê xereza xwe ya şovenisti ku herdem li diji pirsgirêga Kurd di nivisên xwe de dane xuyakirin, karê serokkomar û birêveberên dewleta Kurdistanê xwesipari an ji xwe teslimkirin dihesibinin, lê berevaji vê bir û raya wan ya çewt pêşewa Qazi Mihemed bi vi karê xwe hem canê bi hezaran kesan ji kuştinê rizgar kir û hem ji nehişt ku bajarê Mihabad û gund û bajarên din yên Kurdistanê bi destê dewleta İranê bên wêrankirin û şewtandin. Naveroka mehkemekirina pêşewa Qazi Mihemed û hevalên ku niha bi niviski ketiye destê rojnamenivisên Kurd vê rastiyê baştir diselmine.

Di ciheki mehkemekirinê de dema ku serleşkereki İrani Kurdan tehqir dike Qazi Mihemed li ser serê wi diqêrine û bi hêrs jê re dibêje:’’ Hûn dikarin min bikujin, lê heqê we tuneye ku sivkatiyê bi gelê Kurd biken, ev bo kevçikek xwinê li ber we naparêmewe. Min dikari bi riheti weke Pişeweri birevim lê bo kûderê herim¬? Vê derê cihê bav û kalên mine û ez di rojên tengaviyê de gelê xwe bi tenê nahêlim…’’ Piştre Qazi Mihemed bi toreyi sendeliyekê(kursiyê) radike ku li wi serleşkeri bêxe û dadgeh neçar dimine ku navberekê bide karê xwe yê mehkemekirinê.
Ev cesaret û mêrxasiya Qazi Mihemed hemû berpirsyarên dadgehê heyretgirti dike.
Fidakari û canbaziya serokên komara Kurdistan heta roja iro ji di nava destan û stranên Kurdi de reng daye û meydana Çiwar Çira heta roja iro ji, ji bo hemû Kurdên Kurdistanê bûye ciheki paqij û muqedes. Cihê ku rojekê komara Kurdistanê li wir hat ragehandin û di 31ê Marasa sala 1947’an canê her sê Qaziyan bi şêweyek dûr ji exlaqê mirovanetiyê di qada Çiwar Çira de, li ser axa Kurdistanê hat girtin.

Ew ji mere bûn rêber û ewê di diroka doza azadixwaziya gelê Kurdistanê de hertim bên bi biranin. Riya wan û hemû şehidên doza bi şan û şerefa Kurdistanê yê herdem bê şûpandin.
Salroja 55 saliya damezrandina komara Kurdistan li hemû gelên azadixwazên cihanê û bi taybet li gelê qehreman perwerê Kurdistanê piroz be.

Têbînî û jêrnivîs:
1. Çiwar Çira: Meydana navenda bajarê Mihabadê ye. Di çar beşên meydanê de çar tirik hatine çeqandin û li ser her tirekê lamp(çira)yek hatiye bi cih kirin. Ji bona wê ji ev meydan bi Çar Çira meşhure. Niha li cihê çar çirayên meydana Çiwar Çira heykelê çar Şêran hatiye bi cihkirin.
22’ê Marsa sala 1946’an komara Kurdistan li meydana Çiwar Çira hat ragehandin û di 31’ê Marsa sala 1947’an de ji serokkomarê Kurdistan bi hevalên xwe Sedrê Qazi û Sêyfê Qazi li Çiwar Çira hatin şehidkirin. Ji bona wê ji Çiwar Çira di diroka Kurdistan de ciheki muqedes û piroz e.

2. Sonda pêşewa Qazi Mihemed bi zarava Kurmanci wihaye:
’’ Ez bi Xwedê, bi kelama ezim(mezin)a Xwedê, bi niştiman, bi şerafeta netewa Kurd, bi ala muqedesa Kurdistanê sond dixûm ku heya nefesa canê xwe ya dawiyê û rijandina dilopa xwina xwe ya heri dawiyê, bi can û mal di riya ragirtina serxwebûn û bilindkirina ala Kurdistanê bixebitim û nisbet bi komara Kurdistan û yekitiya gelê Kurd û Azerbayicanê, muti’i û wefadar biminim.’’

3. Got û bêj bi lawê pêşewa Qazi Mihemed Eli Qazi re.

4. Got û bêj bi xanima pêşewa Qazi Mihemed Mina Qazi re.

Dewleta Federe ya Kurdistan(1992)
BERÎYA AVABÛNA DEWLETA FEDERAL A KURDISTAN-NÊRÎNEK GIŞTÎ LI DÎROKA KURDISTANÊ
Neteweya Kurd ji B.Z.(beriya zayinî-îsa) salên 10 hezaran ve wekî qevmîyet li ser vî Cihanê wek ji nav gelên herî kevintir de cihê xwe girtîye û bêgûman heta bedawîyê her bimîne. Diroka gelê Kurd qedîm û dewlemend e.Şaristanîya Kurdî ji nav kurahîya dîrokê bi serkeftinên girîng hatiye roja me û mora xwe li dîroka Cîhanê xistîye.Dirokê de yekem padişahê Kurdan “Tosa”(Diyakos) ye.Gelê Kurd di dîrokê xwe de bi navê Medya imparatorîyek herî xurt avakiriye û piştî Medan gelê Kurd nikarî buye carekî din dewletek wisa bihêz û berfireh avabike. Medan bi sedsalan desthilatdarîya xwe parast û hemû êşîrên Kurdan û êşîrên ku piştre bingeha Persan pêk anîne di banê Imparatorîya MEDAN de di nava aşitî de jiyan.Piştî rûxandina dewleta Medan gelê Kurd bi wekî Kardûkan derketin dîka mejûyê.Di vê demê de ji azerbaycana îro heta kendava basrayê di bin destê Kurdan de bu.

Ji ber asûna xwe ya jeo-politik a Kurdistan,paşdemayîna civaka Kurd,di nav civaka Kurd de nebûyîna çîna rewşenbîrî,ziyana ku ku bi sedsalan li Kurdistan hatine kirin,bêzar bûn û tirsa dewletên Cîhanê ji diroka Kurdan û nexwestina wan a Serbixwebûna Kurdan,kêşeya olî û gelek sedem û arîşeyên din gelê Kurd serxwebûna xwe dest nexistîye.Piştî şerê cihanê yekem Kurd di peymanê sewrê de firsendek bi dest xistine.Di peymana Sevr de serbixwebuna Kurdistan hatiye pejirandin.Lê Sevr de gelek xalên ku Kurdan eciz kiriye jî bune û Kurd û hêç hêzêkî din xwedî li peymana sevrê derneketine.Kurd wê demê de nizanîbûn ku peymaneke ji sevrê hezar hezar carî girantir peymanek bo kurdan bêne morkirin.Lê wisa bû ji ber dek û dolabên Kemalistan û birexistin ne buyîna Kurdan carekî din Kurdistan di nav dagirkeran (Tirkîye,Iraq,Surîye,Iran) de hat parvekirin.Di sedsala 20’an de jî wekî Serhildana Şêx Saîd,Dersim,Çiyayê Agirî,Serhildana,Şêx Mehmûd,Bedîxanîyan,Mistefa Barzanî û gelek serhildanên Kurdan bo azadîya Kurdistan çêbû.Lê yek ji wan jî bi tememî negihişt encamê.Di sala 1946an li Rojhilatê Kurdistanê Komara Kurdistanê Mahabê hat îlan kirin.Lê ev komara yekemîn a Kurdan ku di nava hemû gelê Kurd hêvîyekî mezin afirand, di nav salekî de hat rûxandin.Û di dawîya dawî de jî wekî encama têkoşîna dûr û dirêj ya gelê Kurd. jî 1992’an de Dewleta Federe ya Kurdistanê hat îlan kirin.Ev dewleta federe hin jî girêdeyê Iraqêye û çavên hemû Kurdan li vê beşa azad a Kurdistanê de ye û her roj berew serxwebûnê diçe.

Bo nivîsandina kitekita ev dîroka dûr û dirêj bi hezaran rûpel jî têr nake.Mijara me Dewleta Federe ya Kurdistane û emê ji wan kitekitan zêdetir,bi kurtasî salên dawîyên berîya avabûna Kurdistana Azad binêrin.

Piştî perçebûna xaka Kurdistan bi peymana Lozanê re gelek serhildanên Kurdî çêbû û tu serhildan jî negihîşt encamê.Bi Peymana Lozenê re Îngilizan bûbûn deshilatdarê Iraqê.Di dema desthilatdarîya Ingîlizan de politikayeke dûalî hat meşandin. 1922 de Şêx Mehmud hikumata Kurdistanê avadike û xwe weke Melikê Kurdistanê radigîhîne.Lê ev Hikumat zêde berdewam nake û tê rûxandin.Pişre vê demê de (1931-1932) Serhildana Şêx Ahmed Barzanî li başurê Kurdistanê destpêkir û demekê şûn de jî têk çû.Heman demê de serhildana duyemîn û têkçûna Şêx Mehmud Berzencî jî li hemberî Îngilîzan de pêkhat. Di salên 1940’an de Mistefa Barzanî dibe pêşengê Tevgera Rizgarîya Kurdistan.Sala 1945’an de Mistefa Barzanî bi navê Azadî rêxistinek avadike.Bi avabûna Komara Kurdistanê(Mahabad) Barzanî dibe Generalê arteşa Komara Kurdistanê. 16 Gelawêj-Tebaxê sala 1946 de Partîya Demokrata Kurdistanê(Başûr-Iraq) PDK tê damezirandin.Piştî rûxandina Komara Mahabadê Mistefa Barzanî û Pêşmergeyên Kurd dest bi meşa mezin kirin diçin Rûsyayê.Sala 1958 7 Cotmehê de Mistefa Barzanî ji Sovyetê vedigere bo Kurdistan. 11 Îlona sala 1961’an de li başurê Kurdistanê dijî rejima Iraqê şerê çekdarî ji nû ve destpêdike.11 Adarê 1974’an de li başurê Kurdistanê qanuna otonomîya Kurdistan de tê ragihandin lê derdikeve holê ku rejima Iraqê ne aligirê berdewamîya vê otonomîye.Demekê kin de Kurd vê listikê fêm dikin û ji nû ve dijî rejîmê serî hildidin.8 Adarê 1975’an de Iraq û Îran bi peymana Cezayîrê lihevkirin.Îran piştgirîya ku dida tevgera başurê Kurdistanê kişand û Kurd dîsa hatin xapandin.Piştî şikestina tevgera Mistefa Barzanî ji PDK’yê gelek kom veqetiyan û wan koman bi pêşengiya Celal Talabanî de Hezîrana sala 1975 damezirandina Yekîtîya Niştimanê Kurdistan(YNK) îlan kirin.Be guman di navbera 1920-1980ê li başurê Kurdistanê gelek bûyer û pêşketin heye lê ev hemû rûdanan mijarerê pirtûkane.Em li vir de tenê li bûyaren banegehî dinêrin.

1976’an de dîsa li başurê Kurdistanê di bin rêberîya Partîya Demokratê Kurdistanê de serhildenek mezin destpêkir.Lê ev serhildan jî zêde najot.Di salên 1976-1984an de şerê birakujî di navbera hêzên Kurdî de destpêkir.Şerê birakujî derbeyeke mezin xist morala gel û tevgerê.1ê Adarê 1979an de Serokê Netewîya gelê Kurd Nemir Mistefa Barzanî li DYE çû ser dilovanîya xwe. e.

Pêşmergeyên Kurd bi dehsalan li zivistanê û havînê,li germ û sermayê de di bin mercên herî girande,bêxwedî,birçîbûn her tim bo Kurdistan xebat kirin,ser çiyayan ji malbatên xwe dûr welatên xwe parastin.Beramberî hemû bêimaknîyan weşanên radio,rojname pêkanîn.Îro Kurdistan bi saya wan fedakarikan hat vê merhaleyê.

Îlona 1980an de bi destpêkirina şera Iraq û Îranê de Kurdistan gelek zîyan dît.Her wiha zext,işkence,zilm û terora rejîma Iraqê roj bi roj zêdetir dibû û bi hezaran Kurdên bêgineh dihat qetl kirin.Zordarîyeke ji bawerîyê der dihat meşandin.Wekî mînak ji eşîra Barzanî 8 hezar hatin qetlkirin. .Di operasyona wehşî ya Enfalê de li Kurdistanê ji sedhezarî zêdetir Kurd canê xwe wenda kirin.GundênKurdan hat şewitandin,her tiştê ku aidê Kurdan bû dihat tune kirin.Kurd li başurê Kurdistanê têkoşîna mayîn û nemanê dikirin. Di sala 1988 an şerê birakujî qedîya û bi beşdar bûna 8 partîyên Kurdistanî “Enîya Netewîya Kurdistanê” hate damezirandin.

AVABÛNA DEWLETA FEDERE YA KURDISTAN(1992)
16 Adara sala 1988an de rejîma Iraqê bombeyên kîmtewî avêt ser Helebçeyê.Encamê de 5000 Kurd hate kuştin.Lê raya giştîyê Cihanê vê bûyare mezin netîdin.Heta di Medyaya Cihanê de piştî 3-4 rojan ev nûçe derket.Ji ber ku Sedam Hiseyîn bi saya hêzê gihîştibû vê hêzê.Piştî vê êrîşê bi sedhezaran Kurd ji tirsa çekên kimyewî ji başurê Kurdistanê rewiyan.Bi hezeran Kurd ber bi bakurê Kurdistanê û bi hezeran Kurd jî ber bi rojhilatê Kurdistanê çûn.Vê demêde jî piştî vê demê jî Neteweyên Yekbûyî meseleya Kurdistan neanîn rojeve.Ji ber ku patronên NY Amerîka,Britanya û Rûsya tiştekî wisa nedixwestin.

Piştî dagirikirina Kuweytê ji aliyê Iraqê ve Emerika êrîş bir ser Iraqê û Kurd jî vê demê de piştgirî dan Emerîkayê lê piştî vekişîna Emerîkaye li Iraqê Kurd û Sedam disa hember hew man.Kurd vê navberê de bi serhildaneke mezin rêz bi rêz 5’ê Adarê de bajarê Silêmanî,11 Adarê de Hewlêr û Xaneqîn, 14 Adarê de jî Dihok û Amêdî bi delfetên xwe ji destê rejima Iraqê rizgar kirin..Lê belê Emerîka xiyanetî kir li Kurdan kir û alîkarîya Kurdan nekir.Lê bi xêra hin qenalên Medyaya Cihanê rayagiştîya Cihanê li hemberê hovîtîyên Seddam û bêbextiya Dewleta Emerîkayê rabûn ser lingan.Li ser vê yekê jî hin dewletên Ewrûpa –di serî de britanya- mecbûr man ku bo parastina Gelê Kurd hin çareyan gerîyan.Heta 15 Nîsanê hejmara Kurdên ku reviyabûn Îranê ji milyonekê zêdetir bû.Pirsa Kurdistanê bi hefteyan ji rojeva Cihanê derneket.Dawîyê de George Bush mecbur ma ku Iraqê hişyar bike.Disa jî Kurd bawerîya xwe bi gotinên emerîka nedianîn.Herçiqas George Bush hewl dida ku zextên Ewrûpa,çapamenî û raya giştîya Cihanê rizgar bibe jî li hemberê rexne û bêbextiya ku Kurdan kiribû neçar man ku ji bo bi Britanya,Elmanya,Îtalya,Frensa di 16yê Nîsanê 1991’an de xeta 36ê û jor de bo gelê Kurd herêma azad îlan kirin.Lê bajarên wek Kerkûkê ku neft lê hebû nedan Kurdan.Kurd bi demekî kin de vegerîn ser xakên xwe û demekî kurt de hêzên xwe ji nû ve qezenc kirin û êdî bênavber dixebitîn.

Piştî demekê Kurd dest bi xebatên avakirina Kurdistanê kirin da ku vê delfeta dîrokî û bêhempa bikarbînin û 19 Gulana 1992an de Li Başurê Kurdistanê yekem hilbirtinên giştî yên Parlementoya Kurdistanê pêk hat.Ji bo parlemena Kurdistan 6 lîste beşdarî hilbijartinê bûn:1-Partiya Demokrata Kurdistanê,2-Yekîtîya Niştimanê Kurdistan-Partiya Zehmetkêşên Kurdistan,3-Partî Sosyalistî Kurdistan-Partî Demokratî Serxwebûnî Kurdistan,4-Partiya Demokratik a Gelê Kurdistan,5-Partiya Kominîs,6-Tevgera Islamîya Kurdistanê.Ji ber ku hilbijartinan de %7 beraj hebû tenê du liste;listeya PDK û listeya YNK-PZK ketin parlementoya Kurdistanê.Listeya PDK ji%45.26,listeya YNK jî ji %43.82 dengan girtibûn.PDK û YNK li hev kirin ku 100 kursiyan di navbera xwe de 50-50 parve bikin navê vê sistemê re fiftî-fiftî dihat gotin.Lê ev sistem di pêşerojêde bû linhevnatinên mezin.

Hilbijartin tevî hemû kêmasîyên xwe him hêvîya gelê Kurd zêde kir,him jî nîşanî hemû Cîhanê dan ku ji bo pêşveçunê zemîneke baş heye.4ê Hezîranê de Parlementoya Kurdistanê vebû û parlementaran sond xwarin.Parlemento û Hikumeta Kurdistanê bi tempoyeke baş dest bi karên xwe kirin.Pêşveçûnên ku li başurê Kurdistanê dibû ne tenê bo Kurdistanîyên Başur bo hemû Kurdistanîyan dibûn tovên hêvîyên nû.Di 4ê Cotmeha 1992an de Parlemena Neteweyîya Kurdistan biryerekê dîrokî vergirt û “Dewleta Federe ya Kurdistan” îlan kir.Yekem serokê parlmena Kurdistanê Cewher Namiq bû.


JI SALA 1992 Û VIR VE REWŞA DEWLETA FEDERE YA KURDISTAN
Li pêy îlan kirina Dewleta Federe ya Kurdistan bingehê dewletê:wezaretên Hikumeta Kurdistan,desthilatîya rêvebirî û dadî,artêşa neteweyî,hêzên ewlehîyê,dezgehên çandî-civakî,dezgehên perwerdehî û ragihendinê hêdî hêdî hat demezirandin.Piştî demekê kin PKK êrîşê bir ser Dewleta Federe ya Kurdistanê.Bi îlan kirina Dewleta Federe ya Kurdistan dewletên dagirker Tirkîye,Iran,Iraq û Sûriye pirr eciz bûbûn.Lewma jî dixwastin hundirê Kurdistana Azad tevlihev bikin û Tirkîye jî bi vê avahî bi bahaneya PKK êrîşî ser Kurdistana Azad dikir.Hin Dewleta Federe ya Kurdistan baş rûneştibû gel birînên xwe baş nepêça bû sala 1994an de YNK û PDK bo desthilatîya sîyasî êrîşê hev kirin.Partîyên Kurdistanê bo berjewendîyên xwe Kurdistan dîsa perçekirin û disa şerê birakujî destpêkiribû.Şerê PDK û YNK kêrî PKK û Dewleta Tirk dihat.PKK li başurê Kurdistanê bi cîh bû Kurdên Başur di nav xwe de bi rêxistin kir û wan dijî PDK û YNK bikaranî. Dewleta Tirk jî PKK dikir mane û êrîşî ser Kurdistana Başur dikir.Şerê birakujî heta destpêka 1995an xurtir bû û kêyfa dijminan pirr dihat ji vê rewşê. Ji ber ku tiştên ku dixwastin bikin jixwe li Kurdistana başur pêk dihat Di şerê birakujî de bi sedan Kurd hevûdin kuştin.Her wiha bisedan sivil jî dest ji jiyanê xwe dan..Di caran di navbera PDK û YNKê de lihevtin hat pêkanîn.Yek li Dublînê(11 Tebaxa 1995) yek jî li Washingtonê.Her wiha di vê demêde Hêzekê ewlehîyê bi navê INC li başûrê Kurdistanê hat bi cih kirin ku Hêzên Tirk jî nava vê hêzê hebû,bû belayê serê gelê Kurd û bi salan Dewleta Tirk bo tevlihev kirina başûrê Kurdistanê tevî Tirkmenan vê hêzê bikaranî.


PKK destpêka sala 1995 ê de di weşanên xwe de êrîşê ser malbata Barzanî dikir.PKK li pey kampanyayê xwe êrîşî ser PDK kir.PKK û YNK dixwestin ku bi alîkariya dagirkeran, partiya 50 salî PDK ku 50 sal li dijî dagirkerîya dijminên Kurd têdikoşe, ji holê rakin.Tirkîye jî 19 ê Adara 1995an de bi hêzekî pirr mezin êrîşê başurê Kurdistanê kir.PDK vê navberê de hinek bêhna xwe girt û ji tûne bûnê rizgar bû.Şerê PDK,PKK û YNK heta sala 1998ê li başurê Kurdistanê dom kir.Beramberî hertiştî pêşketin di Kurdistana Federe de çêdibû.PDK û YNK hikumetên cûda avakiribûn lê her 2 hikumet jî kêm be jî bo avadanîya Kurdistanî dixebitîn.Heta sala 2001ê rewş aram derbas bû pêşketina Kurdistanê bilêz bûbû.Di sala 2001ê de dîsa navbera PKK û YNK de şer derket.PKK vê carê jî YNK xayîn îlan kir.Lê êdî ji ber kojptura Cihanê hêza PKK qediya bû kes xwedî dernediket û PKK xwe bi xwe aşitî îlan dikir ,herêmên parastina îlan dikir,şer îlan dikir.Bi vê avahî girseya ku li pêy wê bû dixepand.

PKK her tim başurê Kurdistanê û hêzên siyasî û gelê başurê Kurdistanê bi feodal bûn û paşdamenê sûcdar dikir. PKK ku tu tişt bo Gelê Kurd pêkneanîbû û pêşketinên li Başurê Kurdistanê hezm nedikir û dixwast li çavê Kurdan de jî biçuk bixîne.Kurdistaneke Azad li dijî berjewendiyên PKK bû.Li wan fişardeyan re jî hinek Kurdên Bakurê Kurdistanê jî bandor de ma bû.Lê kesên wisa nedîtin ku PKK wekî nijatperestên Tirk diaxife.Nijatperestên Tirk jî bo Parlementoya Kurdistanê digot parlementoya êşîran an jî “dewleta kukla” heman tişt PKK jî digot.Çawa dibe ku hêzêkî Kurdî pêşketine ewqas mezin ku Kurd bi sedsalên li hêvîya vê yekê bûn da ku pêşaroja Kurdistan rizgar be.Bila vê meseleyê jî xwendewan bifikire.

Li başûr Hikumet cûda bin jî hêdî hêdî Dewleta Federe ya Kurdistan rûdinişt û gelê Kurdistan Azad tama azadîyê girtibûn.Nifşekî nû li Kurdistana Azad mezin bû bû.Ev nifiş edî zimanê erebî nizanî bû.Zimanê vê nifşê zimanê Kurdî,çanda vê nifşê tanê çanda Kurdî,ala ve nifşê ala Kurdistanê,marşa vê nifşê “Ey Reqip” û xaka vê nifşê jî bi fermî Kurdistan bû.Lewma êdî pêvajoyek geri dönülmez dest pêkiribû.Rastî de Dewleta Federe ya Kurdistan ji aliyê fermî de Federe be jî pratîkê hin zêdtir nêzî dewleteke serbixwe ye.

Bûyera di 11ê Îlona 2001 de li Emerîkayê çêbûn di rewşa Cihanê ya abrî,leşkerî,sîyasî de gelek guhertin çêkir.Wekî encamekê vê bûyerê Emerîka midexaleyê Iraqê kir û 9ê Nîsanê 2003an de rejîma Iraqê ji alîye DYE ve hat rûxandin.Raste ku Gelê Kurd li başurê Kurdistanê hevkarî kirin û dikin.Raste Emerîka li pêy bejewendiyên xwe ye.Lê divê Kurd jî êdî li gorî rastîyên Cihanê tevbigere.Ger bi vê hevkarîyê pêşaroja Kurdistan xelas dibe û bi hevkarî nekirinê ihtimala têkbirina Emerîka niha nîne vê çaxe di vê hevkarîyê de tiştekî şaş nîne.Kurd ji ixaneta yekema Emerikayê ders girtin û lewma êdî Kurd jî bi avayekî bergirî tevdigerin. Êdî gelê Kurd encax bi siyasetekê reel û gorî konjoktora Cihanê tevbigere qezenc bike ne bi idolojî,gotin,qalibên teng bi ramanên kevnbûyî.

Di 4ê Cotmehê 2002an de Parlemena Kurdistanê ji nû ve bû yek û hat vekirin.Bi vê avahî rêvebirîya Dewleta Federe ya Kurdistan ji nû ve yek bû.Êdî meseleyên Kerkûk û yekxsitina hikumetan ma bû.Di nava gelê Kurdistana Başur de jî hişyarîyek mezin peyda dibû herkes bo jiyanek azad û baş serxwebûna Kurdistan dixwest

Li pêş destpêbûna şerê Iraqê Trikîye xwest ku alîkarî Emerîka bike û peşî li azadîya Kurdistana Başur bigre.Li ser vê yekê 3ê Adarê 2003an de Li Kurdistana Federal bajarê Hewlêr û bajarên din de bo şermezaran kirina helwesta Tirkîye ku dixwest Kurdistana başur dagir bike bi milyonan kes daketin kolanan.Tirkîye jî dawîyê de negihîşt daxwazên xwe yên qirêj.

Dewletên dagirker vala nesikinîn û bi destên Kurdên xayîn û paşverû 1 Sibata 2004ê de Li Kurdistana Federe bajarê Hewlêrê terorîstan êrişên xwekuj birin ser barehagê Partiya Demokrat ya Kurdistanê û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê .Di van êrişan de berpirsên bilind yên PDK-ê û YNK-ê dor 140 kesan hatine kuştin.Piştî vê buyerê li hemû Kurdistan û Cihanê xwepeşandanên sermazarkirinê û piştgirî dayînê bo Kurdistana Başur pêk hat.Dijminên gelê Kurd hesabên xwe baş nekiribûn.Çinkî gelê Kurd di vê konaxê de ji her êrîşî bihêztir derket.Gelê Kurdistan hin zêdetir nêzî hev bû hişmendiya neteweyî derket holê.

Di Sibata 2005ê de,Li Kurdistana Azad û Iraqê hilbijartinên giştî pêk hat.Di vê hilbijardinê de Neteweya Kurd encamekî dîrokî bi destxist.Listeya Hevpeymanîya Kurdistan ku gelek partîyên Kurdistanê tê de cih digirt li seranserî Iraqê de %30 deng vergirt û 70 parlementer xist parlemane Iraqê.Her wiha bi vê hilbijartinê hilbijartinên Parlemena Kurdistan jî hat kirin.Parlemena Kurdistanê de jî listeya ku PDK,YNK û hin partiyên din têde cih digirtin ji dengan bi qasê %90 deng vergirtin.Bi vê avahî Hikumetên Kurdistan bi temamî bû yek.Di vê hilbijartinan de Kurdan serkeftinek mezin di Kerkûkê de jî bi destxistin.Kerkûk, carekî din eşkere bû ku bajarekî Kurdistanîye.Her wiha di hilbijartinên Iraqê de li ber hemû Cihanê eşekere bû ku angaştên Tirkan vikûvalaye,Enîya Tirkmenan ku bo bêistiqrar kirina Kurdistan bi destê Tirkîyê hatibû damezirandin tenê li dora %1 deng girt.Di kombûna yekem a Parlemena Kurdistanê de bi yek dengî, Rêzdar Mesûd Barzanî wekî Serokê Dewleta Kurdistanê hat hilbijartin.Her wiha Celal Talabanî jî bû serokkmarê Iraqê.

Piştî hilbijartinê li Hikumet û Parlemena Kurdistanê hat pêkanîn.Li Dewleta Federe ya Kurdistanê di her warende pêşveçûn û pêşketinên nû çêdibe.

Dewleta Federal a Kurdistan bingeha Dewleta Kurdistan e.Ger serxwebûnek were îlan kirin.Di birêvebirin de zêde guhertin nebe.Ji ber ku hemû tiştê DewletÊ amadeye û birêde diçe.
…
Parlemena Netewîya Kurdistan
Parlemena Neteweyîya Kurdistanê otoriteya zagonsazîyê ye.Bi dengê eşkere an jî weşartiyê gel nûnerên gel tê hilbijartin. Parlemena Kurdistan li Hewlêrê ye.Ji 105 kursîyan pêk tê.Dewra Parlemena Kurdistanê ji rûniştinê yekem pêve 5 sale.Serokê Parlemena Kurdistanê.

Hikumeta Kurdistan
Serokê Dewleta Federe ya Kurdistanê Mesûd Barzanî û serkê wezirên Hikumeta Kurdistanê …… ye.

Wezaretên Hikumeta Kurdistan
Li Dewleta Federe ya Kurdistanê Hikumeta Kurdistan ji wezaretên Wezareta Nawxo,Wezareta Perwerdeyê,Wezareta Tenduristî,Wezatera Eşxal û Iskanê,Wezareta Alikarîya Mirovî,Wezareta Dawerîyê,Wezareta Pêşmerge û Leşkerîyê,Wezareta Bajarvanî û Turizmê,Wezareta Rewşenbirî û Çandê,Wezareta Karûbarê Îslamê,Wezareta,Gihandinê,Wezareta Avakirin û Pêşvebirinê,Wezareta Pişesazî û Enerjîyê,Wezareta Darayî û Aborîyê pêK tê.

Wezîrên Hikumeta Kurdistan ji aliye Parlemena Kurdistanê hilbijartin.


Dezgehên Rêveberîyê


Hêzên Leşkerîya Kurdistan
Ji sedhezarî zêdetir hêza Pêşmergeya Kurdistanê heye.Her wiha sala 1997an de Arteşa Taybet a Kurdistan(Arteşa Taybet a Zawite) hat avakirin.Lêşkerên Arteşa Taybet a Kurdistan bi rêbazên nûjên tên perwerde kirin.Sistema bipere tê bikaranîn.Ev tişt jî dibe sedema profesyonel bûyîna vê arteşê. Arteşa Taybet a Zawite li hemû Dinyayê daye îspat kirin ku gelê Kurd jî dikare xwedî arteşekî modern û pêşketi be.

Di Hêza Leşkerîya Dewleta Federe ya Kurdistanê de kêşeya herî mezin nebûyîna çekên girane.Ger hemû hêza leşkerîya Kurdistanê bi çekên giran,modern û bihêz were arastin vê hêz, tevger,bandor,hêza biryar dayîna Kurdistan jî zêdetir be.Her wiha ger gelê Kurd bixwaze di Cihanê de bibin hêzekî mezin divê Hêza Lêşkerîya Kurdistan bi her avahî xwe modernîze bike û pêşxe.


Aborîya Kurdistana Azad
Aborîya Kurdistanê de giranîya mezin a çandinîyê heye.

Ger mesleya Kerkûkê çareser be û Kurdistan bikare be dewlemendîyên xwe bikarbîne vê demê aborîtya Kurdistan bi hêzekî mezin pêşkeve û Kurdistan bibe hêzekî mezin û welatekî pêşketî û BERDEWAMÎ.

Niha hatinîya Aborîya Kurdistana Azad çandinî,ajeldarî,bêş(vergi),hatinên derîya sînorê,alikarîyên welatan, û pêşketinên din sektorên avadanî,avahîsazî,muhendisî û bêşen ku ji şirketên biyane têngirtin pêk tîne.

Divê ihracat zêde be û sistema bazara vekirî ser hîmen netewî were avakirin.Divê pêşarojê de dewlet destê xwe ji sekora xizmetê vekişîne.Lê bi yasayan hîmên neteweyî ser bingeha babetên nûjen werin parastin.

Li Kurdistana Azad divê giranîya pîşesazî û serktorên xizmetê pêşkevin da ku Kurdistan xwedî aborîyeke baş be.

Bandora Benqeya Nevendiya Kurdistan di pêşketina aborîya Kurdistanê de zêde dibe.


Medyaya Kurdî
Îro li Kurdistana Azad,nêzî 500 kovar,50 rojname weşanê dikin.Ji vana 3 rojname ku li Kurdistana Azad weşan dikin rojnameyên rojana ne.Li Kurdistana Bakur û Rojhilat rojnameyên hefteyî,panzdehrojî jî heye.Li Kurdistana Azad ji 20ê zêdetir televizyonên Kurdî heye ji vana 3 televizyon bi navê Kurdistan TV,ZagrosTV û Kurdsat TV bi avayekî satalaytî weşanên xwe didomînin yên din jî bi şêweyekî cigayî-hêremî weşan dikin.Her wiha demên dawî de qenleke erebî bi navê El-Tahiki TV bo enformasyon û diplomasîya Kurdî ser satalaytê frekansa Zagros TV de dest bi weşanê kir.Biqasî wan jî radyo li Kurdistana Azad weşanên xwe berdewam dikin.Her wiha li Kurdistana Azad bi navê Pêyamnêr Ajansa Dengûbasên Kurdî sala 2005an de bi avayekî fermî dest bi weşanê xwe kir.

(Bo agahîstandina rewşa çapamenî û weşangerîya Kurdistan Azad binêrin li.-Diroka Rojnamegerîya Kurdî û Rewşa Niha ya Medyaya Kurdî-Serhad B.RÊNAS)


Rewşa Rojane û Bajarvanî
Piştî vabûna Dewleta Federe ya Kurdistanê bi sedan gund ji nû ve hat avakirin.Bo dewlemntir bûyîna rewşa rojaneya gel gavên hat pêwîst avêtin.Cihên seyrangê hat vekirin.Şeqam û paûran hat nûjen kirin,park û bexçeyên cûrbecûr hat vekirin ,navendenên nûjen ya danûsatndinê hat vekirin.Di jiyana çandî de gelek pêşveçûn pêk hat.Pêşengehên pirtûk û wêneyan bi avayekî periyodik tê sazkirin.Pirtûkxaneyên Kurdî hat vekirin.Ji ber ku Aborîya Krdistan ne zêde pêşdeye hin jî dîmena bajarên Kurd ne zêde pêşketiye.Hê jî pisgirêkên avahîya bingehîn nehatiye çareser krin.Dîsa jî pêşketina ku li Kurdistana Azad pêk hatiye pêşketinên wek derhoze ye.



Perwerdeya li Kurdistana Azad
Li Kurdistana Azad de ji dibistana seretayî heta zaningehê,li dezgehên fermî,di ji hev nivîsînên fermî de,hemû sazîyên Dewleta Federal a Kurdistanê de zimanê Kurdî tê bikaranîn.Gelên din jÎ dikarin li gel zimanÊ Kurdî bi zimanê xwe jî perwerde bibin.
Li Kurdistana Azad Zankoya Selahhaddîn-Hewlêr,Zankoya Silêmanî,Zankoya Duhok,Zankoya Koyê û Zankoya Kerkûk bi giştî 5 zaningeh(zanko) heye ku bi giranî zimanî Kurdî perdewerde tê dayîn.Li Kurditana Rojhilat jî Zankoya Kermanşah û Zankoya Kurdistan de zimanê Kurdî bi fermî tê bikaranîn.Hewlên Hikumeta Kurdistan her roj bo pêşketina perwerdeyê ser hîmên neteweyî û nûjen zêdetir dibe û dezgeh û rexistinên di vê qadê de zêdetir dibin.Li Kurdistana Azad dezgeheke girîng bi navê Korî Zanyarî Kurdistan ku bo pêşketina zanist,ziman,çanda kurdî hatiye damezirandin,akademî û gelek rexistin,yêkîtî û dezgeheên akademîk hene û gav bi gav zêdetir jî dibin.

Niha Li Kurdistanê gundê ku dibistan tunebe nîne.Li gorî biryara Hikumeta Kurdistanê di cihêkî de 15 xwendekar be jî li vê cihê dibistan tê vekirin.Her sal bi dehan dibistanên nû tê vekirin.



Weşangerî û Wêjeya Kurdî
Li Kurdistana Azad û perçeyên din de bi dehan weşanxaneyên Kurdî heye.Rêjeya çapkirina pirtûkên Kurdî li gor zimanên Cihanî re muqayese bikin hêjmar gelek kêm e.

Bi gişti di 4 perçeyêde –ji %60-70 li Kurdistana Azad de ye- her sal derdora 1500 pirtûk tê çapkirin.Ger ev hejmar ser 30.000an derkeve encax dikarin bibêjin ku xeter rabûye.Kêmasîyek girîng jî kêmbûna an jî nebûna wergerên berhemên zanistî,teknolojî,akademîk,perwerdehî ye.


Çand,Mûzik û Hunera Kurdî
Li Kurdistana Azad li gorî Kurdistana Bakûr û perçeyên din hilberîna mûzika Kurdî gelek zêdeye lê piranîya wan berheman sed mixabin ne hêjayî guhdarkirinê ne.Heman bêwespî di klibên ku Kurdistan Azad de tê kişandin de jî heye.Tiştê ku mirov pirr eciz dike ewe him bi taybetî li Kurdistana Azad,him jî li Kurdistan Bakûr û li Ewrûpa mercên afirandinê hemû imkanan heye lê gelek hûnermend diçin li Stenbolê albûmên xwe tomar dikin.Ev yek bo Kurdan cihê şermezarîek mezin e.Ev rewş nîşanî dûrbûna ji nirxên sincî û netewî a hin hûnermên û produktorên Kurd nîşan dide.Îro ev navend diviya bû ne Stenbol Hewlêr û Amed bûya.Mûzika Kurdî ku çerxa berjewendî û dêkûdolaban a Unkapanî de were afirandin bila tu kes pêşketin ji mûzika Kurdî hêvî neke.

Li başurê Kurdistanê festival û xebatên ku bi pişgirîya ku Hikumeta Kurdistanê tên kirin hejmara filmên ku tên kişandin jî zêde kir.Piraniya wan filman ne di asta Cihanî de be jî ji nav van derhênerên wek Bahman Qubadî,Hinêr Salim ispat kirin ku sinemaya Kurdî dikare ciranên Kurdan ku dîroka sinemaya wan 70 saliye jî derbas bike.


Zimanê Kurdî
Îro Zimanê Kurdî Iraqa Federal de duyemîn zimanê fermî û Kurdistana Azad(başûr) de jî yekemîn zimanê fermîye.Li Kurdistana Azad de ji dibistana seretayî heta zaningehê,li dezgehên fermî,di ji hev nivîsînên fermî de,hemû sazîyên Dewleta Federal a Kurdistanê de zimanê Kurdî tê bikaranîn.Bi sedan kovar,bi dehan rojname,bi sedan pirtûk,albûm û hwd. bi Kurdî derdikeve.Di alavên ragihandinê pêşketi û qadên fermî,dadî hwd. de Kurdî li Dewleta Federal a Kurdistanê giranîya xwe roj bi roj zêdetir dike.Nifşê nû tenê zimanê Kurdî dizanin.


Rewşa Çandinî û Ajaldarî
Di aborîya Kurdistanê de girenîyeke mezin a çandinîyê heye.Kurdistan di hêla genim,nok,nîsk û mêwîyan de gelek dewlemende.Di berên heywanî de kêmasîyek nîne.Hilberîna goşt,şîr,rûn û pênir zêdeye.Febrikaya mirîşkan ku li Dihokêye him pêwistiya Kurdistana başûr pêk tînin him jî bo dervey Kurdistanê tê ihraç kirin.Potansyele ihraç kirinê di hemû qadên çandiniyê de heye lê ev potansiyel niha bi temamî nayê bikaranîn.


Tenduristî
Li Başurê Kurdistanê nexweşxenya Rizgarî di qada tenduristî de pêş de tê.Li Kurdistana Azad êdî delfeta pêkanîna emeliyatên hercurêyî peyda bûye.Xebatên modernîze kirine li vê warê de berdewam dike.Hêrî zêde ji ber sedemên aborî kêşeya derman û cihazên tibbî tê kişandin.Wezareta Tenduristîyê di hin waran de lewaz dixwebite.Divê ku Hikumeta Kurdistanê û dewlemend û karsazên Kurd bo sektora tenduristîya Kurdistanê hin zêdetir remnadinin.

Werziş(spor)
Li Kurdistanê bo sporê eleqeya gel zêde dibe.Kolejên sporê heye.Sendîka Topîpê Kurdistan û Olimpiya Kurdistan hin dezgehên ku bo pêşxistina werzişa Kurdî ne.Li Kurdistan Azad liga neteweyî heye û tîmên Kurdistanî bo serketina ligan de têdikoşin.Di xebatên sporêde giranîya keçan jî cihê şanazîyêye.


Rewşa Siyasî û Partiyên Kurdî
Li Kurdistan Azad de deshilatîya PDK û YNK pirr zêde ye lê dîsa jî her rexistin ku ne dijî berjewendiyên neteweya Kurd be dikare li Kurdistanê xebatên xwe bimeşîne.Hema hema partiyan xwedî tv,radyo û rojnameyê ne.Ji 30 yê zêdetir partî heye li Kurdistan Azad de.





Ol
Piraniya xalkê Kurdistana Başur misilimanê.Olên wek Êzideyatî,Xiristîyanî,Cihûyî û hwd. jî heye.Herkes dikare ola xwe bi serbestî bijî.Naveda Kurdên Êzidî Lalêş jî li başûrê Kurdistanê.Di demên dawî de hin hêzên paşverû bi navê ol li Kurdistanê Ciwanan dixapînin û bûyerên şiddetê li dar dixin.


Tevgera Referandûmê
Li Kurdistana Azad Tevgera Referandûmê bo diyarkirina çarenûna gelê Kurdistana xebatan dike.2004an de nêzî 2 milyon îmze komkirin û pêşkeşî neteweyên yekbûyî kirin.Di hilbijartinên Iraq û Kurdistanê Sibata 2005ê de Tevgera Referandûmê Kurdistanê li gel sendoqên hilbijartinê sondoqên bo referendûmê dan.Ev referandûm referandûmekê fermî lê bi vê referandûmê tevî bajarê Kerkûkê ji %98ê gelê Kurd bo serxwebûnê gotin “erê”.Şaxên Tevgera Referandûmê li Ewrûpayê jî heye.Girîngîya xebatên Tevgera Referandûmê gelek zêdeye.Kurdistana Federal dê ayînde de bi referandûmekê serbixwe be.Bo nêziktir kirina divê xebatên Tevgera Referandûmê Kurdistanê bênavber berdewam bike.


Yêkîtî,Sendika û Rexistinên Civaka Sivîl
Li Kurdistana Azad rexistinên civaka sivîl gelek be di pratîkê de ne zêde bibandorin divê rêxistinÊn sivîl rolên xwe yên di çareserkirina pirsgirêkên gelê Kurd de hin zêdetir bileyzin.

Yekîtya Rojnamevanî Kurdistan
Sendikaya Dadî(edelet) Kurdistan
Sendîkaya Parêzgaranî Kurdistan
Navendî Rewşenbirî Parêzgeran
Yekitiya Jinên(Afretakanî) Kurdistan
Yekîtiya Ciwanên Kurdistan
Yekîtiya Ciwanên Kurdistan
Yekîtiya Qutabîyên Kurdistan
Navenda Tendirustîya Kurdistan
Yekîtîya Nivîskarên Kurdistan
Yekîtî Mamostayanî Kurdistan
Sendîkay Kîmyageranî Kurdistan
Sendîkaya Endezyarên Kurdistan
Sendîkaya Bizişkanî Kurdistan
Sendîkaya Karkeranî Kurdistan
Sendîka Topîpê(Fitbol) Kurdistan


Riya Hewayê Kurdistanê
Li Kurdistana Azad li bajarên Hewlêr û Silêmanî dû firokxaneya navneteweyî hat avakirin.Niha bo welatên Rojhilata Navîn sefer tê dayîn.Şirketekê girêdayê Hikumata Kurdistan bi navê Kurdistan Airlines heye û di nava firokeyande zimanê Kurdî tê bikaranîn di ayîndeyê de pasapotên Kurdistanê jî wê bikewin rewacê.


Saziya Postayê Kurdistan
Ji sala 1991’an vir ve li Dewleta Federal a Kurdistanê de Postayê Kurdistan heye û bi salana pûlên Kurdistanê ser nameyan dixe.



GIRÎNGÎ Û PÊWÎSTEYA DEWLETEKÊ SERBIXWE BO NETEWEYA KURD
Berdawamîya û pêşketina şaristanîya Kurd,Bo gelê Kurd jiyanek baş û biewle,Bo parastina dîrok,nirx û rûmeta Gelê Kurd ji dijminên wek Tirkan,Bo pêşketina Kurdan di warên wêje,musik,huner,mimarî,zanist,teknolojî û hwd. de,Bo pêşketina çand,aborî,zimanê Kurdî,modernizasyona civakî,bo bilind bûna standartên jiyanê û dahatuyeke azad bo mirovê Kurd ENCAX bi "Kurdistaneke Serbixwe" dikar çêbibe.


DAHATÛYA DEWLETA FEDERE YA KURDISTAN Û ERKÊN KURDISTANÎYAN
Li Kurdistana Başur ne serbixwe be jî dewletek heye,bi dehan organên media,Hikumeta Kurdistan,Parlemena Kurdistan,wezaretên Hikumeta Kurdistan,bi dehan sazî,dezgeh,rêxistinên neteweyî(çandî,sîyasî,perwerdeyî û fermî) heye.Gelê Kurd di hemû perçeyan de bo serxwebuna Kurdistanê şehîd daye,xwîna vî hatiye rijandin,xwîn rijandîye,xebat kirîye,berxwedaye lê Serxwebuna xwe ji ber sedemên curbecur destnexistîye lê îro çareserîya tenê ya hemû keşêyên Neteweya Kurd û derîya tenê ya pêşketina çand,aborî,ziman,huner,mimarî,musîk,wêje û hwd. ên Kurdî KURDISTANA AZAD heye.Kurd neteweke ji ber vê yekê jî ew hemû pêşketin ya hemû gelê Kurd e.Beşekî ji xaka Kurdan azad e û ber bi serbixwe bûyîne we diçe.Parastina Kurdistana Azad ango Kurdistana hemû Kurdan, bêgûman erka bingehîn û neteweyî ye.

Wekî ku tê dîtîn bo bê Kurd kirina Kerkûkê hewlên ji bawerîyê der hatine kirin.Hin jî ji %50yê wan tehriban nehatiye paşve vegerandin.Li gel vê yekê jî di hilbijartina 2005an de Kurdan li Kerkûkê ji %80 dengan vergirtin.Dibe ku ew jî behîta Neteweya Kurd e.Kerkûk ya Kurdistanê ye.Divê em vê rastîyê bizanibin û li gorî vê yekê hereket bikin.Divê em aram ûxwebawer bin.Bi hêla çandî,dîrokî,sirûştî,erdnigarî ve ango bi her şêweyî eşkereye ku Kerkûk bajarekî Kurdîye û vê rastîye jî divê ji herkesî re bidin pejirandin.Meseleya Kerkûkê ne tenê meseleya Kurdên Başûre.Bi qasê Kurdên Başûr e,ji wan bêtir meseleya Kurdên Kurdistana Bakûr,Rojhilat û Rojavayê.Bo xeletîyên nû bexta me û wexta me hêç nînê, çavê Mejûyê li ser Gelê Kurd e.

Bo gihîştina dahatûyekê şad,azad û bihêz divê bizava rizgarîya Kurdî xwe bi rêbazên reel ji nû ve bihelsengîne û bernameyekê Netewîya Kurdistanê dîyar bike.

Erebandina Kerkûk û sedemên Kurdbûna Kerkûkê zêdetir eşkêre bikim.Wekî ku min berê jî diyar kiribûm ku daxwaza Serxwebûna Kurdistan an jî hewl dayîna pêşketina ziman,çand,huner,muzîk,aborî,wêje –û hwd.- Kurdî,xwedî derketina Kerkûkê,xwesteka çaktir kirina wûçanîya gelê Kurd li Cîhanê û ji ber gelek mijarên din helwest û daxwazên Neteweya Kurd wekî netewperestî tê binav kirin.Gelekî bê dewlet mafêke xwe yê rewa dixwaze,mafê tu kesê binpê nake,bi sed salan ji nava zilm û zordarîyên bi her rengî de derbas dibe,hemû mafên wî ji destê wî tên girtin, her cûre riyên çareserîya mirovî ku li ber vê gelê hatina girtin çawa daxwazên vê gelê dibe netewperestî. Her wiha netewperestîyek maqul û ku dest navêje mafê tu gelekî,ji faşizmê dûr be û bêzirar be wekî hemû gelan mafê gelê Kurd jî heye ku netewa xwe biparêze..

Her wiha em gotibûn ku Bajarê Kerkûkê ku bajarekî Kurdîye û Kurd bûna bajarê Kerkûk ne bi angaştên vikûvala bi belgeyên dîrokî û bi helwesta xalkê Kerkûkê diyar e.Dixwazim careke din diyar bikim ku derdê neteweya Kurd ne petrole.Petrol di hemû Kurdistana Başur de heye.Her wiha le başurê Kurdistanê madenên din jî heye.Beşa Kurdistana Başur ku di bin rêveberîya Dewleta Federe ya Kurdistanê de ye li Cîhanê hilberîna rûnê sanayîyê de di rêza 6emîn û Hewlêr di rezerva Silfatê de li Cihanê rêza 1emîn de ye. Lê çawa ku Kerkûk bajareke Kurdistanîye,neftê Kerkûkê jî neftê Kurdistanê ye

Bila mirovê Kurd ji bîr neke ku hêzên ku angaşata "Êdî ne dema dewletên serbixwe ye,cihan global buye û ji ber wê jî pêdivî dewletekê re nîne" dikin herî pir girêdayê ramana dewletên neteweyî ne.Kî dew ji Dewleta xwe ya serbixwe û netewî berda-berdide,herin ji Fransiyan bipirsin,ji Elmanan,ji Emerîkîyan ku li her derê ziman û ala wan heye,ji Îtalîyan,ji Ereban,ji Japonan,ji Îspanîyan,ji Ingîlîzan,ji Tirkan,ji Farisan,ji Rûsan bipirsin bêgûman bi tûndî,devên bi peroş û xozî bersiva NA bidin.Çima 50 milyon bêjin erê.

Tirkên ku li Enqere li dijî kurdan çalakî çêdikirin ji devên wan dirûşma "Emê dibe ku şevekî de werin(Ango îhtîmla darbeya leşkerî tuwanc dikirin)" diqîrîyan.Edî dem hatiye ku Kurd jî bibên "Emê dibe ku şevekî de SERXWEBÛNê îlan bikin".

Pêk anîna hişa neteweyî ya Kurdî,modernîze kirina civaka Kurdî,pêk anîna hişmendîya dîrokî ya Kurdî heta çareserkirina kêşeyên civaka Kurd dikeve ser milê rêvebir,rewşenbir,nivîskar,berpirsên medya,pisporên siyasî,kesên hizirdar,bîrewer ku pergala cihanê têgihîştine û inteluktuelên Kurd.Bê serbixwe bûyîna Kurdistan ne mimkune ku hin kêşeyên girîng were çareserkirin û peşxistina zimanê Kurdî,wêjeya Kurdî,medyaya Kurdî bi wan re girêdayîye.Bo rizgar kirina Kurdistan divê bizûtneweya rizgarîya Kurd xwedî sîyasetek Kurdistanî be.Bergehek eqilane divê bo helsengandin û nirxandina xeterên ber siberoj(dahatû) û berdewamîya heyîna Kurd.An ew hişmendî di gelê Kurd de pêk were an jî pêşberî milletê Kurd rojên reşbînane ewê derkeve peşberî dahatûya Kurd


rizgarkirina Kerkûk e
pêşxistina aborî,hêza leşkerîye û Medyaya Kurdî ye.
di her perçeyê de pêkhatina yekîtîya Neteweyî û piştgirîya girseyî ya Kurdistana bakur bo Kurdistana Azad e..
bi diplomasî û xebatekê xurt vergirtina piştgirîya Cihanê ye.
pêkanîna referandumekê fermî bo diyar kirina çarenûsa Neteweya Kurd.
jî îlan kirina Dewleta Serbixwe ya Kurdistanê û pêşxistina vê dewletê ye.


RÊVEBERÎYÊN DIN A KURDISTAN
Bi 2-3 hevokan ji xeynî Dewleta Federe a Kurdistan rêvebirên din yê Kurd jî nasbikin.

-Niha li rojhilatê Kurdistanê eyaletek bi navê Kurdistanê heye.
-Li ewrûpa hin konferderasyonên Kurdistanî hene.Her wiha Hikumeta Rojavayê Kurdistanê ya Dervey welat heye.

__________________

| Üye İmzalarını Görmek İçin Buraya Tıklayarak Kayıt Olabilirsiniz. |